Зертханалық жұмыс №14 Жылу мөлшері

12-тәжірибе. Электр плиткасына су құйылған стакан қойылады. Судың бастапқы температурасы өлшенеді. Электр плиткасын қосқаннан кейін су температурасының артуы бақыланады (10-сурет).

10-сурет		11-сурет

13-тәжірибе. а) Бірдей екі қыздырғышқа массалары әртүрлі су құйылған стакан қойылады. Әрбір стакандағы су температурасы өлшеніп тұрады.

Екі стакандағы су температурасының өзгеруі салыстырылады.

Демек, қыздырғанда денеге берілген жылу мөлшері осы дененің массасына тәуелді.

б) Екі қыздырғышқа, массалары бірдей су және май құйылған екі стакан қойылады. Су мен майдың температуралары өлшеніп тұрады.

Термометр майдың тезірек қызатынын көрсетеді.

Массалары бірдей су мен майдың температуралары бірдей өзгеру үшін әр түрлі мөлшерде жылу берілу керек.

Денені қыздырғанда берілген жылу мөлшері дененің қандай заттан құралғанына тәуелді.

Заттың меншікті жылу сыйымдылығы

14-тәжірибе. Массалары бірдей темір, мыс, қорғасын денелер ыстық су құйылған ыдысқа салынып қыздырылады. Одан соң үш стаканға массалары мен температурасы бірдей су құйылып, қыздырылған денелерді жылдам ауыстырады. Стакандардағы судың температурасын өлшегенде, темір салынған стакандағы судың көбірек, қорғасын салған стакандағы судың азырақ жылығанын көруге болады (12-сурет).

Суға жылу мөлшерін барынша көп берген темір болып табылады.

12-сурет		13-сурет

Отын энергиясы. Отынның меншікті жану жылуы

15-тәжірибе. Шыны шарға резеңке түтік арқылы поршеньді цилиндр жалғанады. Поршень үстіне жүк қойылады.Шыны шардағы ауаны қыздырғанда ол ұлғаяды және жұмыс жасай отырып жүкті көтереді (13-сурет).

Отын жанғанда энергия бөлінеді.

16-тәжірибе. Екі стаканға массалары бірдей су құйылады. Бірінші стакандағы суды 1 дана құрғақ отынмен, екіншісін 2 дана отынмен жылытады. Отындар толық жанып болған соң стакандардағы су температурасы өлшенеді.

Екінші стакандағы су температурасы жоғары болады (14-сурет).

Отын түгел жанғанда бөлінетін жылу мөлшері отынның массасына тәуелді.

14-сурет

Заттың агрегаттық күйлері

17-тәжірибе. Қатты денелердің ас тұзы, темір, алмаз кристалл торлары демонстрацияланады.

Қатты денелерде бөлшектер белгілі тәртіппен орналасады.

Қатты денелердің балқуы және қатаюы

18-тәжірибе. Суы бар стакан ішіне гипосульфитпен толтырылған кіші стакан орналастырылады. Сыртқы стакандағы суды қыздырғанда гипосульфит балқиды. Гипосульфиттің балқу температурасы анықталады.

Заттың қатты күйден сұйық күйге ауысуы балқу деп аталады.

16-сурет		17-сурет

Суды қыздыруды жалғастырғанмен гипосульфиттің температурасы өзгермейді. Балқу кезінде дене температурасы өзгермейді (16-сурет).

Гипосульфит толық еріп болған соң ғана оның температурасы жоғарылайды.

Суды қыздыруды тоқтатқан соң, гипосульфиттың де температурасы төмендейді. 48⁰С-та гипосульфит қатая бастайды.

Заттың сұйық күйден қатты күйге ауысуын қатаю немесе кристалдану деп атайды.