Қарағанды мемлекеттік медицина университеті Визуалды диагностика кафедрасы Тәжрибелік сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулар

Тақырыбы: «Стоматологияда қолданылатын негізгі визуалді әдістер»

Пән Визуалды диагностика

Мамандық 5В 130200 «Стоматология»

Курс екінші

Құрастырған Г.А.Жолдыбаева

Қарағанды 2011

Тақырыбы: Стоматологияда қолданылатын негізгі визуалді әдістер.

Мақсаты:

Студент білуі керек:

• Рентген бейнесіндегі тістің және жақтың жастық ерекшеліктерін;

• Бет қаңқасы мен тістердің рентгенологиялық зерттеу әдістерін;

• Бет қаңқасы сүйектерін, жұмсақ тіндерді, тамырларды және бездерді зерттейтін жаңа әдістер (КТ, дигитальды рентгенография, ангиография, сиалография, МРТ);

Студент істей білуі керек:

• Рентгенологиялыќ зерттеудіњ баѓытын, аймаѓын жєне єдісін д±рыс аныќтай білу;

• Рентгенограммаларды д±рыс оќи білу.

• Рентгенограммадаѓы суретте бейнеленген барлыќ анатомиялыќ т‰зілістерді аныќтай білу;

• Рентгенологиялыќ зерттеуге кµрсеткішті аныќтап, жолдаманы д±рыс толтыра білу.

Оқытудың міндеттері: Стоматологиядағы визуальды диагностиканың жаңа әдістері туралы мағұлымат беру, алған білімдері мен дағдыларын нығайта түсу.

Тақырыптың негізгі сұрақтары

1. Науқасты рентгенологиялыќ зерттеудің негізгі қағидалы кестесі

2. Стоматологиялық тәжрибедегі рентгенологиялық әдістер

3. Тіс-жақ жүйесін рентгенологиялық зерттеудің қосымша әдістері.

4. тіс және жақ рентгенограммасын оқудың көрсеткіші

Рентгенологиялыќ зерттеу тіс, жаќ жєне сілекей бездері аурулары мен жараќаттарын комплексті клиникалыќ зерттеу кезіндегі єдістердіњ ќ±рамды бµлігініњ бірі болып табылады Ол негізгі (рентгенография) жєне арнайы (томография, сиалография) зерттеу єдістерінен т±рады. Б±л єдістерден сау жєне науќас адамныњ сілекей бездерініњ, тістерініњ жєне жаќтарыныњ ќызметі мен ќ±рылысы туралы баѓалы аќпарат алуѓа болады. Рентгенологиялыќ зерттеу науќасты ќараѓаннан кейін, ауру тарихымен жєне шаѓымдарымен танысќаннан кейін ѓана ж‰ргізіледі. Б±л рентгенологиялыќ зерттеу жоспарын д±рыс ќ±рып, алынѓан аќпараттан д±рыс ќортынды шыѓару ‰шін µте керек.

Емдеу барысында патологиялыќ ‰рдістіњ жаѓдайын баѓалау ‰шін рентгенологиялыќ зерттеуді ќайталап ж‰ргізуге болады.

Єрбір рентгенологиялыќ зерттеу хаттама т‰рінде ќ±жатталѓан болу керек. Онда алынѓан рентгеносимптомдар сипатталып, ќортынды шыѓарылуы тиіс. Ќортынды клиникалыќ, зертханалыќ жєне рентгенологиялыќ зерттеулерге с‰йене отырылып шыѓарылуы керек.

Тіс, жаќ жєне сілекей бездері аурулары жєне жараќаты бар науќастыњ рентгенологиялыќ зерттеуініњ ќаѓидалыќ кестесі тµмендегідей.

1. Науќастыњ шаѓымдарымен, ауру тарихымен танысу.

2. Науќасќа рентгенологиялыќ зерттеу жоспарын ќ±ру жєне оны орындау.

3. Рентгенограммаларды, томограммаларды жєне сиалограммаларды оќу.

4. Басќа зерттеу єдістерімен рентгенологиялыќ зерттеудіњ аќпаратын салыстыру.

