49. Хіх жəне хx ғасырлардағы – іі Дүниежүзілік соғысқа дейінгі туризмнің дамуы.

ХІХ ғасырдың жартысына дейін еуропалық туризм тек қана элитарлық келбетке ие болады, ал оған қатысушылар ауқатты жоғарғы сынып өкілдері болып, сол кезгі кейбір авторлар туризмді "аристократтық туризм" деп де атады (tourіsme arіstocratіque). Тек ХІХ ғасырдың екінші жарты-сында ғана, əсіресе ХХ ғасырдың 20-жылдарында туристік қозғалыс өзгерістерге ұшырап, демократиялана бастайды.

ХІХ ғасырда жəне ХХ ғасырдың бірінші жартысында туризмнің дамуы көптеген факторларға байланысты болады, олардың ішінде ең маңыздылары мыналар:

- көлік құралдарының дамуы;

- өнеркəсіптің дамуы жəне оған байланысты халықтың тіршілік

деңгейінің жақсаруы;

- урбандалудың дамуы;

- бос уақыттың артуы;

- қоғамның мəдени деңгейінің жоғарылауы;

- туризм жөніндегі мемлекеттік саясат.

Ең бірінші темір жол желісі – Манчестер-Ливерпуль 1825 жылы

Англияда ашылды. Бұрын апталар шығындалатын саяхаттарға, ендігі жолы əркімнің жəне өте қымбат емес бағамен қолы жететін болды. Темір жолдар барлық мемлекет-терде өте шапшаң қарқынмен салына бастады. Олар туристік қозғалыстың кеңістіктік құрылымын жəне көлемін өзгертті. Туристік белсенділіктің артуы саяхат бюроларының ашылуына əкеп

соқты, ал олар уақыт өте келе, "туристік индустрияның" маңызды тірегіне айналды. Негізінен, ең маңызды да бастапқы нүкте 1841 жылы ағылшын мұғалімі Томас Куктың Мидленд округіндегі темір жол компаниясын Лейстер-Лафборо деген 18 км трассада мейрамдық поезды енгізуге үгіттеуінен басталады.

Томас Кук алғашқы болып, 1872 жылы қалағандарға жерді айналып өтетін саяхат ұсынып, бұл турды индустриалды негізге қойды. Алғашқы 20 саяхатшы жерді 220 күнде айналып өтті. Лондонның көрмелері мен Еуропа қалаларына экскурсия жасаудан бастаған Томас Куктың бюросы бірте-бірте іс-əрекет сферасын кеңейтті: жаңа туристік нарықтарды игеру арқылы саяхаттар санын арттырды. Томас Кук қазіргі заманғы туризмнің негізін қалаушы, бірінші менеджер жəне туризмнің алғашқы маркетологы болып танылып, саяхатшылардың ұйымдастырылған бұқаралық қозғалыстарының тиімділігі мен мəнін ең бірінші болып түсінген адам болып саналады.

Германия, Швейцария, Франция, Италия, Чехияда халықаралық

курорттардың дамуына байланысты, бұл елдер де, Англиямен қатар, Еуропада халықаралық туризм орталығына айналып отыр. XVІІІ ғасырдың аяғында, басқа елдерге барып, əр түрлі мақсаттармен саяхат жасап жүрген адамдарды туристер деп атай бастады.

Əлемде бірінші біріккен əуесқой тау саяхатшылары – Англиялық альпі клубы – 1857 жылы Лондонда пайда болды. Артынша, 1862 жылы Туринде Австриялық альпі клубы құрылды да, кейінірек Италиялық болып аталынды. 1863 жылы Швейцар клубы бекітіленеді. ХХ ғасырдың бірінші жартысында халықаралық жəне ұлттық туризм өз шеңберіне басқа да елдерді тартып, онан əрі дами түседі. Туристік сапар желісіне жиі тарихи орындар мен мəдени ескерткіштер енгізілінеді. Халықаралық туристік қозғалыстың басым көпшілігі бұл кезеңде Еуропаға келеді.