- •Жеке физиология Студенттерге арналған әдістемелік оқу - құралы Алматы, 2013 ж.
- •Isbn № 9965-826-24-2
- •1. Қан физиологиясы
- •I. Тақырып: Қан құрамы. Плазма құрамы. Эритроциттер
- •1. Қанның құрамы. Плазма құрамы. Гематокриттік көрсеткіш.
- •1Жұмыс. Плазманы формалық элементтерден ажырату және
- •VI. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық-дидактикалық бірлестігі.
- •V. Ақпараттық -дидактикалық бірлестігі.
- •I. Тақырып: Қанның ұюы (гемокоагуляция). Қанның топтары. Қан құюдың физиологиялық негіздері
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестігі.
- •2. Жүрек физиологиясы
- •I.Тақырып: Жүрек қызметінің зерттеу әдістері. Жүректің жиырылу циклы
- •III. Сабақтың мақсаты.
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестігі.
- •6 Жұмыс. Эхокардиография
- •I.Тақырып: Жүрек етінің физиологиялық қасиеттері
- •III. Сабақтың мақсаты:
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестігі.
- •I.Тақырып: Жүрек қызметінің жүйкелік-рефлекстік және гуморальдық реттелуі.
- •III. Сабақтың мақсаты:
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестігі.
- •3. Қан тамырлар физиологиясы
- •Тақырып : Гемодинамика көрсеткіштері. Қан
- •III . Сабақтың мақсаты
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар.
- •3 Сурет. Шынтақ венасындағы қысымды анықтау ынтақ венасындағы қысым 60 - 120 мм су бағанасы шамасында болады .
- •4 Сурет. Реограмма
- •I.Тақырып: Қан тамырлар саңылауының нервтік және гуморальдық реттелуі. Микроциркуляция. Артериялық пульс.
- •III. Сабақтың мақсаты:
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестігі.
- •4. Тыныс алу физиологиясы
- •Тақырып: Сыртқы тыныс алу. Газдардың қан арқылы тасымалдануы.
- •III. Сабақтың мақсаты:
- •V. Ақпараттық - дидактикалық бірлестік. Зертханалық жұмыстарды өткізу әдістемелері және аннотациялары.
- •I.Тақырып: Тыныс алудың реттелуі.
- •III. Сабақтың мақсаты
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық- дидактикалық бірлестігі
- •5. Ас қорыту физиологиясы
- •Зертханалық жұмыстарды өткізу әдістемелері мен аннотациясы.
- •Р. Гейденгайн әдісі
- •И.П. Павлов әдісі
- •Балалардың ас қорыту бездерінің қызмет ерекшеліктері
- •Зертханалық жұмыстарды өткізу әдістемелері мен аннотациясы. Ас қорыту ағзаларының қимыл-әрекеті (моторикасы)
- •Магнус тәжірибесінің схемасы
- •Мәселелік тапсырмалар
- •Ас қорыту физиологиясы тақырыбы бойынша тест сұрақтары
- •6. Энергия алмасуы. Тамақтану.
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуға арналған сұрақтар:
- •2 Кесте
- •Балалардың негізгі энергия алмасу ерекшеліктері. 7 жасқа дейінгі бала мен ересек адамның 1 кг дене салмағына түсетін негзгі энергия алмасуының көрсеткіштері.
- •3 Кесте Негізгі тағам өнімдерінің химиялық құрамы және қуаттылығы (100 г-ға шаққанда)
- •4 Кесте
- •5 Кесте Ерлердің негізгі алмасуын есептеуге арналған кесте
- •6 Кесте
- •1 Литр ауаны қалыпты жағдайларға (0о с 760 мм.С.Б.) келтіру
- •Мәселелік тапсырмалар
- •Тест сұрақтары
- •А. Белоктар.
- •А. Оң азоттық баланс.
- •А. Белоктар.
