26.2 Парентеральды ерітінділер

Ағзаның сұйықтыққа және электролиттерге қажеттілігін қанағаттандыру үшін немесе айтарлықтай калий жетіспеушілігін немесе калий шығуының жалғасуы кезінде, егер науқаста жүрегінің айнуы немесе құсу және ол қажетті сұйық көлемін ішке қабылдай алмайтын кезде электролит ерітінділерін көк тамырға тағайындайды.

Анамнезі бойынша электролиттік бұзылыстардың табиғатын және ауырлығын, клиникалық зерттеулер мен биохимиялық тест нәтижелеріне негізденіп бағалау керек. Натрия, калия, хлорид, магния, фосфаттар және су қорының таусылуы бір құрамды немесе біріккен болып, қышқылды-негізді тепе-теңдік бұзылыстарымен немесе оныз кездесуі мүмкін.

Изотониялық ерітінділерді қауіпсіз шеткі көк тамырларға енгізуге болады. Өте қаныққан ерітінділерді, мысалы 20% глюкоза ерітіндісін ірі тамырға үнемі катетер арқылы енгізген дұрыс. Оны тек стационарлық жағдайда жасау керек.

Натрий хлорид изотониялық ерітіндіде физиологиялық құнарлықта өте маңызды жасуша сыртының иондарымен қамтамас етеді және гастроэнтериттік, диабеттік кетоацидозда, илеусте (ішек бітелуі) және асциттік жағдайларда байқалатын натрий қорының таусылуы кезінде көрсетілген. Терең жетіспеушілікте 4 тен 8 л, 2–3 л изотониялық ерітіндінің натрий хлоридін 2–3 сағат ішінде енгізу; одан кейін инфузия жылдамдығын төмендетуге болады.

Көп мөлшерде енгізуден қашу керек; мойын көк тамырларының қысымын бақылау қажет, өкпенің төменгі бөлімдерінің жағдайларын — сықырлау, егде жастағылар немесе соматикалық ауыр науқастарда — орталық венозды қысымды монитор жасау керек (оң жүрекшенің қысымы) стационар жағдайында.

Созылмалы гипонатриемияны сұйықтықты шеттету арқылы түзетуге болады. Бірақ натрия хлорид қажет болса, осматикалық демиелиназация синдромының даму тәуекілінен қашу үшін, жетіспеушілікті баяу түзетуге болады; плазманың натрий құнарлығынын жоғарлатуды — 10 ммоль/л 24 сағат ішінде толықтыруға болады.

Натрия хлоридтің орынына хирургиялық араласулар кезінде жақын келетін күрделі ерітінді физиологиялық натрия лактатты қолдануға болады немесе бастапқы кезеңде зақымданулармен немесе жарақатталған науқастарды жүргізу кезінде қолданады.

Натрия хлорид және глюкоза ерітінділері келесі жағдайларда көрсетілген, су мен натрийдің біріккен қорының таусылуы кезінде. Қоспа 1:1 натрий хлоридінің изотониялық ерітіндісі және 5% глюкоза көп дәрежеде дегидратациядан зардап шеккен жасушаға судың енуіне мүмкіндік береді (натрийден бос), бұл кезде натрия тұзы су көлемінде, жасуша сыртында қалатын, плазмадағы белгілі анықталған қалыпты Na+ тұрады. Натрий, калий хлоридтердің және судың біріккен жетіспеушілігі мысалы, ауыр іштің өтуі кезінде немесе тоқтамайтын құсу кезінде дамуы мүмкін; толықтыру калий санына сәйкес 0,9% натрий хлориді мен 5% глюкозаны көк тамырға енгізу арқылы қалпына келтіру мүмкін.