5. Алдындаѓы жасалѓан рентгенограммалардыњ ќортындысымен салыстыру (патологиялыќ ‰рдістіњ жаѓдайын баќылау маќсатында).

6. Хаттаманы толтырып, ќортынды шыѓару.

Тіс-жаќ ж‰йесі ауруларын табуда рентгенологиялыќ зерттеу єдістер мањызды орынды иеленеді. С‰йек ќањќасыныњ єрт‰рлі патологиялыќ µзгерістерін табуда кездесетін ќиындыќтар – ол, бас ќањќасыныњ геометриялыќ пішінініњ к‰рделілігі, тіндер мен аѓзалардыњ анатомо-физиологиялыќ ерекшеліктерініњ єрт‰рлігіне байланысты.

Рентгенологиялыќ зерттеудіњ ќиындыѓы, тіс-жаќ ж‰йесініњ заќымдануыныњ рентгенологиялыќ симптомдарыныњ басќа аймаќтардаѓы ќањќа ауруларымен салыстырѓанда µзіндік ерекшелігініњ болуына байланысты, ќосымша жања єдістерді ќолдануды керек етеді.

Периапикальды тіндерді єдетте арнайы дентальды аппараттардыњ кµмегімен зерттейді. Б±л маќсатта изометриялыќ баѓыт бойынша т‰сіретін ауыз ішілік рентгенография єдісін ќолданады.

С‰йек тіні ќ±рылымыныњ айќын бейнесін алу ‰шін жаќынфокусты жанама рентгенографияны ќолданады, пленка кµлемі 3 х 4 немесе 2 х 3 см болады, к‰шейткіш экран болмайды, б±л єдістіњ негізінде т‰сірілетін тіс пен пленканыњ арасында б±рышта биссектриса жасай отырып перпендикулярлы баѓыттап тісті т‰сіру болып табылады. Б±л кездегі суретте бейне жєне т‰сірілетін объекті бір-біріне максимальды жаќындай т‰седі.

Б±л єдіс периапикальды тіндерді зерттеу маќсатында ќолданылатынын естен шыѓармау керек. М±нда альвеола аралыќ µсінділердіњ вестибулярлы жєне лингвальды шекаралары пленканыњ єрт‰рлі аймаќтарында кµрінеді.

Екінші кењ тараѓан єдістердіњ бірі ауыз ішілік рентгенография альвеолярлы µсінді тістеу арќылы т‰сіріледі, осылай альвеолярлы µсіндініњ кµп бµлігін алады - 4 – 5 немесе одан да кµп тістіњ. Б±л єдетте ќосымша єдіс ретінде ќоладанылады, яѓни, патологиялыќ ошаќтыњ кењістіктік ерекшелігін – ретинирленген тіс, ‰лкен кистозды ќуысты жєне т.б. наќты негіздеу ‰шін.

Тістеу єдісін балалар мен жасµспірімдерді зерттеу кезінде, ауыз ашу б±зылысы бар науќастарѓа, ауыз ќуысы шырышты ќабаты сезімтал адамдарѓа, ќ±су рефлексі жоѓарлаѓан кезде ќолданады.

Тістеу єдісі жаќ асты жєне тіл асты сілекей бездеріндегі конкрементті кµлењкелерді іздеу кезінде ауыз ќуысы т‰бініњ бейнесін алу ‰шін, жоѓарѓы жєне тµменгі жаќтыњ бейнесін аксиальды баѓытта – сыныќ сызыѓын аныќтау ‰шін, ішкі жєне сыртќы ќыртысты ќабаттыњ жаѓдайын аныќтау ‰шін, жања т‰зілістерді, жылауыќтарды аныќтап негіздеу ‰шін ќоладанады.

Біраќ, тістеу єдісімен т‰сірген рентгенограмманы жанама єдіспен т‰сірген рентгенограммамен салыстырѓанда с‰йек ќ±рылымы нашар кµрінетінін ескеру керек.

Периапикальды тіндердіњ рентгенографиясын Hielsherдіњ ±сынѓан єдісі бойынша дентальды рентген аппаратындаѓы т‰тікше конусына жалѓасќан пленка ±стаѓыштыњ кµмегімен ж‰ргізуге болады.

