6 Тақырып Қаржылық рычаг (тетік) тиімділігі

Қарыздық құралдарды рационалды қолданатын кәсіпорында, олардың тығыздығына қарамастан, меншікті қаражатының рентабельділігі жоғары болады.

А₁ - 200

П₁ - 200

Салық бойынша пайыздарды төлеуге дейінгі табыс = 50

А₂ - 200

П₂ - 100 МҚ₂ -меншікті қаражат

100 ҚҚ₂ - қарыздық қаражат

Несие үшін пайыз % - жылдық 10%, табыс = 50

Меншікті қаражат рентабельділігі:

МҚР= табыс/ меншікті қаражат (22)

МҚР₁=50/200=0,25=25%; МҚР₂=50-10/100=0,4=40%.

Экономикалық активтің рентабельділігі

ЭР=Табыс/Активтер (23)

ЭР₁=25%; ЭР2=25%.

Сөйтіп, 2-ші кәсіпорынның меншікті құралдар рентабельділігі (МҚР) жоғары, бірақ ол қарыздық қаражаттарды қолданады, бұл экономикалық рентабельділіктің (ЭР) пайыз ставкасынан жоғары болғандықтан орын алады.

Бұл құбылыс қаржылық рычаг тиімділігі атауын алды (ҚРТ немесе ЭФР).

Қаржылық рычаг тиімділігі (ЭФР) - кәсіпорынның экономикалық рентабельділігі пайыз ставкасынан көп болу шартымен, қарыздық қаражаттарды қолдану кезінде алынатын меншікті қаражаттар рентабельділігінің өсімі.

ҚРТ(ЭФР) =(1-ТС) *(ЭР-ПОЕС) * (ҚҚ /ЖҚ) (24)

ҚРТ(ЭФР) =(1-ТС) *(дифференциал) * (плечо)

мұндағы, ТС - табыс салығы.

Пайыздың орташа есептік ставкасы:

ПОЕС= несие бойынша қаржылық ұстаулар(%)

қарыз сомасы (25)

Қаржылық рычаг тиімділігімен байланысты ережелер:

1. Қаржылық рычаг дифференциалы оң болуы тиіс. Кәсіпорынның дифференциалға әсер ететін белгілі рычагтары бар, бірақ бұл әсер өндіріс тиімділігін өсіру мүмкіншіліктерімен шектелген.

2. Қаржылық рычаг дифференциалы - бұл ең алдымен банкир үшін ақпарат көзі болып табылады. Ол тәуекел деңгейін және кәсіпорынға жаңа қарыз беру мүмкіншілігін анықтайды. Дифференциал неғұрлым жоғары болса, соғұрлым банкир үшін тәуекел төмен болады.

3. ҚРТ плечосының үлкендігі экономикалық процеске қатысушы екі қатысушыға да тәуекелдің бар екендігін білдіреді.

Қаржылық рычагтың әсер ету күші:

ҚРӘЕК(СВФР)=баланстық табыс + несие бойынша ұстаулар

баланстық табыс (26)

Кәсіпорын қызметімен байланысты тәуекел деңгейін ҚРӘЕК ауқымы барынша нақты көрсетеді. ҚРӘЕК неғұрлым жоғары болса, соғұрлым тәуекел жоғары (мысалы, несиені қайтармау, несие бойынша пайыз төлемеу тәуекелі).

Кәсіпорын қызметімен байланысты бірлескен тәуекелді «қаржылық және өндірістік рычаг тиімділігінің ілесетін» көрсеткіші жүзеге асырады.

Тиімділіктің ілесетін деңгейі= ҚРӘЕК *ӨРӘЕК

Тиімділіктің ілесетін деңгейі= СВФР *СВПР (27)

Бақылау сұрақтары:

1. Қаржылық рычаг қалай анықталады?

2. Қаржылық леверидж деген не?

3. «Қаржылық рычаг тиімділігі» түсінігі

4. Кәсіпорынның қызметін қаржыландыру қайнар көздері?

5. Банкті таңдау критерийі. Банктің қызметін сипаттайтын көрсеткіштер

7 Тақырып Капитал құрылымының теориясы: Модельяни-Миллер үлгісі, компромистік үлгі

1. Капитал құны

2. Капиталдың орта өлшенген құны

3. Капиталдың негізгі көздерінің құны

4. Капиталдың шекті құны

5. Капитал құрылымының негізгі теориялары

1. Капитал құны

Капитал құны – бұл капитал нарығында қаржылық құралдардың белгілі бір көлемін тартқан үшін осы көлемге пайыз түрінде көрсеткен жалпы қаражат сомасы.

Мынадай анықтамалары бар:

• Фирманың нарықтық құны (абсолюттік көрсеткіш);

• Фирманың құны (абсолюттік көрсеткіш);

• Капитал құны (салыстырмалы көрсеткіш, %).

Инвесторлар мен мүлік иеленушілер алдында қарыздарды өтеу бойынша салыстырмалы шығындарды көрсетеді.

Капитал құны көрсеткіштердің қажетті анықтамасы:

• Меншік капитал құны – бұл меншікті капиталдың нарықтық бағасы мен фирманың акция бағасының өзгеруі пайда мен дивидендтің өзгеруіне байланысты қолданылады.

• Заемдық қаражат құны – пайыздық төлемдермен анықталады, сондықтан капиталдың бірнеше варианттарынан жақсысын таңдай білу керек.

• Нарықтық құнның максимизациясы – минимизация құнының барлық көздерінен болады.

• Капитал құны – инвестициялық жобаларды талдау барысында негізгі фактор болып табылады.