Глюкоза ерітіндісі (5%), негізінен судың жетіспеушілігін толықтыру үшін қолданылады және айтарлықтай электролиттік таусылулар жоқ кезінде тағайындалынады. Ересектер үшін орта есеппен күніне тері және өкпе арқылы жоғалтатын судың орынын толтыру үшін және зәрдің қалыптасуын қамтамас ететін судың қажеттілігі 1,5–2,5 л құрайды. Су қорының таусылуы (дегидратация) ағзаға түсетін су мен шығындалатын су арасындағы сәйкессіздік кезінде дамиды, мысалы, өз еркімен суды қолдана алмайтын жағдайларда, кома кезінде немесе дисфагияда, немесе егде жастағылар немесе апатиялық науқастар.

Электролиттік жоғалтусызбен жүретін судың көп мөлшерде жоғалуы сирек кездеседі: қызба, гипертиреоз және судың жоғалуымен жүретін бүйрек патологиясының кейбір түрлерінде, мысалы қантсыз диабет және гиперкальцемия кезінде. Жетіспеушілікті толықтыру үшін глюкоза ерітнідісінің көлемі, бұзылыстардың ауырлығына байланысты болады, бірақ көбінесе 2–6 л көлемінен аспайды.

Жедел жәрдем және реаниматолог дәрігерлері үшін ақпараттар.

Глюкоза ерітіндісі кальций, бикарбонат және гиперкалиемияны шұғыл емдеу үшін инсулинмен бірге қолданады. Оларды сонымен қатар диабеттік кетоацидозды инсулинмен бірге инфузия жасау арқылы гипергликемияны түзету үшін қолданады.

Егер гипогликемияны емдеу үшін ішке глюкоза немесе қантты беру мүмкін болмаса, 40% глюкоза ерітіндісін ірі көктамырға кең ине арқылы енгізуге болады; бұл құнарлық экстравазия кезінде қатты тітіркендіруші әсерге ие, ерітінді қою және оны енгізу өте қиын. Үлкен көлем немесе құнарлығы төмен глюкоза ерітіндісі (10 немесе 20%) бара-бар ретінде қолданылуы мүмкін және олар аз дәрежеде тітіркендіруші қасиетке ие.

Натрия гидрокарбонат (натрия бикарбонат) ауыр метаболиттік ацидозды бақылау үшін қолданылады (бүйрек жетіспеушілігі кезіндегі сияқты). Себебі бұл жағдайлар көбінесе натрий жетіспеушілігімен жүреді, сондықтан біріншілік бүйрек зақымдалуы болмағанда және егер бүйрек қызметін бұзбайтын ацидоз дәрежесі анағұрлым ауыр болмаса, біріншіден бұл жағдайда көктамырға изотониялық натрий хлорид ерітіндісімен инфузия жасайды. Бұл жағдайларда изотониялық натрий хлорид ерітіндісі көбінесе тиімді және бүйрек қызметін қалпына келтіреді бикорбонат. Бүйрек ацидозында немесе кез келген ауыр метаболиттік ацидозда, мысалы қанның рН <7,1 кезінде, натрия гидрокарбонат ерітіндісін (1,4%) изотониялық натрий хлорид ерітіндісімен құюға болады, ацидоз сақталғанда, аноксияны түзетуіне қарамастан немесе сұйықтың жетіспеушілігінде; жалпы көлем 6 л-ге дейін (4 л натрий хлорид және 2 л натрий гидрокарбонат) – ересектер үшін. Мысалы, жүректің тоқталуымен байланысты ауыр шокта, натрий қорының таусылуысыз жүретін метаболиттік ацидоз; бұндай жағдайларда натрий гидрокарбонатты аз көлемде гипертониялық ерітіндіде тағайындайды (мысалы, 50 мл 8,4% ерітінді к/т) плазманың рН мониторингі кезінде. Сонымен қатар натрий гидрокарбонат гиперкалиемияны шұғыл шеттету үшін қолданады.

