§ 90. Правапіс прыслоўяў Пішуццаразам:

1. прыслоўі, утвораныя ад прыслоўяў пры дапамозе прыставак за-, на-, не-(ня-), ні-, а таксама постфікса -сьці: завысока, заўчора, навокал, наскрозь, незадоўга, нясмела, неяк, нідзе, кудысьці;

2. прыслоўі, утвораныя ад кароткіх і поўных прыметнікаў: здаўна, справа, налева, паціху, урассыпную (але: у адкрытую);

3. прыслоўі, утвораныя ад лічэбнікаў: утрох, утраіх, утрая, заадно (але: у адно, па трох, па трое);

4. прыслоўі, утвораныя ад назоўнікаў ва ўскосных склонах: безупынку, бясконца, дадому, зверху, знізу (але: з нізу да верху, з верху да нізу), уніз, унізе, набок, наперад, збоку, звечара (але: з ранку да вечара), увечары, увосень і інш.;

5. прыслоўі, утвораныя ад займеннікаў прыставачным спосабам: нашто, навошта, зусім, затым, потым;

6. складаныя прыслоўі, першай часткай якіх з'яўляецца займеннік што: штоноч, штодзень, штораз. Разам пішуцца прыслоўі таксама, гэтаксама, мімаволі.

Пішуцца праз злучок:

1) прыслоўі з прыстаўкай па-, утвораныя ад давальнага склону якасных і адносных прыметнікаў і прыналежных займеннікаў: па-беларуску, па-рознаму, па-вашаму;

2. прыслоўі з прыстаўкай па-, утвораныя ад прыналежных прыметнікаў на -ы: па-чалавечы, па-еоўчы;

3. складаныя прыслоўі, у якіх паўтараюцца аднолькавыя або блізкія словы: далёка-далёка, дзе-нідзе, сям-там, раз-пораз;

4. прыслоўі з прыстаўкай абы- і постфіксам небудзь: абы-дзе, дзе-небудзь, калі-небудзь.

§ 91. Прыназоўнік як часціна мовы Прыназоўнік — службовая часціна мовы, якая ўдакладняе значэнне ўскосных склонаў і выражае адносіны паміж назоўнікам (займеннікам, лічэбнікам) і іншымі словамі ў словазлучэнні ісказе. Прыназоўнік ужываецца ў спалучэнні з назоўнікам і стаіць перад ім (пры назоўніку), адсюль і назва гэтай часціны мовы. Без самастойных часцін мовы прыназоўнік не ўжываецца і асобна не з'яўляецца членам сказа. Напрыклад: На паляне ў светлым пералеску расцвілі налітыя расой сінія падснежныя пралескі пад аховай урачыстых хвой. (Панч.) Прыназоўнік на выражае прасторавыя адносіны паміж дзеясловам расцвілі і назоўнікам паляне: расцвілі дзе? — на паляне.

Прыназоўнікі — нязменныя словы, яны не маюць лексічнага значэння, а набываюць яго толькі ў кантэксце, у спалучэнні з самастойнымі часцінамі мовы. Прыназоўнікі разам з самастойнымі часцінамі мовы выражаюць розныя адносіны. Сярод гэтых адносін найболып пашыраны прасторавыя: На галінцы ціхім посвістам шпак вітае рана сонейка. (С. Ш.); часавыя: Снег ішоў з раніцы да палудня. (Пташ.); аб'ектныя: 3 бярозамі растуць вольха, асіна і маленькія дубкі. (Пташ.); прычынныя: Схіляецца ніва да самай зямлі, у кветках паснулі ад спёкі чмялі. (Вяр.); мэтавыя: Бацька з маці збіраліся ехаць у лес па дровы. (Вад.); спосабу дзеяння: Цямнее заход над палоскаю бору, праз сон штось ляніва шапочуць таполі... (Н. А.)

§ 92. Невытворныя і вытворныя прыназоўнікі Паводле паходжання прыназоўнікі падзяляюцца на невытворныя і вытворныя. Да невытворных адносяцца прыназоўнікі, якія ўзніклі ў старажытную пару, у сучаснай беларускай мове яны не суадносяцца з самастойнымі часцінамі мовы, і іх паходжанне цяжка або немагчыма растлумачыць: а, аб, без, да, за, на, над, па, пад, праз і інш.

Вытворнымі называюцца прыназоўнікі, якія ўтварыліся ў больш позні час і сваім паходжаннем суадносяцца з прыслоўямі, назоўнікамі, дзеясловамі. У адпаведнасці з гэтым выдзяляюцца прыслоўныя, адыменныя і аддзеяслоўныя прыназоўнікі.

Прыслоўныя прыназоўнікі ўключаюць: а) словы, якія поўнасцю перайшлі ў прыназоўнікі, страціўшы акалічнаснае значэнне, і як прыслоўі не ўжываюцца: акрамя, апрача, замест, наконт, паводле і інш.: Не навучыўшыся жыць паводле нацыянальных стандартаў, нельга будаваць планы аб уваходжанні ў еўрапейскую, а тым больш сусветную цывілізацыю. («Звязда»);

б) словы, якія захавалі свае прыслоўныя рысы і ў сучаснай мове могуць ужывацца і як прыслоўі, і як прыназоўнікі: абапал (паабапал), вакол, навокал, скрозь, міма, насустрач, наперадзе, напярэдадні, пасля, побач, паблізу, уздоўж і інш.: Цішыня стаіць скрозь. (К. Ч.) і Скрозь лапкі хвоек і галінкі сінела неба гладзь. (К-с)

Адыменныя прыназоўнікі ўтварыліся ад спалучэння склонавай формы назоўніка з невытворнымі прыназоўнікамі: за выключэннем, з мэтай, на працягу на чале, па лініі, па меры, у адносінах да, у адпаведнасці з, у імя, у выніку і інш.: У адпаведнасці з надвор'ем гэтак жа часта змяняе свой колер і возера. (В. В.)

Аддзеяслоўныя прыназоўнікі звычайна суадносяцца з дзеепрыметнікамі: дзякуючы, выключаючы, уключаючы, канчаючы, не лічачы, нягледзячы на: Я. Коласа, нягледзячы на безліч даследчыцкіх прац, яму прысвечаных, яшчэ не прачыталі па-сапраўднаму не толькі літаратуразнаўцы, але і філосафы, і эканамісты, і палітыкі. (Гіл.)

Вытворныя прыназоўнікі могуць быць простыя, якія складаюцца з аднаго слова: ад, за, на, пра, сярод, скрозь; складаныя, утвараныя злучэннем двух невытворных прыназоўнікаў: з-за, з-пад, па-за, па-над, і састаўныя, якія складаюцца з двух ці некалькіх слоў: згодна з, нягледзячы на, на працягу і інш.