Тіс-жаќ ж‰йесініњ ауыздан тыс суретін алу кµптеген жаѓдайда бас ќањќасы бµліктерініњ жєне жаќ с‰йектерініњ єрт‰рлі жараќаттары диагностикасында: жања т‰зілістерде, жараќаттыќ заќымдарда, ќабынулыќ жєне ж‰йелік заќымданулар кезінде ќолданылады. Б±л т‰сірулер барлыќ талаптар мен м‰мкіндіктерді есепке ала отырып ж‰ргізіледі. Басќа да ауыздан тыс рентгенограммалар ќозѓалмайтын торлы жєне дентальды аппараттарды ќолданумен ж‰ргізілетінін айта кету керек.

Кµптеген жаѓдайда жаќ ж‰йесін оќу ‰шін бас ќањќасыныњ шолу рентгенограммасын жасайды, ол келесі баѓыттарды жасалынады: тікелей, б‰йір, иек асты – м±рын, жартылай аксиальды, аксиальды.

Бас ќањќасыныњ алдыњѓы тікелей рентгенограммасы.

Касетаныњ кµлемі 24 х 30 см. Науќас кассетаѓа мањдайымен немесе м±рнымен тиісіп т±рады. Бастыњ ортањѓы-сагитальды жалпаќтыѓы жєне бас ќањќасыныњ негізгі сызыѓы кассета жазыќтыѓына перпендикулярлы болады. Кассетаныњ ортасында м±рын орналасады, сєуле кассетаныњ орталыѓына баѓытталады. Фокустыќ араќашыќтыќ 1,8 – 2 м.

Кейде тµменгі жаќтыњ айќын бейнесін алу ‰шін тµменгі жаќтыњ эксорталыќтандырылѓан рентгенограммасы жасалынады, ол ‰шін сєулені кассетаныњ орталыѓына ќатањ т‰рде перпендикулярлы баѓыттап, 15 – 20% каудальды ыѓысады.

Бас ќањќасыныњ б‰йір рентгенограммасы.

Кассетаныњ кµлемі 24 х 30 см, бастыњ ортањѓы ортањѓы-сагиттальды жалпаќтыѓы кассета жалпаќтыѓына параллельді, бастыњ негізгі сызыѓы кассетаныњ ќысќа шетіне параллельді. Пленканыњ орталыѓында – сыртќы есту жолы аймаѓы болады.

Иекасты – м±рын рентгенограммасы (м±рынныњ ќосалќы ќойнаулары ‰шін).

Сєуле кассетаѓа перпендикулярлы, пленканыњ кµлемі 24 х 30 см, бастыњ ортањѓысагиттальды жазыќтыѓы кассетаныњ жалпаќтыѓына перпендикулярлы, ал бастыњ негізгі сызыѓы кассета жалпаќтыѓына 30 градус б±рыш жасап иіліп келеді.

Алдыњѓы аксиальды баѓыттаѓы рентгенограмманы науќасты жатќызып ж‰ргізеді. Науќас мойынын барынша созады, бас ќањќасыныњ негізгі сызыѓы столдыњ жалпаќтыѓына параллелді болу керек. Сєулені кассетаныњ орталыѓына баѓыттайды, кассетаныњ кµлемі 24 х 30 см. Кассетаныњ ортасында тµменгі жаќ б±рышы орналасуы керек. Бастыњ ортањѓы сагиттальды жалпаќтыѓы кассета жалпаќтыѓына перпендикулярлы.

Артќы аксиальды рентгенограмманы єдетте науќасты отырѓызып т‰сіреді. Бастыњ негізгі сызыѓы кассета жалпаќтыѓына параллельді болѓанша, басты барынша шалќайтады. Сєулені кассетаныњ орталыѓына баѓыттайды.

‡лкейтілген панорамды рентгенография.