Жеткілікті калийді ішке қолдану мүмкін емес кезінде, калий хлорид және натрий хлоридті көктамырға енгізу арқылы, ауыр гипокалиемияны түзетуде, бастапқы емде қолданады. Калий хлорид құнарлығын 0,9% натрий хлорид ерітіндісінің инфузиясына қосады, жақсылап араластырады және баяу 2-3 сағат бойы енгізеді, қиын жағдайлара мамандардың кеңесі және ЭКГ мониторингі жүргізіледі. Келесі инфузия қажеттілігін анықтау үшін және гиперкалиемия дамуынан қашу үшін, алдымен плазмадағы калий деңгейін қайта тексеру қажет, әсіресе бүйрек жетіспеушілігі кезінде айқынырақ болады.

Емнің басында калийді толықтыру үшін, глюкозамен инфузия жүргізілмейді, себебі глюкоза әрі қарай плазмадағы калий құнарлығының төмендеуімен жүреді.

ГЛЮКОЗА

(Glucosa)

Шығарылу түрі.

Инфузияға арналған ерітінді 5%, 10% сауытта, ерітінді 40% ампулада.

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Электролиттердің жетіспеушілігісіз болатын сұйықтықтарды толықтыру; гипогликемияны емдеу. Қай кезде электролиттерге мониторинг жүргізілетіні және ересектерге және балаларға сұйықтықты толықтыру, көк тамырға тамшылатып енгізу клиникалық бақылауға негізденіп анықталынады. Гипогликемияның емі, көк тамырға тамшылатып, 50% глюкоза ерітіндісі ірі көк тамырға, ересектерге, 25 мл

Сақтандыру

Қант диабеті (қосымша инсулинді енгізуді қажет етеді).

Әрекеттесуі: 1 қосымшаны қара.

Жанама әсерлері.

Глюкоза инъекциялары, әсіресе гипертониялық ерітінділер, рН төмен болады және көк тамырлардың тітіркенуін туғызуы мүмкін және тромбофлебит; сулы-электролиттік бұзылыстар; ісінулер немесе сулы улану (изотониялық ерітінділерді ұзақ және көп мөлшерде және тез енгізгенде); гипергликемия (гипертониялық ерітінділерді ұзақ енгізгенде).

Саудаға тіркелген атауы: Глюкоза.

Натрия хлорид

Шығарылу түрі.

Көк тамырға енгізу (инфузияға арналған ерітінді), натрия хлорид 0,9% изотониялық (154 ммоль әр қайсысы —  Na+ және Cl- литрде) [ӘДҰ ұсынылған]. Егуге арналған дәрілік түрді дайындауға арналған еріткіш 0,9% натрия хлорид. Инфузияға арналған ерітінді 0,9% [ӘДҰ ұсынылған]. Егуге арналған ерітінді 100 мг/мл, сауытта.

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Сұйықтықтың және электролиттің толықтырылуы. Сұйықтықтың толықтырылуы, көк тамырға тамшылатып, ересектерге және балаларға — көлемі клиникалық бақылауға негізделінеді және электролит мониторинг мүмкіндіктеріне.

Сақтандыру

Бүйрек қызметі бұзылыстарында, жүрек жетіспеушілігінде, гипертензияда, шеткі ісінулерде және өкпе ісінулерінде, жүктілік токсемиясы кезінде енгізу шектелген.

Жанама әсерлері

Үлкен мөлшерде енгізулер натрийдің ұсталуына және ісіктерге әкеледі.

Саудаға тіркелген атауы: Натрия хлорид.

Натрия лактат, Күрделі ерітінді

Натрия лактаттың күрделі ерітіндісі — көк тамырға енгізуге арналған электролиттер ерітіндісінің өкілі. Әр түрлі ерітінділер бара-бар болуы мүмкін.

Шығарылу түрі.

