Спортшының кеудесі мен көкетінің ширақтығы

Спорт сабағы кезінде бүлшықеттің қызметі шыныққанда оның тек қи-мылдық жағы ғана емес, жаттығуға дағдылану жүйесі де жетіледі.Бүл жағдайда бүлшықеттің қызметіне кажетті заттармен жабдықтау жүйесі де жетіледі.Жабдықтау жүйесіне тыныс-тьщ жүйелі мүшелері жатады.Ал ты-нысалу қызметінің дамуына, яғнисырт-қы тыныстьщ — кеуде мен көкеттің тіке-лей өсері бар.Осыған орай адамда тыныс-тың кеуде және қүрсақ түрлері болады.

Кеуделік тыныстың жетілуіне бір-біріне карама-қарсы бағытталған екі топ бүлшықеттердің күші әсер етеді.Біріншісі, кеудеге үласып орналасқан қол бүлшықеттері.Олар кеуденің жоғарғы жөне ортаңғы бөлігін жоғары кетеріп кереді, ал екіншісі, қүрсақ бүлшықеттері, олар кеуденің теменгі белігін тартып өсер етеді.Бұл жердегі бүлшықеттерден құрсақтық тынысқа тікелей катысты көкеттің қызметін ерекше атауға болады, өйткені көкет қабыртқаларға бекігендіктен, кеуденің кеңейіп-тарылуына, ягни өкпе аркылы ағзаны оттегімен қамтамасыз етуде бейімделу, үйлесу әзгерістері жүреді.Осындай өзгерістердің жолын дүрыс түсінген жағдайда спорттың түріне қарай жаттығу кезінде ең тиімдісін таңдап қолдануға мүмкіндік туады.

Дүрыс тынысалу тек спортта ғана емес, ағзаның жұмыс қабілетін арттыруда, титықтаған жағдайдан қайта күш жинауда жөне түрлі ауруларды емдеуге де септігін тигізеді.

Соңғы кездерде көкеттің жөне кеу-денің қызметін тексеретін біркатар өдіс-тер қодданылуда. Олардан: 1) дене өлшем (антопометриялық) әдісімен, яғни ітттке терең тыныс алғандағы өлшеммен, тынысты толық шьшаргандаіы өлшемнің айьфмашылыіъш білу арқылы кеуденің каншалықты козғалғыштьны болаты-нын байқайды; 2) кекеттің ішке терең тыныс алғандары төмен түскен жері мен тынысты толык сыртқа шырарғандары жоғары көтерілген жерінің айыр-машылығьш рештенологиялык әдіспен аныктау арқылы көкеттің қозғалғыштығын аньжтауға болады.

Мамандықтарына байланысты кеуденің құрылым-қызметтік өзгерістері

Спортпен шүғылданбаған адам-дарға қарағанда, әсіресе кәсіптік спортпен шүғылданғандардың кеу-

десінде толық және белгілі бір белі-гінің морфологиялық өзгерістері болатыны анықталды. Мысалы, ауыр жүк кәтерушілерде кеуденің жоғар-ғы бөлігі күшті кеңейіп, қайықпен жүзгіштер жөне күресушілердің қол-дарының бүлшықеттері күшті жеті-леді.Спорттың түріне қарай кеуденің ортаңғы және төменгі бөлігінің және қозғалғыштық өзгерістерін 14-кес-теде берілген көрсеткіштерден бай-қауға болады. Спортшылардың арасында кеуденің козғалғыштығын салыстырып кара-ғанда жүзгіштер жөне ескіштердің кеудесінің көлемі мен қозғалғыштығы бірдей өзгеретіні, боксшы, палуан және шаңғышы кеудесінің ортаңғы болігі күшті дамығанымен, палуанның кеуде қозғалғыштығы аз өзгереді де шаң-ғышы мен боксшы кеудесінің козғал-ғыштығы артады.

Спортшылардың кеуде қызметін зерттегенде олардың жалпы көлемі немесе қозралғыштырьшан басқа ішке демалу мен сыртқа дем шығаруының арасында да айырмашылық болатыны анықталды.Мысалы, желаяқтар, ескіштер, велосипедшілер, коньки-шілер кеудесінің ішке дем алу қызметі күшті жетілген, шаңғышылар, гим-насттар, акробаттар, боксшылар кеу-десінің сыртқа дем шығару қызметі артып, жүзгіштердің кеудесінде екі қүбылыс бірдей күшті жетіледі. Кеуденің ішке дем алу немесе сыртқа дем шығару қызметінің қайсысы дүрыс екенін мынадай зерттеу жүмыстардан байқауға болады. Спортшылардың дем алуы мен дем шыгаруын салыстырып зерттегенде спорт шеберінің (мастер спорта) дем шығару қызметі күшті болғаны — 58,5%-ке, I разрядта — 47,7%-ке, II разрядта — 31,5%-ке, ал III разрядта — 30,5%-ке жеткен. Осыған қарағанда кеуденің сыртқа дем шығару қызметі артқаны дүрыс деп айтуға болады.