- •7. Сыртқа шығару, жылу реттелу физиологиясы
- •I. Тақырып: Сыртқа шығару физиологиясы. Жылу реттелу
- •Студент білуі қажет:
- •Студент орындауы қажет:
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестігі
- •Құрғақ тамақ жегеннен кейін несептің қойылуын Фольгард сынауымен анықтау
- •Сыртқа шығару және жылу реттелу тақырып бойынша ситуациялық есептер
- •Сыртқа шығару және жылу реттелу тақырып бойынша тест сұрақтары
- •8. Талдағыштар физиологиясы
- •I.Тақырып: Талдағыштардың жалпы қасиеттері. Көру және тері талдағыштары
- •IV. Сабақтың мақсаты:
- •V. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •VI. Ақпараттық дидактикалық бірлестігі.
- •Көру талдағышы
- •Тері талдағышы
- •VII. Сабақтың мазмұны:
- •I.Тақырып: Есту, дәм сезу, тепе-теңдікті сақтау талдағыштары
- •IV. Сабақтың мақсаты:
- •V. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •Ақпаратты дидактикалық бірлестігі. Дәм сезу талдағышы
- •5 Сурет. Тілдегі дәм сезу рецепторларының орналасуы есту талдағышы
- •Тепе-тендік талдағышы
- •VII. Сабақтың мазмұны:
- •Талдағыштар физиологиясынан сұрақтары
- •9. Жоғары жүйке іс-әрекеті физиологиясы
- •III. Сабақтың мақсаты:
- •Студент орындауы қажет.
- •IV. Студенттердің өзіндігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық-дидактикалық бірлестігі
- •V. Ақпараттық-дидактикалық бірлестік
- •Адамның ой өрісін сөйлеу арқылы зерттеу
- •Мәселелік тапсырмалар
- •Студент білуі қажет:
- •Студент орындауы қажет.
- •IV. Студенттердің өзіндігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •Жжіә бойынша мәселелік тапсырмалар.
- •Тест сұрақтары
- •10. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі Негізгі әдебиеттер:
- •Қосымша әдебиеттер:
- •Орыс тілінде Негізгі әдебиеттер:
- •Қосымша әдебиеттер:
- •Ағылшын тілінде:
- •Қосымша әдебиеттер:
- •Қан физиологиясы......................................................................3
2 Кесте
Әр түрлі мамандықтарға сай келетін күнделікті энергия мөлшері
Топтар |
Энергия шығыны |
Кәсіби ерекшеліктері |
1-топ |
2200-2800 |
Қара жұмысқа қатысы жоқ мамандықтар: мекеме басшылары, ғылыми қызметкерлер, баспасөз қызметкерлері, инженер-техник қызметкерлер, мәдениет қызметкерлері, мұғалімдер, дәрігерлер т.б. |
2-топ |
2300-3000 |
Дене еңбегімен және жеңіл еңбекпен айналысатындар: инженер-техник қызметкерлері, агрономдар, мал дәрігерлері, дүкеншілер, дәрігер мен медбикелер, санитарлар, жаттықтырушылар, т.б. |
3-топ |
2500-3200 |
Еңбегі механикаландырылған мамандықтар: станокта істейтін жұмысшылар, токарьлар, жеңіл көлік жүргізушілер, хируротар, бригадирлер. |
4-топ |
2900-3700 |
Жартылай механикаландырылған мамандықтар: ауыл шаруашылығы жұмысшылары, мұнайшылар, металлургтер, балташылар, от жағушылар, ұсталар. |
5-топ |
3900-4300 |
Қара жұмысшылар: тасушылар, шахтерлер, болат қорытушылар, ағаш кесушілер. |
2. Тамақтанудың физиологиялық нормаларын, яғни белок, май, көмірсудың тәуліктік қажеттілігін ескеру қажет. Тамақтану институты тамақтанудың мынадай нормасын ұсынады (кесте 1).