Көк тамырға енгізу (инфузияға арналған ерітінділер), натрия хлорид 0,6%, натрия лактат 0,25%, калия хлорид 0,04%, кальция хлорид 0,027% (Na+ 131 ммоль, K+ 5 ммоль, Ca2+ 2 ммоль, HCO3– құралатын (лактат түрінде) 29 ммоль, Cl– 111 ммоль/л) [ӘДҰ ұсынылған]. Инфузияға арналған ерітінділер 250, 500, 1000 мл [калия хлорид+­кальция хлорид+­натрия хлорид+­натрия лактат]. Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Алдында- және операция кезіндегі сұйықтықты және электролиттерді толықтыру; гиповолемиялық шок. Сұйықтықты және электролиттерді толықтыру немесе гиповолемиялық шок,көк тамырға тамшылатып, ересектерге және алаларға — көлемі клиникалық бақылауға негізделіп анықталынады және электролитердің мониторингі мүмкіндіктері кезінде. Кері көрсеткіштері

Метаболиттік немесе респираторлы алкалоз; гипокальциемия немесе гипо­хлоргидрия.

Сақтандыру

Бүйрек қызметі бұзылғанда, жүрек жетіспеушілігі, гипертензия, шеткі ісінулері мен өкпе ісінулерінде, жүктілік токсемия кезінде қолдану шектеулі болуы керек.

Әрекеттесуі: 1 қосымшаны қара.

Жанама әсерлері

Шамадан тыс енгізгенде метаболиттік алкалоз; үлкен мөлшерде енгізгенде ісінулер болуы мүмкін.

Саудаға тіркелген атауы: Натрия лактат.

Натрия гидрокарбонат

Шығарылу түрі.

Көк тамырға енгізу (инфузияға арналған ерітінді), натрия гидрокарбонат 1,4%, изотониялық (167 ммоль Na+ и HCO3 литрде) [ӘДҰ ұсынылған]. Инъекция (инъекцияға арналған ерітінді), натрия гидрокарбонат 8,4% 10 мл ампулада (1000 ммоль әр қайсысы — Na+ и HCO3–) (167 ммоль Na+ и HCO3– литрде) [ӘДҰ ұсынылған]. Иньекцияға арналған ерітінді 40 мг/мл, натрия гидрокарбонат.

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Метаболиттік ацидоз. К/т баяу, ересектерге және балаларға құнарланған тамшы (8,4% дейін) немесе көк тамырға енгізу, ересектерге және балаларға — шамалы әлсіз ерітінділер (кәдімгі 1,4%); көлемі жетіспеушілік негізіне және дене салмағына сәйкес болады.

Кері көрсеткіштері

Метаболиттік немесе респираторлы алкалоз, гиперкальциемия, гипо­хлоргидрия.

Сақтандыру

Бүйрек қызметі бұзылыстарында, жүрек жетіспеушілігінде, гипертензияда, шеткі ісінулерде және өкпе ісінулерінде, жүктілік токсемиясы кезінде енгізу шектелген, электролиттік және негізді-қышқылдық тепе-тендікті мониторинг жасау.

Әрекеттесуі: 1 қосымшаны қара.

Жанама әсерлері

Шамадан тыс енгізу гипокалиемияға және метаболиттік алкалозға әкелуі мүмкін, әсіресе бүйрек жетіспеушілігінде; үлкен мөлшерді енгізу натрийдің ұсталуына және ісіктерге әкелуі мүмкін.

Саудаға тіркелген атауы: Натрия гдрокарбонат.

Калия хлорид

Шығарылу түрі.

Инфузияға арналған концентрат (инфузия жасауға арналған ерітіндіні дайындау концентраты), калия хлорид 11,2% 20 мл ампулада (1,5 ммоль K+ и Cl) [ӘДҰ ұсынылған].

Инфузия жасауға арналған ерітіндіні дайындау концентрат 40 мг/мл, калия хлорид.

Инфузияға арналған ерітіндіні дайындау үшін ұнтақ 1 г.

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Электролитті дисбаланс; сонымен қатар ішке арналған калий препараттарын қара (26.1.2 бөлім). Баяу көк тамырға енгізу, ересектерге және балаларға жетіспеушілікке немесе тәуліктік қажеттіліке негізденіп. Сақтандыру

Қолданар алдында жақсылап еріту және араластыру және өндірушілердің нұсқауы бойынша енгізу керек. Көк тамырға енгізу үшін ерітінді концентрациясы 3,2 г (43 ммоль)/л жоғары болмау керек; мамандар кеңесі және ЭКГ-мониторингі (жоғарыда қара); бүйрек жетіспеушілігі.

