I.Тақырып: Есту, дәм сезу, тепе-теңдікті сақтау талдағыштары

II. Оқу сағаты – жоспар бойынша.

III. Тақырыптың маңыздылығы : Есту талдағышы сыртқы ортаның организм үшін ең маңызды ақпараттарын қабылдайтын көру талдағышынан кейінгі екінші орынды алады. Есту талдағышының функциясы адамның екінші сигналдық жүйесімен тығыз байланысты. Есту талдағышы тепе-теңдікті сақтайтын вестибулярлық талдағышпен де бірге кеңістікке бейімделуге қатысады. Ал дәм сезу талдағышы ас қорыту жүйесінің функциялық жағдайына әсер етеді. Талдағыштар физиологиясын жетік білу клиникалық пәндерді меңгеруді жеңілдетеді .

IV. Сабақтың мақсаты:

Студент білуі қажет:

1. Есту, дәм сезу және тепе-тендікті сақтау талдағыштарының

морфо-функционалдық сипаттамалары.

2. Дыбыс өткізуші және дыбысты қабылдаушы жүйелердің құрылымы мен

функциялары.

3. Дененің кеңістіктегі жағдайының өзгерісі, дәмдік тітіркендіргіштер

және дыбыстық толқындарды қабылдау теориялары.

Студент орындауы қажет:

1. Есту өткірлігін анықтау (дыбысты тыңдау әдісімен) және нәтижені тіркеу.

2. Дыбыстың ауа және сүйек арқылы өтімділігін тексеріп, қорытынды жасау.

3. Дәм рецепторларының тіл бетінде орналасу топографиясын анықтап, олардың орналасқан үлгісін (схемасын) салу.

4. Барани сынағын өткізу, алынған мәліметтерді дұрыс тіркеу.

V. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:

1. Есту ағзасы және оның жеке бөлімдерінің құрылысын сипаттау.

2 Есту талдағышы, оның бөлімдерінің функциялық маңызы.

3. Корти мүшесінің орналасқан жері, құрылымы және функциялық

маңызы.

4. Есту ағзасының дыбыс өткізуші және дыбыс қабылдаушы жүйелері

туралы түсінік.

5. Дыбыс толқындарының қабылдануы туралы теориялар (резонанстық, телефондық, жарысқан толқын тәрізді тербелістерді қабылдау ).

6. Дыбыстардың ауа және сүйек арқылы өтетіндігін дәлелдеу.

7. Есту өткірлігі туралы түсінік.

8. Вестибулярлық (тепе-тендік) талдағыш, оның бөлімдерінің

сипаттамалары.

9. Дененің кеңістікте орналасу өзгерістерін қабылдау механизмдері.

10. Дәм сезу талдағыштары, оның бөлімдерінің сипаттамасы.

11. Дәм тітіркендіргіштерін сезу (қабылдау) теориялары.

6. Ақпаратты дидактикалық бірлестігі. Дәм сезу талдағышы

Тілдің кілегей қабығында тәттіні, тұзды, қышқылды, ащыны қабылдайтын 4 түрлі рецепторлар орналасқан. Тілдің ұшындағы рецепторлар тәттіні қабылдайтын болса, тіл бүйіріндегі рецепторлар қышқылды, тұздыны, ал тіл түбіріндегілері тек ащыны қабылдайды. Тілдің орта шетіндегі кілегейлі қабығында дәм рецепторлары болмайды. Сондықтан тіл бетінің ортасындағы кілегейлі қабығы дәм тітіркендіргіштерін сезбейді. Өткізгіш бөлімі үшкіл жүйке , тіл – жұтқыншақ, бет жүйкелерінің талшықтарынан тұрады. Осылар бойынша қозу сопақша миға, таламусқа және ми қатпарының артқы орталық аймағының төменгі бөліміне беріледі.

1-жұмыс. Тілдің әр жеріндегі түрлі дәм сезімдерінің

орнын анықтау

Жұмысты орындау. Зерттеуші адам зерттелуші адамның тілінің әр жеріне (тілдің ұшы, бүйірі, ортаңғы бөлігі, түбірі) әрбір екі минут сайын мына ерітінділердің: 3%-қант, 10%-хлорлы натрий, 1%-лимон қышқылы, ащы эритромицин бір тамшысын кезекпен тамызады. Сөйтіп тілдің дәм сезімін дұрыс анықтайтын жерін табады Зерттелуші адам тіліне қандай ерітінді тамызылатынын білмеуі керек. Әр сынауды жүргізгеннен соң ауызды сумен шаяды. Әр сынаудың арасы 2 минуттен кем болмағаны дұрыс.

Жұмыстың нәтижесін көрсету үшін тілдің схемасын салып, тітіркендіргіштерді мына белгілермен белгілеу қажет:

Ерітінділерді флакондарға құйып, сыртына ерітінді атын жазбай мына әріптермен белгілеген жөн:

А - 3% қант; В - 10% NaCl ерітіндісі

С - 2% лимон қышқылы; Д - эритромицин ерітіндісі.

о - қышқыл

+ - тәтті

∆ - тұзды

- ащы