Т орричелли тәжірибесі

3-тәжірибе.

Мектеп жағдайында сынапты қолдануға болмайтындықтан Терричелли тәжірибесі қойылмайды. Алайда бұл тәжірибенің атмосфералық қысым ұғымын қалыптастырудағы маңызы зор. Сол себерпті осы тәжірибедегі сынаптың орнына суды пайдаланып сынапты барометрдің жұмыс жасау принципін түсіндіруге болады.

Ұзындығы х м бір ұшы бекітілген ұзынша түтік алып оның екінші ұшына толтыра сынап құйылады. Түтіктің аузын жауып тұрып, су құйылған табақшаға төңкеріп аузын ашады. Түтіктегі судың аз бөлігі табақшаға төгіледі, судың деңгейі төмендейді. Түтік ішінде қалған судың деңгейі

14-сурет

өлшенеді (Торричелли тәжірибесінде судың орнына сынап алынатындықтан түтіктің ішінде қалатын сынаптың деңгейі 760 мм-дей болады Сынап құйылған түтіктің артына вертикаль шкала қойып, атмосфералық қысымды өлшейтін қарапайым сынапты барометр жасауға болады). Түтіктің жоғары жері ауасыз кеңістік болып табылады (14-сурет).

Магдебург табақшалары

4-тәжірибе.

Атмосфералық қысым күшін Мегдебург табақшаларымен демонстрациялайды. Тәжірибеден бұрын құралдың бетін матамен сүртіп, вазелинмен майлайды (15-сурет).

Табақшаларды бір-біріне беттестіріп, олардың арасындағы ауа сорылып алынады. Ауасы сорылып алынған табақшалар бір-біріне ажырамастай жабысады. Төменгі табақшаға 5-10 кг жүк ілінгенде, табақшалар ажырамайды.

Табақшалар арасына аздап ауа жіберсе, жүк ілінген табақша жоғарғы табақшадан ажырап қалады (16-сурет). Тәжірибе кезінде табақшамен жүк соқтығысып еденге түспеу үшін, оларды штативке жіппен байлап қою қажет. Тәжірибеде Комов насосын пайдаланған өте тиімді.

15-сурет

16-сурет

Манометрлер

5 -тәжірибе. Спираль тәрізді орама түтіктің ашық ұшын насосқа бекітіп, ауа үрлегенде спираль орам жазылады, ауаны сорғанда қайта оралады (47-сурет).

17-сурет

Осы құбылыс металл манометр құрылысында қолданылады.

Барометр

Тәжірибе. Барометр-анероид (БАММ) портативті құрал. Бұл құралдың маңызды бөлігі іші қуыс жұқа қабырғалы гофралы түпті және қақпақты металл қорап немесе таға тәрізді иілген жұқа қабырғалы тегіс түтік болып табылады.

Қорап немесе түтіктің ішінде сиретілген ауа (50-60 мм сынап бағанасы) болады. Атмосфералық қысымның ауытқуы нәтижесінде қорап қабырғалары қысылып немесе томпаяды, ал түтік ұштары бүгіліп, жазылады. Бұл өзгерістер тетіктер жүйесі арқылы миллиметрлік немесе жарты-миллиметрлік бөліктерге бөлінген циферблат бойынша жылжып тұрған тілшеге беріледі. Барометр-анероидтың көрсеткіштері берілу тетіктеріндегі үйкелуді болдырмау үшін сәл ғана саусақпен шынысынан ұрғаннан кейін жазады.

Барометр-анероидты жабық қапта көлденеңінен сақтайды.

18-сурет

Сұйықты манометр

6-тәжірибе.

U тәрізді ашық шыны түтік сантиметрлік бөліктері бар шкалаға бекітіліп, оған қандай да бір сұйық құйылады. Жұмыс істеуі қатынас ыдыстар заңына негізделген. Түтіктің бір иіні резеңке түтік арқылы беті резеңке қабықпен жабылған қорап немесе цилиндрмен жалғанады. Егер, резеңке қабықты аздап саусақпен басса, шыны түтіктегі сұйық деңгейі өзгереді (19-сурет).

Сұйықты манометр аз қысымды өлшеуге арналған.

7-тәжірибе.

Сұйықты манометр арқылы сұйық ішіндегі қысымды анықтауға болады (19-сурет).

18-сурет		19-сурет