Әрекеттесуі: 1 қосышаны қара.

Жанама әсерлері

Тез енгізгенде жүрекке улы әсер етуі мүмкін.

Саудаға тіркелген атауы: Калия хлорид, Калий-Нормин.

КАЛИЯ ЖӘНЕ МАГНИЯ АСПАРАГИНАТ

Шығарылу түрі.

Инфузияға арналған ерітінді.

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Гипокалиемия. Гипокалемиямен байланысты болған аритмия, жүрек гликозидтерімен уланғанда, қарынша экстрасистолия. К/т тамшылатып – ампула ішіндегіні 50-100 мл 5% глюкоза ерітіндісімен араластырады және тәулігіне 1-2 реттен енгізеді.

Кері көрсеткіштері.

Жедел және созылмалы бүйрек жетіспеушілігі. AV – тежелуі, гиперкалиемия, гипермагниемия.

Сақтандыру.

Жүктілік және емшекпен емізу кезінде қолдану мүмкін, бірақ қолдану қауіпсіздігі туралы зерттеулер жоқ.

Әрекеттесуі: 1 қосымшаны қара.

Жанама әсерлері

Жүретің айнуы, бастың айналуы, іштің өтуі, қарынша ішінің өткізгіштігінің бұзылуы, беттің қызаруы, шөлдеу, АҚ төмендеуі, гипорефлексия, тыныстың тежелуі, тырысулар.

Саудаға тіркелген атаулары: Калия и магния аспарагинат

ПАРЕНТЕРАЛЬДЫ ТАМАҚТАНУҒА АРНАЛҒАН АМИНҚЫШҚЫЛ ЖИЫНТЫҒЫ.

Шығарылу түрі.

Инфузияға арналған ерітінді.

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Парентеральды тамақтану. Парентеральды, 1 литрден 24 сағат бойы ең аз жылдамдықпен 1л/8с.

Кері көрсеткіштері.

Бауырдың органикалық өзгерістері, уремия (диализ жүргізу мүмкіндіктері болмағанда).

Жанама әсерлері

Анафилаксия.

Саудаға тіркелген атаулары: Комплекс аминокислот.

МЕДИЦИНАЛЫҚ МАҚСАТ ҮШІН перфторорганиКАЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАР

Шығарылу түрі.

Көк тамырға егуге арналған эмульсия 100 мл, 200 мл

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Қанның орынын басушы ретінде газотранспорттық қызмет кезінде: жедел және созылмалы гиповолемия (жарақатты, геморрагиялық, күйік және инфекциялық- улы шоктарда, бас ми жарақаттарында, операциялық және операциядан кейінгі гиповолемия), микроциркуляцияның және шеткі қан айналымының бұзылыстары (тіндік метаболизм мен газдық өзгерістері, ірінді-септикалық жағдайлар, инфекция, бас миының қан айналымының бұзылыстары, майлы эмболия), аймақтық перфузия, өкпенің лаважы, құрсақ және басқа да қуыстардың ірінді жараларын жуу, донор мүшелерін ишемияға қарсы қорғау үшін (донор мен реципиентті алдын ала дайындау).

Егізу алдында дәрігер препаратты көзімен қарап тексеруі керек. Шыныда сынықтың болмауы, саңылаусыз болуы, этикеткасының сақталуы препараттың жарамдылығын көрсетеді. Шыныны көзбен көргендегі нәтижелер және этикеткасындағы мәліметтер (препараттың атауы, мекеме - дайындаушы, серия нөмірі) ауру тарихына тіркеледі.

