1. Оптималды микроклимат.

2. Өндірістік микроклимат конвекциялық жылудың бөлінуімен сипатталады:

1. жылудың шамалы мөлшерде бөлінуі (20 ккал/м сағ. аспайды), жылу бөлу көзі - адам және машина;

2. жылудың едеуір мөлшерде бөлінуі (20 ккал/м сағ. жоғары), жылу бөліну көзі - жылу шығаратын машиналар мен агрегаттар.

3. Өндірістік микроклимат сәулелік жылу бөлінуімен сипатталады:

1. сәулелік жылудың кернеулігі 0,6-1 ккал/см. мин. аспау керек, сәуле көзі - жылытылған жарықтандырмайтын беткейлік;

2. сәулелік жылудың кернеулігі 1 гкал/см. мин. асатын түрі, сәуле көзі - жарықтандыруға дейін жылытылған беткейлік.

4. Өндірістік микроклимат ылғалдылықтың басым бөлінуімен сипатталады:

1. ауаның жоғары температурасындағы ылғалдылықтың едәуір бөлінуі;

2. шамалы жылу бөліну кезіндегі ылғалдылықтың едәуір бөлінуі немесе ауаның төменгі температурасында.

5.Өндірістік микроклимат ауаның төменгі температурасымен сипатталады:

1. өндірістік бөлмедегі субмөлшерлі (субнормальные) ауаның температурасы (+10-нан 0⁰С дейін), көзі болып – жеткіліксіз немесе жылдың суық кезеңіндегі жылытылмаған бөлмелер;

2. өндірістік бөлмедегі ауаның төменгі температурасы (-6⁰С төмен); салқындатудың көзі - ауаның төменгі температураға дейін салқындататын әр түрлі өндіріс үдерісі үшін қажет агрегаттар болып табылады (тоңазытқыш, материалдарды зерттеуте арналған арнайы камералар және т.б.)

6. Сыртқы ауадағы жұмыс істеу кезіндегі өндірістік микроклимат.

Бөлмеден тыс жұмыс кезіндегі өндірістік микроклиматтың метеорологиялық жағдайы, технологиялық үдеріске қарағанда қоршаған ортаның микроклиматы басым.

Барлық жұмыс аймағындағы жұмыс орнына шектеусіз таратылған қолайлы микроклиматтың көрсеткіші тұрақты және тұрақсыз болады.

Оптималды микроклиматтың жағдайы - микроклиматтың көрсеткіштерінің бірігуімен және адамға ұзақ уақыт және жүйелі түрде әсер еткенде жылу реттелу механизміне күш түсірмей-ақ организмнің қолайлы жылу сақталуын қамтамасыз етеді. Олар жылулық комфортты (жәйлылық) сезінуді қамтамасыз етеді немесе жұмысқа қабілеттілікті жоғарылатады.

Шектеулі (допустимые) көрсеткіштер - жұмыс аймағының жұмыс орнындағы тағайындалған тұрақсыз және тұрақты көрсеткіштер.

Шектелген микроклимат жағдайы - адамға ұзақ уақыт және жүйелі түрде әсер еткенде алмасатын және тез қалыпқа келетін организмнің жылу жағдайының өзгеруі н тудыратын микроклиматтың көрсеткіштерінің бірігуі. Олар жылу реттелу механизмінің күштенуіне әкеп соғады, физиологиялық бейімделуден аспайды. Осы жағдайда жылу сезінудің зақымдалуы немесе дискомфорты дамымайды, жалпы жағдайы және жұмысқа қабілеті төмендемейді.

Ауаның қозғалу жылдамдығының жоғарылығы жылдың жылы кезеңіндегі ауаның максималды температурасына сай келеді, төменділігі - ол ауаның минимальды температурасына байланысты. Ауа температурасының аралық көлемі үшін оның жылдамдылығы интерполяциямен анықталады

Микроклимат және жылу алмасу

Адам және қоршаған орта арасында жылу алмасу үнемі болып тұрады. Қоршаған орта температурасының өзгеруіне қарамастан адам денесінің температурасы қолтық астында салыстырмалы деңгейде сақталады, 35,6-36,9°С, ол тәулік ішінде 0,5-0,7°С аралығында өзгеріп отырады.

Адам денесіндегі тұрақты температурасының деңгейі жылулық пайда болу интенсивтілігі мен жылу реттелу көлеміне байланысты, ол жылу реттелу реакциясы нәтижесінде сақталынады.

