Дене массасы

7-тәжірибе.

Алдыңғы тәжірибе қайталанады, бір арбаға қосымша жүк бекітіледі. Сырық тепе-теңдігі бұзылады (9-сурет).

Денелер массасын өзара әсерлескендегі жылдамдықтар өзгерісін салыстыру арқылы ғана емес, сырық көмегімен де салыстыруға болады.

Сырық иіндеріне ілінген денелер массасы тең болса, сырық тепе-теңдікті сақтайды.

9-сурет

8-тәжірибе.

Демонстрациялық стол үстінде 3 текше пішінді заттар қойылған. Рычагты (сырықты) таразыны пайдаланып 1 және 2 затты өлшейді. Өлшемдері әртүрлі екі заттың массалары бірдей екендігін көрсетеді (10-сурет).

10-сурет	11 сурет

9-тәжірибе.

Өлшемдері бірдей 2 және 3 зат массалары салыстырылады. Өлшемдері бірдей болғанымен сырықты таразы олардың массалары әр түрлі екенін көрсетеді (11-сурет).

Заттың тығыздығы

10-тәжірибе.

4-ші текше пішінді дененің массасын өлшейміз, ол 150г-ға тең. Осы дене көлемін анықтаймыз, ол 125 см³. Заттың әрбір бірлік көлеміне сәйкес келетін массаны анықтау үшін дене массасын сол көлемге бөлеміз. Тығыздығы – 1,2 г/см³ (10-сурет).

11-тәжірибе.

5-ші текше пішінді дене массасын анықтаймыз, ол 1200 г. Көлемі – 1000см³. Тағы да бірлік көлемге сәйкес келетін массаны анықтағанда, оның тығыздығы – 1,2 г/см³ тең (10-сурет) екенін көреміз.

10 және 11-тәжірибелер қорытындысын салыстыру қажет.

Бір заттан жасалған денелердің тығыздығы бірдей болады.

Зертханалық жұмыс №6 күш. Динамометр

Күш

1-тәжірибе.

Серпімді пластина бекітілген арба демонстрациялық столға қойылады. Екінші арба орнына ауыр гирь тасы қойылады. Пластинаны майыстырып тұрған жіп үзілгенде, арба да, гирь тасы да жылдамдықтарын өзгертеді. Гирь тасының массасы үлкен болғандықтан оның қозғалысы сезілмейді (көрінбейді) (11-сурет).

11-сурет		12-сурет

2-тәжірибе.

Жоғарыдағы тәжірибедегі арбаға бекітілген пластина барынша аз майыстырылады. Пластинаны ұстап тұрған жіп үзілгенде, арба қозғалыс жылдамдығы алдыңғы тәжірибеден аз болғаны көрінеді. (12-сурет). Қозғалыс жылдамдығын өзгертетін себеп – күш.

Динамометр

3-тәжірибе.

Штативке ілінген серпіппені тілшемен жабдықтайды. Серіппеге параллель таза қағаз жапсырылған сызғыш қойылады. Тілшенің бастапқы көрсетуін сызғыш бойынан белгілейді. Серіппеге салмағы 1Н болатын жүк ілінеді. Тілшенің жаңа көрсетуін белгілейді. Серіппеге тағы да салмағы 1Н болатын жүк ілінеді, тілше көрсетуі белгіленеді, тағы да бірнеше жүк ілінеді (16-сурет). Күшті өлшеуге арналған құрал динамометр деп аталады.

16-сурет

4-тәжірибе. Лабораториялық, түтік тәрізді, екі жақты, демонстрациялық динамометрлер көрсетіледі. (16-сурет)

Дене салмағы. Серпімділік күші. Гук заңы

5 -тәжірибе.

Гирь тасын резеңкеге іледі. Жердің тартылысы әсерінен гирь резеңкені созады (14-сурет).

Дененің Жердің тартылысы нәтижесінде тағанға немесе аспаға түсірген күшін дене салмағы деп атайды.

6-тәжірибе.

Таған үстіне қойылған серпімді пластинаға жүк қойылады. Ауырлық күші әсерінен жүк жерге қарай бағыттала қозғалады. Пластина майысып дефформацияланады, жүктің төмен қарай қозғалысы тоқтайды (15-сурет).

Деформация кезінде пайда болған күш – серпімділік күші болып табылады.

15-сурет