3. Тиімді тамақтанудың негізі болып теңестірілген тамақтану болып табылады. Теңестірілген тамақтануда биологиялық белсенді заттар – белок, май, көмірсу, витамин және минералды заттардың және негізгі тағамдық заттардық сапалық және сандық қатынасы қарастырылады. Белок, май және көмірсудың қабылданған арақатынасы – 1:1:4.Тамақтану режимі төрт мезгілдік тамақ қабылдау болып табылады. Жалпы құндылықтан біріншілік таңертеңгілік ас - 10-15%, екіншілік таңертеңгілік ас - 15-35%,түскі ас - 40-50%, кешкі ас - 15-20% құрауы қажет. Белокқа бай (ет, балық, жұмыртқа) өнімдерді таңғы және түскі ас кезінде қабылдау керек. Кешкі асқа сүт – өсімдік белоктарын қолдануға қалдырылады. Сонымен қатар тағам рационында витаминдер, минералды тұздар, микроэлементтер және су болу қажет.
Кесте 1.
Еңбек қарқындылығының әр түрлі топтары бойынша ересек еңбекке қабілетті тұрғындар үшін белок, май және көмірсудың ұсынылатын қажеттілігі.
Еңбек қарқындылығына байланысты топтар |
Жас көрсеткіштері |
Қоректік заттарға қажеттілігі, г |
|||||
Ерлер |
Әйелдер |
||||||
Белоктар |
Майлар |
Көмірсулар |
Белоктар |
Майлар |
Көмірсулар |
||
1 |
18-29 |
91 |
103 |
373 |
78 |
88 |
324 |
|
30-39 |
88 |
99 |
365 |
75 |
84 |
310 |
|
40-59 |
83 |
93 |
344 |
72 |
81 |
297 |
2 |
18-29 |
90 |
110 |
398 |
77 |
93 |
351 |
|
30-39 |
87 |
106 |
412 |
74 |
90 |
337 |
|
40-59 |
82 |
101 |
412 |
70 |
86 |
323 |
3 |
18-29 |
96 |
117 |
420 |
81 |
99 |
371 |
|
30-39 |
93 |
114 |
440 |
78 |
95 |
358 |
|
40-59 |
88 |
108 |
406 |
75 |
92 |
344 |
4 |
18-29 |
102 |
136 |
518 |
87 |
116 |
441 |
|
30-39 |
99 |
132 |
504 |
84 |
112 |
427 |
|
40-59 |
95 |
126 |
483 |
80 |
106 |
406 |
5 |
18-29 |
118 |
128 |
602 |
- |
- |
- |
|
30-39 |
113 |
135 |
574 |
- |
- |
- |
|
40-59 |
107 |
143 |
546 |
- |
- |
- |
Жұмысқа қажетті заттар: Қоректік заттардың химиялық құрамы мен олардың қуаттылығы көрсетілген кесте.
Жұмыстың орындалуы. Тағам рационын құру алдында, тағам рационы анықталатын адамның қандай кәсіптік топқа жататынын және осы топтың физиологиялық тамақтану нормалары мен энергетикалық шығынын анықтау қажет.
Дәптерге кестені мына үлгіде сызады: 1-ас мәзірі, 2-тағамның аттары, 3-грамм бойынша тағамның мөлшері, 4-тағамның құрамы, 5-қуаттылығы.
Тамақтың мезгілі |
Тағам аттары |
Тағамның мөлшері |
Тамақтың құрамы, г |
Қуаттылығы, ккал |
|||
Белок |
Май |
көмірсу |
|||||
1 ертеңгілік ас |
|
|
|
|
|
|
|
2 ертеңгілік ас |
|
|
|
|
|
|
|
Түскі ас |
|
|
|
|
|
|
|
Кешкі ас |
|
|
|
|
|
|
|
Студент кестені толтыру кезінде есептеуі қажет:
Тәуліктегі тағам рационының жалпы қуаттылығын;
Ертеңгілік ас, түскі ас, кешкі астың қуаттылығын;
Берілген рацион құрамына қанша белок, май, көмірсу кіретінін есептеу;
Тәуліктегі тағам рационындағы белок, май, көмірсудың арақатынасын анықтау;
Алынған көрсеткіштерді қалыпты жағдайдағы нормалармен салыстыру;
Қажет жағдайда түзетулер енгізу.