5. Дебиторлық қарызды басқару

Дебиторлық қарыздың деңгейіне келесідей факторлар әсер етеді:

- өнімнің түрі, сатып алу көлемі, сатып алушылардың түрі негізінде тұтынушылардың бағасы мен классификациясы;

- дебиторлармен есеп айырысуды қадағалау, дебиторлық қарыздың нақты қалпының бағасы;

- инкассация мен коэффициенттерді есепке ала отырып, ақша ағымдарын жоспарлау және талдау.

Дебиторлық қарыздың нақты қалпының бағасы – айналыс капиталын басқарудың ең маңызды сұрақтарының бірі.

Бұл баға пайда болу мерзімінің әр түрлі дебиторлық қарыздың топтары бойынша жекелеп жүргізіледі.

Дебиторлық қарыздың нақты қалпының бағасы

Қарыздың пайда болу мерзіміне байланысты дебиторлардың классификациясы	Дебиторлық қарыздың сомасы, мың тг.	Жалпы сомадағы жеке бөлігі, %	Үмітсіз қарыздың мүмкіндігі, %	Үмітсіз қарыздың сомасы, мың тг.	Қарыздың нақты көлемі, мың тг.
0-30	1000	43,82	2	20	980
30-60	600	26,29	4	24	576
60-90	500	21,91	7	35	465
90-120	100	4,38	15	15	85
120-150	50	2,19	25	12,5	37,5
150-180	20	0,88	50	10	10
180-360	10	0,44	75	7,5	2,5
360-тан жоғары	2	0,09	95	1,9	0,1
	2282	100,0	5,52	125,9	2156,1

125,9/2282 = 5,52%

Есептеу бойынша кәсіпорын 128,9 мың теңге дебиторлық қарыз алады. Бұл сомаға күмәнді қарыздар бойынша резерв құру дұрыс болады.

Ақша қаражаттарының түсімін максимизациялау мақсатында кәсіпорын төлеу формасының икемді шарттағы келісімдер мен икемді баға қалыптастыруды жүргізу керек.

Жеңілдіктер ұсынысы 3 жағдайда өзін-өзі ақтайды:

1 – бағаның төмендеуі сатудың кеңеюіне әкеледі. Тауар жоғары көлемдегі тұрақты шығындарды қажет етеді,

2 – Жеңілдіктер жүйесі ақша түсімін интенсифицирлейді. Бұл кәсіпорындағы дефицит жағдайында болады.

3 – Төлеуді тездету үшін жеңілдіктер жүйесі төлеу мерзімі өткен үшін айыппұл жүйесінен қарағанда тиімдірек.

Несиелерді беруді басқаруды 5 қадамға бөлуге болады:

1. тауарды сату бойынша шарттарды бекіту керек, төлемді жүзеге

асыруға қанша уақыт берілетіні, жеңілдік беру мүмкіндігі анықталуы керек;

2. сізге төлемқабілеттілікті көрсететін қандай куәліктер қажет екені ,

сатып алушымен келісім шарт нысаны анықтау керек;

3. сізге қандай сатып алушылардың есептесу мүмкіншілігі жоғары

екендігін, әр сатып алушының несиеқабілеттілігін анықтау керек;

4. сізге әр сатып алушыға қандай көлемде несие беруіңіз мүмкін, соны

анықтау керек. Сенімділікті немесе тәуекелділікті қалайсыз ба, соны;

5. мерзімі өткенде несие қайтарылмауына байланысты мәселелер пайда

болғанда қандай іс-шаралар жүргізесіз.