Жылу реттелу - жылу түзу және жылу бөлу үдерісінің бірігуіне байланысты нервті, эндокринді жолмен реттеліп отырады. Қоршаған орта температурасы организмінен жылуды көп қажет еткенде, жылуды өндіру жоғарылайды. Жылудың пайда болуы химиялық үдерістерге, яғни, тотығу үдерісіне, жылу түзілуі үшін организмге термиялық тітіркендіргіш әсер етуіне байланысты. Осыны химиялық жылу реттелу деп атайды. Реттелу 2-ге бөлінеді:

1. Жылудың түзілуі химиялық жылу реттелуі.

2. Жылу алмасудың физикалық реттелуі.

Физикалық жылу реттелу - шеткі қан айналымының өзгеруі және жылу бөлу арқылы жылу беру үдерісі реттеледі.

Химиялық жылу реттелу - тотығу үдерісіне байланысты жылудың түзілуі. Энергия алмасу үшін бұлшық ет активтілігінің жиырылуы әсер етеді. Жылу организмнің жалпы жылуды өндірудің 12-24% бауыр қамтамасыз етеді. Егер тыныштық кезінде жылудың пайда болуы 111,6 - 125,5 Вт болса, ал жұмыс істеу интенсивтілігі кезінде жылу бөлінуі 313,6 - 418,4 Вт жоғарылайды. Адамда жылу түзудің күшеюі, егер қоршаған орта температурасы оптималды температурадан 18-20°С төмен болғанда интенсивті энергия алмасуы жоғарылайды.

Төменгі температура кезінде жалпы жылудың түзілуі көп мөлшерде оттегіні пайдалануға байланысты жоғарылайды 10-15⁰С дейін. 15-26-27°С дейін оттегіні пайдаланғанда жылу өнімділігі бір қалыпта болады. Осы көрсеткіштерден жоғарлағанда 25-45°С тотығу үрдісі төмендейді, ал температура 40°С-тан асса жоғарылайды.

Организмде жылу балансы 2 үдеріс арқылы жүреді:

1. Жылу түзу.

2. Жылу беру.

Егер жылу түзілу үрдісі жылу беру үрдісіне тең болса, онда дене температурасы бір қалыпты болады. Жылу балансының бұзылуы кезінде жылу түзілу мен жылу беру үрдісінің арасында бұзылыстар пайда болады.

Ол жағдайда жылуды беру үдерісі төмендеген кезде, ол организм температурасының жоғарлауына алып келеді, керісінше, егер жылу беру үрдісі жоғары болса, ол организмнің салқындауына алып келеді. Жылу беру үрдісінің реттелуі негізінен тері арқылы жүргізіледі.

Дененің жылуды жоғалтуы 4-ке бөлінеді:

1.Конвекция.

2.Өткізгіштіктің жоғарылауы.

3.Сәулелену.

4.Булану.

Жыл кезеңі	Жұмыс ка-тегориясы	Температура, 0С					Салыстырмалы ылғалдылық			Қозғалыс жылдамдығы
		оптималды	шектеулі				оптималды	шектеулі	оптималды		шектеулі
			жоғарғы төменгі жұмыс орнында					жұмыс орнында тұрақты және тұрақсыз			жұмыс орнында тұрақты және тұрақсыз
			тұрақты	тұрақсыз	тұрақты	тұрақсыз
Жылдың суық кезеңі	жеңіл-1а	22-24	25	26	21	18	40-60	75	0,1
	жеңіл-16	21-23	24	25	20	17	40-60	75	0,1
	орта ауырлықта-2а	18-20	23	24	17	15	40-60	75	0,2
	орта ауырлықта-2б	17-19	17	23	15	13	40-60	75	0,2
	ауыр-3	16-18							0,3
Жылдың жылы кезеңі	жеңіл-1а	23-25	28	30	22	20	40-60	280С-та 55	0,1		0,1-0,2
	жеңіл-1 б	22-24	28	30	21	18	40-60	270С-та60	0,2		0,1-0,3
	орта ауырлықта-2а	21-23	27	29	18	17	40-60	200С-та 65	0,3		0,2-0,4
	орта ауырлықта-2б	20-22	27	29	16	15	40-60	25°С-та 70	0,3		0,2-0,5
	ауыр-3	18-20	26	28	15	13	40-60	24°С-та 75	0,4		0,2-0,6

Жылу берілуінің өткізгіштігі және конвекциясы

Конвекция және өткізгіштіктің жоғарылануы арқылы жылуды жоғалту немесе конвекция арқылы жұмсалған жылу мөлшері дене мен орта арасындағы температурасының айырмашылығына және қоршаған ортаның жылу өткізгіштік көлеміне байланысты.

