Электроскоп. Электрөткізгіштер және электр тогын өткізбейтіндер

4-тәжірибе. Электроскоп демонстрацияланады. Электрленген таяқшаның көмегімен оған заряд беріледі. Электроскоптың тілшелері ауытқиды (1-сурет).

Электроскоп - дененің электрленгенін анықтауға арналған құрал.

1 сурет	2 сурет
3 сурет

5-тәжірибе. Екі электроскоптың біріне электр заряды беріледі. Электроскоптардың таяқшаларын металл өткізгіш арқылы қосқанда екінші электроскопта электр заряды пайда болады (2,3-сурет).

6-тәжірибе. 5-тәжірибе қайта жасалады. Металл өткізгіш орнына шыны таяқша пайдаланылады.

Бірінші электроскоптың заряды екіншісіне берілмейді.

Электр зарядын өткізу қабілетіне қарай заттар электр өткізгіштер және өткізбейтіндер деп шартты түрде екіге бөлінеді.

Е кі денені бір уақытта зарядтау

Тәжірибе 1.

Қажетті құрал-жабдықтар: Кондукторлы шарлары бар екі электрометр, электрлеу үшін қажетті пластинкалар, оқшауланған тұтқасы бар разрядтаушы

Бір-біріне үйкелген екі дене әр түрлі заряд алады. Мұны эбонит және органикалық шыныдан жасалған екі таяқшаның және шар кондукторы бар электрометрдің көмегімен көрсете аламыз.Алдымен шардың ішіне зарядталмаған пластиналарды кезек-кезек салып көреді де ешқандай өзгеріс болмағанына көз жеткізеді. Яғни электрометрде ешқандай өзгеріс байқалмайды. Одан соң екі пластиналарды бір-біріне үйкеу арқылы зарядтап, жеке-жеке электрометрдің шарына салып, оладың тілшелерінің әр жаққа бірдей шамаға ауытқығанын байқаймыз. Осы құбылысқа оқушылардың назарын аударту керек.

Енді шардың қабырғаларына жанаспайтындай етіп екі пластинаны да бір мезетте (1-сурет, а). Электрометрден ешқандай зарядтың болмағанын көруге болады, яғни электрометрдің тілшелері қозғалмайды. Егер пластинканың бірін алып тастасақ, алғашқы жағдайдағыдай тілше ауытқи бастайды.

Қорытынды: Екі пластинкадағы зарядтадың таңбасы қарама-қарсы да шамасы жағынанан тең.

Т әжірибе 2. Бұл тәжірибені ары қарай жалғастыру керек. Ол үшін алдын-ала тексерілген екі кондукторлы шары бар электрометр алынады. Электрленген пластинкаларды шарларға (1 сурет, б) ендіреді. Бұл жағдайда электрометрдің тілшелері бірдей бұрышқа ауытқиды. Сонан соң электрометрдің кондукторлы шарларын оқшауланған тұтқасы бар өткізгішпен жалғайды. Осы кезде тілшелердің қайтадан нөлге баратынын бақылауға болады. Бұл зарядардың әр текті (қарама-қарсы) және шамаларының тең екенін көрсетеді.

Электрометрді қарапайым жолмен тексеруге болады. Прибордың корпусын () жермен өткізгіш арқылы жалғап, оның жоғарғы темір өзекесіне өткізгішпен жалғап, оны зарядтайды.

Көрсеткіш тілшесі көп ауытқитын прибордың шыны қабатын алып тастайды. Приборлардың көрсетулері бірдей болу үшін ауытқуы көбірек болған прибордың тілшесіне аса ұқыптылықпен аздап лак тамызуға болады. Электрометрдің тілшесіне лак өте аз мөлшерде жағылуы керек. Сондықтан оны аса ұқыптылықпен жасау керек.

Содан соң электромерлер қайтадан зарядталып, оның ауытқкларының бірдей болуы тексеріледі. Осылайша олардың дұрыстығы тексеріліп болғаннан соң прибордың шынысы қайта орналастырылады.

Өткізгіштің бетіндегі электр зарядының таралуы. Электр құйыны

Қажетті құрал-жабдықтар: Кольбе торы, оқшаулағыш штатив, ұштық (острие), Франклин дөңгелегі (арбашасы), қондырғыдағы майшам, муфтасы бар тұғыр, эбонит және органикалық шыны түтікшелер мен тері қиындысы, электрофор машинасы, конус тәріздес кондуктор, сынама шар;

Қ ағаз жапырақшалары жабыстырылған металдан жасалынған иілгіш торды демонст рациялық үстел үстіне оқшаулағыш тұғырға орнатылып (сурет), органикалық шыны таяқшамен немесе эбонит таяқшасымен электрленеді. Тордың екі жағындағы қағаздардың да ауытқуы бірдей болады. Бұл тордың бетіндегі зарядтардың біртекті таралатындығын көрсетеді.

Онан соң торды әр түрлі жолдармен ие отырып, тордың бетіндегі қағаз жолақшаларының ишке иілген жерлерде жабысып, ал сыртқа шығыңқы жерлерді күшті тебілетінін көруге болады. (Сурет-).

Тәжірибе 3. Конус тәріздес кондукторды пайдалана отырып, оның әр түрлі нүктелеріндегі заряд шамасын сынама шарды пайдалана отырып демонстрациялауға болады. (25 сурет)