1. Банкроттықтың түсінігі және белгілері

2. Банкрот жағдайында борышқорға қолданатын шаралар

3. Ұйымды қайта ұйымдастыру

Банкроттық - міндеттемелердің сомасы кәсіпорынның жалпы мүлік сомасынан асып кеткеніне байланысты кәсіпорынның, яғни борышқордың өз міндеттерін өтей алмауы.

Банкроттықты реттеудің негізгі мақсаты - ол кәсіпорын балансының өтімділігін жоғарылату болады.

Банкроттықты анықтайтын белгілер сандық және сапалық болып бөлінеді: Сандық белгілер - ол негізгі қаржылық көрсеткіштердің төмендеуі болады, яғни рентабельділік көрсеткішін пайдаланып, ағымдағы активтердің және жалпы активтердің қарым-қатынасы, меншікті капитал және қарыздық капиталдың, капиталдың қарым –қатынасы, меншікті капитал активтер сомасының қатынасы және т.б.

Кәсіпорынның банкроттыққа ұшырауын алдын-ала болжауға Z-шот

Альтман моделі мүмкіндік береді.

Сапалық белгілеріне жатады:

- қаржылық есеп берушілікті дұрыс жүргізбеуі;

• бәсекелестіктің жоғарғы деңгейі;

• тұтынушылардың сұранысына байланысты өз өндірісін өзгерте алмау;

• дұрыс басқарушылық қызметті жүзеге асырмау;

• жемқорлық жағдайларының болуы және т.б.

Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін көтеру үшін келесідей шараларды қолдануға болады:

• Активтерді оптималды басқару, яғни олардың айналымдылығын жоғарылату;

• Тиімді емес бөлімдерден және өнімдерден бас тарту;

• Шығындарды төмендету

• Қызметі әртараптандыру (диверсификациялау);

• Маркетинг қызметті жақсарту;

• Дивидендтік төлемдерді қысқарту және т.б.

2. Банкрот жағдайында борышқорға қолданатын шаралар

Банкроттық жағдайда борышқор кәсіпорынға келесідей шаралар қолдануы мүмкін:

1. Өзара ұйымдастыру немесе реттеу.

2. Қайта құру немесе реабилитациялау

3. Жою немесе конкурстық өндіріс.

Өзара ұйымдастыру - кезінде кредиторлар мен борышқор соттың қатысуынсыз келісім-шартқа келеді. Бұл жағдайда кредиторлар міндеттерінің өтеу мерзімін ұзатуы мүмкін немесе міндеттемені бөліп төлеуге келіседі және борышқордың сомасынан анықталған процентті ғана алуға келіседі.

Қайта құру - ол кәсіпорынды сырттай басқарушымен қадағалау немесе санкцияны жүзеге асыру болады.

Реабилитациялық және жойылғыштық шаралар 2-түрде жүзеге асуы мүмкін.:

1. борышқордың өз шешімі бойынша;

2. Кредиторлардың айтуы бойынша мәжбүрлі түрде.

Реабилитациялық және жойылғыштық шаралар соттың қатысуымен жүргізіледі. Бұл шаралардың жүргізілуі борышқордың немесе кредитордың өтініші бойынша жүзеге асады. Соттың шешімі бойынша реабилитациялық, егер қайта құру процесі болса немесе конкурстық, егер жою процесі болса басқарушы бекітіледі. Бұл шараларды жүргізгенде, кредиторлар комитеті құрылады. Комитет мүшелері талап сомалары жоғары кредиторлардан тұрады. Комитет саны тақ және жетіден аспауы керек.

Реабилитациялық шара жүргізген кезде міндеттер келесідей ретпен өтеледі:

1. Борышқормен өміріне немесе денсаулығына зиян келтірілген тұлғалардың талаптары;

2. Еңбек келісім-шарты бойынша қызмет ететін жұмысшылардың еңбек ақысы және жәрдем ақылары;

3. Мемлекеттік бюджетке және бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдер;

4. Басқа кредиторлар. Жойылғыштық шаралар жүргізген кезде міндеттер келесідей ретпен өтеледі:

1. Кепілдігі бар міндеттер бойынша талаптар;

2. Еңбек келісім-шарты бойынша;

3. Мемлекеттік бюджетке және бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдер;

4. Басқа кредиторлар.

Егер бұл шаралар қолданса, кәсіпорынның мүлігінің сомасы анықталады. Бұл сомадан реабилитациялық және конкурстық басқарушылардың кезексіз еңбегі төленеді.

Егер кезектегі талаптарды өтеу үшін кәсіпорынның мүлігі жетпесе, бұл кезектегі кредиторларға сома пропорцианалды түрде бөлінеді. Реабилитациялық шара екі жылға дейін жүзеге асырылуы мүмкін. Соттың шешімі бойынша мерзім алты айға дейін созылуы мүмкін.

Ал жою процесі алты айға дейін негізгі мерзімі, ол соттың шешімі бойынша үш айға ұзартылуы мүмкін.