2. Салықтық тексеру ұғымы және түрлері. Салықтық тексеру жүргізу тәртібі. Салықтық тексеру актісі, оның мазмұны және кұкықтық маңызы.

Салыктык бакылаудың негізгі әдісі салык төлеушілердің күжаттарын тексеру болып табылады. Занды тұлғаларды күжат-тык, тексеру салық қызметі органдарының жылдык жұмыс жос-парларына, сондай-ак тоқсандык тексеру графиктеріне сәйкес жүзеге асырылады. Жоғарыда айтып өткеніміздей күжаттық тексеру кезінде-бағалы кағаздар, сметалар, есептеулер, жалақы төлеу тізімдері, шоттар, әртүрлі ордерлер мен чектер және т.б. толық карастырылып, жан-жақты тексеріледі.

Қазіргі кезендегі салықтык бакылаудың басты максаттарына салык зандарынын тиісінше орындалуына тексеру жүргізу, сондай-ақ салык төлеушілер (олардын, ішінде ірі салық тәлеу-шілер) мен салықсалу объектілерін уақтылы есепке алу жатады. Салыктык тексерулер де тек салык органдары тарапынан ғана жүзеге асырылатын Кдзақстан Республикасынын салык зандарын тексеру болып табылады. Салыктық тексерулердің мынадай:

1) кұжаттық тексеру;

2) рейдтік тексеру;

3) хронометраждық қарап-тексеру сияқты түрлері болады. Осы салыктық тексерулерді жүргізу тәртібі, мерзімдері,

кезенділігі және түрлері заң жузінде қатаң белгіленген.

Салықтық тексерулер мына келесідей кезенділіктерді сақтай отырып:

1) жылына бір реттен жиі емес кезенде — кешенді түрде;

2) салықтың және бюджетке төленетін баска да міндетті төлемнін белгілі бір түрі бойынша жарты жылда бір реттен жиі емес кезенде — тақырыптық тексеру түрінде жүзеге асырылады.

Кешенді тексеру салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің барлык түрлері бойынша салықтық міндеттемелердін орындалуын тексеру болып табылады.

Тақырыптык тексеру салықтар мен бюджетке төленетін бас-ка да міндетті төлемнін жекелеген түрі бойынша салыклық міндеттеменін орындалуына қатысты жүргізіледі.

Карсы тексеру салықтык тексеруді жүзеге асыру кезінде салык органында салык, төлеушілер жүргізген операциялардын. салык есебінде дүрыс көрініс тапкдны туралы косымша ақпа-рат алу кажеттілігі туындаған жағдайда, салык төлеушілермен байланыста болған үшінші бір тұлғаларға катысты жүргізілетін тексеру болып саналады.

Рейдтік тексеру салык органдары тарапынан жекелеген салык төлушілерге катысты жүзеге асырылады. Рейдтік тексе-руді жүргізу барысында Қазакстан Республикасы зандарының мынадай жекелеген:

1) салык төлеушілердін салык огандарында тіркеу есебіне қойылуы;

2) фискалдык жады бар бақылау-кассалық машиналардың дұрыс қолданылуы;

3) лицензиянын және өзге де рүқсат ету қүжаттарының бо-луы;

4) акцизделетін өнімді өндіру, сақтау жәңе сату сияқты та-лаптардың сакталуы жөніндегі мәселелері тексеріледі.

Уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен тәртіп негізінде жүргі-зілетін хронометраждык қарап-тексеру барысында кезделінетін максат салык төлеушінің нақты табысын және осы табысты алуға байланысты шығындарын анықтау болып табылады.

Салық төлеушілерге берілетін әмірлі нұскамаларда кәрсеті-летін салыктыктексерулерді жүргізу мерзімі осы нүскама тап-сырылған кезден бастап отыз жүмыс күнінен аспауға тиіс.

Кұрылымдык бөлімшелері бар занды түлғаға катысты салык-тык тексеру жүргізу кезінде осы салықтык тексерудің мерзімі салыкорганы тарапынан алпыс жүмыс күніне дейін үзартылуы мүмкін.

Ерекше күрделі мәселелерді тексеру кезінде салыктык. тек-серу жүргізудің мерзімі жоғары түрған салык органы тарапы-нан кұрылымдык бөлімшесі жок занды тұлғаға катысты елу жұмыс күніне дейін және кұрылымдык бөлімшесі бар занды түлға үшін сексен жүмыс күніне дейін арттырылуы ықтимал.

Рейдтік тексеру жүргізу негізіндегі нұскамада тексерілетін аумактын учаскесі, тексеру барысында аныкталуға тиіс мәсе-лелер мен занда көзделген басқа да мәліметтер көрсетіледі,

Ал такырыптык немесе қарсы тексерулер белгіленген кезде оның негізі болып табылатын нүскамада салықтар мен бюджет-ке төленетін баска да міндетті төлемнің тексерілетін түрі көрсеті-леді.

Бір нұскаманын негізінде тек бір ғана салықтық тексеру жүргізіледі. Салық органынын бірінші басшысының (кейде оньщ орынбасаларының) қолы қойылып, сол органнын елтан,-балық мөрі басылған нұскама тексеру жүргізу алдында уәкілетгі мемлекеттік орган белгілеген тәртіпке сәйкес арнаулы журналда тіркелугетиіс.

Сонымен, осындай тәртіппен ресімделген нүскдманы салык төлеушіге немесе салык агенттеріне табыс ету сәті салықтык тексеру жүргізудің басталғанын білдіреді. Рейдтік тексеру жүргі-зу кезінде салык төлеушіге нұсқаманың көшірмесі, ал басқа тексеру түрлері жүргізілетін кезде нұскдманың түпнұскасы та-быс етіледі.

Нақты салықтык тексерулер бойынша салық төлеушілерге тиісті нұсқамалардын табыс етілуі сол тексерулердің басталға-нын білдіретін болса, ал салыктык тексеру актісі салык төлеу-шіге тапсыру сәті белгілі бір салықтык, тексеру мерзімінің аяқта-лғанын көрсетеді.

Салықтық тексеру актісі екі данадан кем болмайтындай етіп жасалынып, оған салықтық тексеру жүргізген салық органы лауазымды адамдарының қолы қойылады, сондай-ақ оның бір данасы салық төлеушіге не болмаса салық агентіне табыс етіледі.