37. ”Туризм” ұғымының анықтамасы, туризмнің дүние жүзінде дамуы мен оны география жағынан зерттеудің негізгі кезеңдері.

"Туризм" т əдебиет бетінде XVІІІ ғасырдың соңында пайда болып, XІX ғасырда, əсіресе XX ғасырда кең қолданыла бастады. "Туризм" түсінігі француз тілінен келген (tour –саяхат деген мағынаны білдіреді). Олай болса да, алғашқы рет бұл түсінік XVІІІ ғасырда Британ аралығында континентке баратын ағылшын жастарының саяхатын анықтау үшін қолданылды. Ағылшын оқушылары өз

білімін толықтыру үшін француздық, итальяндық, неміс мектептеріне жіберіліп тұрды. Бұндай саяхаттарды "grand tour" деп, саяхатшыларды туристер деп атай бастады.

1811 жылы «Sporting Magazine» журналында туризм түсінігіне көрікті орындарға танымдық, көңіл көтеру немесе ғылыми мақсатымен жасалынатын саяхаттарды жатқызды. Соңғы басылымдарда əр адамды көңіл көтеру мақсатымен саяхаттайтын немесе жай, уақытты кетіріп жүретінді турист деп атады. Ресми түрде ғылыми əдебиетте "туризм" түсінігі XX ғасырдың 30-шы

жылдары туризмнің зерттеу жұмыстарымен айналысатын Берлин

институтының журналында "Archіv fur Fremdenverkehr" (1930-1931)

мақаласының алғы сөзінде шыққан. Туризм өте кең түсінік, əдебиет бетінде туризмнің əр түрлі анықтамаларын кездестіруге болады. В. Унцикер туризм деп табыс табуға арналмаған тұрақты жерден тыс жердегі барлық саяхат пен қысқа мерзімді сапардағы құбылыс пен қатынастың жиынтығын атады. Кейбір авторлар "əр түрлі мақсаттағы спорттық жарыстарды" туризмге жатқызды. КСРО–да 1952- ші жылы тұңғыш рет В.В. Добкович туризмге қазіргі уақытқа лайық анықтама берді: "Туристік саяхат деп каникул жəне ұзақ уақытты демалыс кезінде біздің еліміздің əр түрлі аудандарында болып, сол елдің халықтарының өмірімен жəне мəдениетімен танысу, социалистік құрылысымен, табиғи байлықтарымен, тарихи, əскери жəне революциялықескерткіштерімен танысуды айтамыз" – деді. Туризмге қысқа да, сəтті анықтаманы ҮКЭ (Үлкен Кеңестік

Энциклопедия) берді: "туризм – бос уақыттағы адамның белсенді саяхаты, сапары, жорық жасап демалуы".

ХХ ғасырдың 30-шы жылдары поляк географы С. Лещицкий туризм

туралы түсінікті толықтап, "туристік-сауықтыру қозғалысына байланысты теориялық, шаруашылық, географиялық, статистикалық, құқықтық, мəдени жəне əлеуметтік сұрақтардың жиындысы" – деп анықтама берді. Қазір туризм анықтамасы екі топқа біріктірілуі мүмкін – жұмыстық жəне концептуалдық. Біріншісінің экономикалық, əлеуметтік, құқықтық жəне

басқа да туризмнің аспектілеріне ғана қатысы бар. Екіншісі, концептуалды немесе мəнін көрсететін анықтама, пəнді бүтіндей қамтиды, туризмнің ішкі сырын ашады.

38. Туристік мекеме мен туристік ұйым, олардың айырмашылығы.

Туристік мекеме-бұл кәсіпорын немесе оның өндірістік қызметінің тек бір түрі ғана жүзеге асырылатын немесе қызметінің негізгі түріне қосылған құнның көп бөлігі келетін бөлігі. Туризм индустриясының мекемелері мен орталықтарын, кәсіпорындарын 3 топқа бөледі:1. Демалыс орындары мен маршруттардағы туристік – экскурсиялық қызмет көрсету мекемелері (турбазалар, қонақ үйлер, санаториялар, кемпингтер, саяхат және экскурсия бюролары, арнайы көлік тасымалдау, демалу орындары мен туристік орталықтары туристерді сауықтыру орындары, сувенир мен басқа туристік тауарлармен қамтамасыз ететіндер). 2.Демалыс орындарындағы туристерге, жергілікті халыққа тұрмыстық, мәдени-тартымдық, сауда қызметтерін көрсететін мекемелер(жолаушылар көлігі, қонақ үйлер, ауруханалар, дүкендер, кинотеатрлар, клубттар). 3.Материалдық-техникалық базаларды құру мен пайдалануды қамтамасыз ететін өнеркәсіп орталықтары және оларға еңбек құралдарын, шикізат, инвентарь жеткізетіндер, сондай-ақ туризм сферасына біліктілігі жоғары мамандар дайындайтын мекемелер. Туризм индустриясының басты құралы бұл туристік мекемелер. Туристук мекеме дегеніміз- барлық керекті өндірістік құралдарды біріктіріп, туристерге қызмет көрсету үшін өндіріс орнын дайындайтын ұйым. Туристік мекемелер өз қызметтерін ұсынып, халықтың туристік қажетіліктерін өтейді.

Туризм жүйесінде ең күрделі орын алатын-туристік ұйымдар. Демек, туристік ұйымдар туристік басқаруларға арналған. Туристік ұйымдарды келесі белгілері бойынша жіктеуге болады:

*Ұлттық аймақтық белгі бойынша: аумақтық және ұлттық ұйымдар. Олардың қызметі бүкіл әлемдік, аумақтық және ұлттық сипатқа ие.

*Қызмет түрі бойынша: реттеуші, жабдықтаушылар, нарық агенттері, өңдеушілер кеңес берушілер, жобалық ұйымдар, баспашылар, кәсіптік ассоциациялар, саудалық және тұтынушылық ұйымдар.

*Қызмет сферасы бойынша: көліктік(авиациялық, автобустық, темір жол, автомобиль және круиздік), туристік агенттер, туроператорлар, жергілікті(локальды) кәсіби одақтар.