Негізгі орта - денені қоршаған ортаның ауасы болып саналады. Организмді қоршап тұрған ауа қабатынан ерекше көңіл бөлетін бөліктері мен тікелей жанасатын ауаның қабаты. Осы қабаттың қалыңдығы шамамен 4-8 мм. Терімен жанасатын ауа қабатының жылынуы өткізгіштік үрдісі арқылы жүреді. Жылу оқшауланған қабаттың температурасы теріден сыртқы ортаға, яғни ауаға қарай біртіндеп төмендейді. Тері бетінен 4-8 мм алыстағанда ауаның сыртқы қабатындағы жылу берілу, конвекция немесе ауа қозғалысы және жылытатын сыртқы ауа қабаты арқылы жүреді. Ауаның суық конвекциялық ағымы жылытылған сыртқы ауа қабатын жояды. Жылуды беру ауаның аралық қабатының қалыңдығының жұқаруына байланысты жылу берілу жоғарылайды. Ауаның аралық қабатының қалыңдылығына жел әсер етеді. Тыныштық кезінде

ауаның аралық қалыңдығы 4-8 мм, бірақ ауа қозғалысы 2м/сек болғанда аралық қабаты 1мм-ге дейін сығылады, соның нәтижесінде терінің жылу берілуі 4-8 мм. жоғарылайды. Жел сияқты осы жолмен ауа қысымы да әсер етеді. Жылуды беру, жылуды өткізу және конвекция үдерісі арқылы жүреді. Осы үдеріс тұрақты константа кезінде мыналарға байланысты:

1. Тері температурасына;

2. Ауа температурасы;

3. Ауа қозғалыс жылдамдығына;

4. Барометрлік қысымға;

5. Дененің беткейлік көлеміне.

Жылуды беру өткізгіштік және конвекция, сонымен қатар тыныс жолдары арқылы жүреді. Қалыпты метеорологиялық жағдайда тыныс алатын ауа температурасы, дене температурасынан төмен болады. Сондықтан тыныс жолдарының кілегей қабатынан сыртқы ауа жылуды алады.

Тыныс алу, тыныс шығару кезіндегі жылуды жоғалту мыналарға байланысты:

1. желдеткіш көлеміне;

2. тыныс алатын ауа температурасына;

3. тыныс жолдарының кілегей қабатының температурасына

Сәулелену арқылы жылуды беру.

Абсолюттік нөлден жоғары температурасы бар барлық денелер сәулелердің көзі болып табылады. Әр түрлі температурасы бар, бізді қоршаған денелерде үздіксіз сәулені шығару үрдісі жүріп отырады. Жылудың кейбір мөлшері қоршаған заттардың сәулесінен шығады. Конвекция және сәуле жолымен денеден шығатын жылудың мөлшері қоршаған дене мен ауаның температурасына байланысты жоғалады. Егер бөлме қабырғасының температурасы ауа температурасына тең болса, онда конвекция арқылы жылу беру басым болады. Керісінше, егер бөлме қабырғасының температурасы ауа температурасынан төмен болса, онда сәуле арқылы жылу беру жоғары болады.

Булану арқылы жылуды беру.

Ауаның жоғары т емпературасы кезінде жылу алмасуды реттеудің ең негізгі жолы дене бетінен жылуды беру терлеудің булануы арқылы шығарылуы. Жылу балансын сақтау үшін булану үдерісінің маңызы зор. Ауа мен қоршаған заттардың температурасы терінің температурасына сай келгенде организмнен конвекция және радиация жолымен жылуды беру азаяды. Тері бетінен жылуды беру, активті терлеу кезінде булану арқылы бөлінеді. Терінің сезілмейтін перспирация үдерісі 2-ге бөлінеді:

1. Судың эпидермис арқылы шығу үдерісі;

2. Үздіксіз терлеу арқылы.

Бірінші үдеріс дененің бүкіл бетінде жүреді және сезілмейтін перспирацияның негізгі бөлігі болып табылады. Терінің кейбір кіші бөлігінде, мысалы, алақан, өкше және қолтық асты, осылар бүкіл дененің 10% құрайды. Осы бөліктерде үздіксіз терлеу үдерісі жүреді. Қара жұмыс кезінде тердің бөлінуі күшейеді. Интенсивті денемен жұмыс істеу кезінде тердің мөлшері тәулігіне 5-6 л-ге жетеді. Мұндай жағдайлар төменгі температура кезінде де кездеседі. Осыған байланысты тері бетінің булануына келесі факторлар әсер етеді:

1. Физиологиялық қанығудың дефициті (тапшылығы) кезінде;

2. Ауа қозғалысы кезінде:

3. Шектелу мен ауа температурасы арасындағы температуралық градиентте;

4. Денеге түсетін жүктеменің интенсивтілігінде;

5. Белгілі жағдайдағы акклиматизациялық дәрежесінде;

6. Организмнің жеке қасиетіне байланысты.