35. Туризм географиясы – туризмді жүйе ретінде көрсететін кешенді географиялық ғылым.

Туризм, халық шаруашылығының басқа да салалары сияқты бірнеше шағын салалардан тұрады: емдеу, сауықтыру- спорт, танымдық; сондай-ақ ішкі жəне халықаралық туризмге бөлінеді.

Бірнеше басқару органдарының болуы да осыған байланысты. Бұрынғы КСРО-да басқару шағын салаларға – курорттарды басқару бойынша орталық кеңес, туризм жəне экскурсия бойынша орталық кеңес, халықаралық жастар туризмінің бюросы – "Спутник", бүкілодақтық акционерліқ қоғам – "Интурист" жəне басқалары жатқан еді. Осындай шағын салалардың əрқайсысы өзінің мекемелерімен, басқару органымен, жоспарлау бөлімімен, материалдық-техникалық базасымен біртұтас жүйе ретінде жұмыс істеп тұрыпты. Бірақта, олардың мекемелері ортақ табиғи ресурстарын, бірыңғай технологиялық жəне əлеуметтік инфрақұрылымын қолданады, сонымен қатар халық шаруашылығының өзге салаларына бірдей əсер етеді. Сондықтан жоғарыда айтылған шағын салаларды тұтынушылар бір-бірін толықтыратын жүйе ретінде қарастырады. Сондықтан жалпы туризм саласына талдау жасап, оның дамуын жоспарлап тұру қажет. Осындай жұмыстармен туризм географиясы айналысады. Туризм географиясы жаратылыс, техникалық, экономикалық жəне əлеуметтік мəселелерді қамтитын, кешенді зерттеулерге сүйенетін конструктивті ғылым. Демек, туризм географиясының зерттеу мақсаты – туристік қозғалыстың табиғи, экономикалық, əлеуметтік жəне басқа да аспектілерін ескере отырып, оны басқарудың теориялық негіздерін құрастыру. Сонымен, туризм географиясы келесі мəселелерді қамтиды: туризмнің түрі мен мезгілдігін ескере отырып, туризмді дамытуға аумақтың жарамдылығын; аумаққа жəне оның шаруашылық кешенінің қалыптасуына туризмнің əсерін; туризмнің дамуынан туындайтын жəне қоғамның шаруашылық іс-əрекетіне əсер етін аумақта болатын құбылыстар мен үрдістерді. Міне, осыған байланысты, туризм географиясының алдында

біртұтас маңызды міндеттер тұр.

36. Туристік сұраныс пен ұсыныс туралы түсінік, туризмнің шаруашылық дамуына əсері.

Туристік сұраныс жəне ұсыныс туризмнің экономикалық құрылымның элементі ретінде туристік нарықты, яғни туристік қызмет пен тауарларды тарату сферасын құрайды.

Белгілі бір жерже және белгілі бір уақытта түтынушылар сатып алғысы келетін және сатып алатын туристік қызметтер мен таурладың саны туристік сұраныс деп аталады. Туристік сұраныстың өзіндік сипаты болады: динамизмі, көптүрлілігі мен кешенділігі, икемділігі, кеңістік пен уақыт жағынан біркелкі еместігі және т.б. Оның қалыптасуына көптеген факторлар әсер етеді. Туристік сұраныс динамикалық категория. Туристік қажеттіліктер, яғни сұраныс қоғамның дамуымен бірге өзгеріп тұрады. Нарықта тауарды сатуға ұсынатын тауардың жиынтығы туристік ұсыныс деп аталады. Туристік ұсынысқа да әсер ететін факторлар бар. Бағадан басқа әсер ететін факторлар: технологияның өзгеруі, ажиотаж және т.б. Туристік ұсынысқа әсер ететән негізіг фактор ол баға. Ұсыныс заңы-баға неғұрлым өссе соған сәйкес ұсыныс көлемі де артады, ал керісінше баға төмендесе ұсыныс көлемі де артады.

Туристік нарықтың өзінше ерекшеліктері бар. Егер дүниежүзілік нарықта тауарлардың бағасына экспорт шығыны кірсе, туристік қызметтердің бағасына туристердің көлікке кететін шығыны кіреді. Негізгі туристік нарықтың басқа нарықтардан айырмашылығы, міне, осында.