Кейбір жетіспеушіліктер кезінде ауыз ішілік т‰сіріулер жасауѓа болады. Б±л єдіс т‰сірілетін объектіге сєуле кµзін барынша жаќындатып, ‰лкейтілген жекелей рентгенограммаларды алу ќаѓидасына енгізделген. Панорамды рентгенографияѓа арналѓан аппараттыњ ерекшелігі арнайы рентген т‰тікшесіне байланысты, т‰сіру кезінде науќастыњ аузына енгізеді. Осылай т‰сірілетін объектіге сєуле кµзі жаќындай т‰седі.

Рентген пленкасыныњ кµлемі 13 х 24 см нєзік полиэтиленді кассетаѓа орналастырады, шешуші ќабілеті жоѓары к‰шейткіш экранмен ќамтамасыз етілген. Жоѓарѓы немесе тµменгі жаќты т‰сіру кезінде кассета ортањѓы немесе тµменгі беттіњ ‰штен бір бµлігіне сєйкестендіріліп орналастырылады.

Рентген т‰тікшесі фокусыныњ т‰сірілетін объектіге барынша жаќындауыныњ жєне пленканыњ тістер мен жаќтардан біршама ќашыќтыќта орналасуыныњ єсерінен, панорамды рентгенограмма кезінде 2 есе ‰лкейтілген бейне алуѓа болады.

Єрбір панорамды рентгенограммаларда бір мезетте барлыќ жаќтар тістермен бірге т‰сіріледі. Суретте жоѓарѓы жаќ, гаймор ќойнауы жартылай, м±рын ќуысы кµрінеді.

Панорамды рентгенограммадан ауыз ішілік суреттен кµрінбейтін немесе нашар кµрінетін кµптеген ќ±рылымдарды кµруге болады: ќан тамырлар каналын, перидонтальды сањылау аймаѓындаѓы ќыртысты пластинканы, с‰йек тінініњ ќатайюын жєне ±саќ ыдырау ошаќтарын. Б±л суреттер єсіресе альвеоляры µсінділердіњ жаѓдайын жаќсы кµрсетеді.

Тіс – жаќ ж‰йесін рентгенологиялыќ зерттеудіњ ќосымша єдістері.

Рентгенологиялыќ зерттеудіњ ќосымша єдістерініњ мањыздыларыныњ бірі болып – томография табылады. М±нсыз бастыњ бет с‰йегініњ кµптеген заќымдарын, м±рынныњ ќосалќы ќуыстарын, самай-тµменгі жаќ буынын, ќ±лаќ жєне т.б. т‰пкілікті зерттеу м‰мкін емес. Б±л єдістіњ жетістігі ретгенологиялыќ суреттен аѓзалардыњ анатомиялыќ кµрінісін жекелеп алуѓа болады.

Бµлініп алынатын ќабаттыњ ќалыњдыѓы т‰тікшеніњ б±рыштап жылжу кµлеміне байланысты: жылжу б±рышы неѓ±рлым кµп болса солѓ±рлым бµлінетін ќабат ж±ќа болады. Єрт‰рлі ќабатты зерттеу єдістерініњ ішінде стоматологияда жиі ќолданылатыны сызыќты томография т‰тікшеніњ жылжу б±рышы 40 – 60 градус.

Бастыњ басќа бµлімдерімен салыстырѓанда, ќабатты рентгенография ќосымша жєне дєлелдеуші єдіс ретінде, самай-тµменгі жаќ буынындары заќымдары кезінде шешуші ќабілеті жоѓары.

Азѓантай б±рышты жылжу томографиясы – зонография деп аталады. Зонография кезінде т‰тікшеніњ жылжу б±рышыныњ ауытќуы 5 – 12 градус.

Зонографияныњ арнайы т‰рініњ бірі бастыњ панорамды томографиясы. Панорамды томография кезінде науќас пен кассета немесе т‰тікше мен кассета айналады.

Панорамды томография бас ќањќасын тыњѓылыќты зерттеп ќана ќоймайды, сонымен ќатар бір мезетте тіс-жаќ ж‰йесініњ бейнесін де ала аламыз.

Ангиография бет-жаќ ж‰йесі патологиялары кезінде шектеп ќолданылады. Жараќаттыќ заќымдарда, жаќтыњ деформациясы кезінде жєне пластикалыќ операциялардан кейін ќолданады.