Қолдану алдында міндетті түрде биологиялық сынамалар жүргізілуі тиіс: бірінші 5 тамшыны баяу енгізгеннен кейін, енгізуді 3 минутқа доғарады, кейін тағыда 30 тамшыны енгізеді және тағыда 3 минутқа енгізуді доғарады. Реакцияның болмауы кезінде препаратты енгізуді жалғастырады. Биологиялық сынамалар нәтижесін ауру тарихына міндетті түрде тіркейді.

Жедел қан кетуді және шокты емдеуде көк тамырға тамшылатып немесе құю арқылы 5-тен 30 мл/кг дене салмағына дейін енгізеді. Препараттың ықпалы ең жоғары болады, егер емделу кезінде және оның инфузиясынан кейін тәулік бойы науқас оттегімен байытылған қоспамен тыныс алса.

Әртүрлі генезді микроциркуляция бұзылыстарын емдеу үшін препаратты 5-8 мл/кг дене салмағы мөлшерінде енгізу керек. Препаратты қайта сол мөлшерде 2-4 күндік ара қашықтықпен үш рет енгізуге болады. Емделу барысында оксигенационды ықпалды жоғарлату үшін, оттегімен байытылған ауа қоспасын бет пердесі арқылы немесе мұрын катетері арқылы беру мақсаттырақ.

Донор мүшесін ишемияға қарсы қорғау үшін, перфторанды операция алдында 2 сағат алдын донор мен реципиент дене салмағына 20 мл/кг тамшылатып немесе құю арқылы енгізеді.

Аймақтық қолдану аяқтарға перфузия үшін, қалыпты оксигенаторды дене салмағына 40 мг/кг толтырылған қолданылады.

Кері көрсеткіштері.

Гемофилия кезінде кері көрсетілген.

Сақтандыру.

Препарат келесі жағдайларда қолдануға жарамсыз:

• Эмульсияның бөлінуі (шайқағаннан кейін түбінде тұнбаға түсетін түссіз майлы тамшылардың болуы);

• Сауыттың түбінде ақ тұнбаның пайда болуы.

Тыйм салынады:

1. Ерітілген препаратты қатты шайқау;

2. Препаратты +30С жоғары температурада еріту;

3. -18С төмен температурада сақтау.

Жүктілік кезінде және емшекпен емізу кезеңінде препаратты тек өмірлік қажеттілікке байланысты қолданады.

Әрекеттесуі: Препаратты декстранмен, полиглюконмен немесе реополиглюконмен және оксиэтилглюконмен бірге (бір шприцте, системада, АИК) қолдануға болмайды. Көрсетілген ерітінділерді қажет жағдайларда басқа көк тамырға енгізеді немесе перфторанды енгізуді аяқтағаннан кейін енгізеді.

Жанама әсерлері

Аллергиялық реакция мүмкіндіктері (есекжем, тері қышынулары, тері бетінің қызаруы), пульстің жиілеуі, артериальды қысымның төмендеуі, дене қызуының жоғарлауы, бастың ауруы, көкіректің арты мен белдің ауруы, тыныс алудың қиындауы, анафилактоидты реакциялар. Бұл реакциялардың пайда болу жағдайларында немесе асқынуларда инфузияны бірден доғару және инені көк тамырдан шығармастан клиникалық суретке байланысты анафилактикалық шок емінде қолданылатын десенсибилизациялаушы, кардиотоникалық, глюкокортикостероидты, вазопрессорлы және басқа да дәрілік заттарды енгізеді.

Саудаға тіркелген атаулары: Қанның орын басушы газотранспорттық қызметті Перфторан

26.3. Су

ИНЪЕКЦИЯҒА АРНАЛҒАН СУ

Шығарылу түрі.

Инъекция, залалсыздырылған тазартылған су, пирогендерден бос, 2, 5, 10 мл ампулада [ӘДҰ ұсынылған]. Егуге арналған дәріліктүрлерді дайындауа арналған еріткіш.

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Парентеральды енгізуге арналған ерітінділерді дайындау үшін және басқа залалсыздырылған препараттар үшін.