8. Талдағыштар физиологиясы

I.Тақырып: Талдағыштардың жалпы қасиеттері. Көру және тері талдағыштары

II. Оқу сағаты – жоспар бойынша.

ІІІ. Тақырыптың маңыздылығы: Талдағыштар (сезім жүйесі) сыртқы және ішкі ортаның өзгерістерін қабылдап, талдап және оларға адекватты (тиісті, сәйкес) жауап берумен бірге организмнің бейімделуін қамтамасыз етеді. Ақпараттардың 90%-ы көру талдағышы арқылы келіп түсетінін ескерсек, осының өзі де көру талдағышының организм тіршілігін сақтауда маңыздылығының көрсеткіші бола алады. Организмді сыртқы ортадан бөліп тұратын терінің де өте кең рефлексогендік аймақ ретінде көптеген функцияларды реттеуге қатысатыны белгілі. Бұл ақпараттар аурудың түрін анықтап, диагноз қоюмен қатар, дәрігерлерге емдеу жолдарын көрсетіп, емдеуді жеңілдетеді.

IV. Сабақтың мақсаты:

Студент білуі қажет:

1. И.П.Павлов бойынша талдағыштардың анықтамасы.

Талдағыштардың жалпы қасиеттері.

2. Көру және тері талдағыштары бөлімдерінің сипаттамалары.

3. Көздің көру аймағын анықтау.

4. Көз аккомодациясының механизмі, сфералық аберрация, бинокулярлық көру.

5. Түсті сезуді түсіндіретін теориялар.

6. Сезу өткірлігінің (дәрежесінің) көрсеткіші ретінде жанасу сезімталдығының табалдырығы туралы түсінік.

Студент орындауы қажет:

1. Көздің көру аймағын анықтау және түрлі түстерді көру аймағын стандарттық бланкларға тіркеу.

2. Көздің өткірлігін анықтау.

3. Аккомодация мөлшерін анықтау, қалыпты жағдаймен салыстыру.

4. Көз торлы қабығында соқыр дақтың барын анықтау, көз алмасына кіретін сәулелердің жолын көрсету.

5. Сфералық аберрацияның барын дәлелдеу, көз алмасына кіретін сәулелердің жолын көрсету.

6. Бинокулярлық (екі көзбен) көруді дәлелдеу тәжірибесі.

7. Рабкин кестесі арқылы түрлі түстерді қабылдауды зерттеу.

8. Тері рецепторларының температуралық әсерлерге бейімделуін

(адаптациясын) және қарама-қарсы температуралар әсерін

(контрастық сезімді) қабылдау ерекшеліктерін көрсететін тәжірибелер.

9. Жанасу (тактильдік) сезімнің табалдырығын анықтау, дененің әр жерінен анықталған жанасу шегін салыстыру.

V. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:

1. И.П.Павловтың талдағыштар туралы ілімі. Талдағыштардың бөлімдері

және олардың функциялары.

2. Талдағыштардың жалпы қасиеттері.

3. Көру талдағышы және оның бөлімдерінің сипаттамалары.

4. Көздің торлы қабығының рецепторларында өтетін фотохимиялық

реакциялар.

5. Көздің торлы қабығының құрылымы мен функциялық маңызы

(соқыр және сары дақтар). Мариотт тәжірибесі.

6. Көздің көру аймағы және оны анықтау әдісі.

7. Көздің көру өткірлігін анықтау әдісі және оның қалыпты жағдайдағы көрсеткіші.

8. Аккомодацияның көлемі туралы түсінік, оны анықтау әдісі.

9. Сфералық аберрация кұбылысы және оны дәлелдеу.

10. Бинокулярлық көру механизмі. Бинокулярлық көруді дәлелдейтін

тәжірибе.

11. Түсті сезудің үш компонентті теориясы. Түрлі түстерді араластыру

тәжірибесі. Рабкиннің полихроматтық кестесі.

12. Көру адаптациясының физиологиялық механизмдері.

13. Тері қабылдағыштарының түрлері.

14. Соматосенсорлық және тері талдағыштарының өткізгіш және орталық бөлімдері.

15. Жанасу (тактильдік) сезімталдығының табалдырығын эстезиометрмен

анықтау.

16. Ауырғанды сезіну (ноцицепция). Ауырғанды сезінудің биологиялық

маңызы. Ауырғанды сезіну және оның орталық механизмі туралы

қазіргі кездегі ұғым. Организмнің ноцицепцияға қарсы (антиноцицепция) жүйесі.