18.3. Ұрықтануға қарсы дәрілік заттар

Гормональды ұрықтануға қарсы дәрілер

Гормональды ұрықтануға қарсы дәрілер  — ең тиімді фертильді қайтымды бақылайтын әдістердің бірі.

Біріктірілген пероральды ұрықтануға қарсы дәрілер. Эстроген мен прогестогеннің біріктірілуі – кеңінен қолданылатын гормональды ұрықтануға қарсы дәрілер. Олардың негізгі ұрықтануға қарсы ықпалы гипоталамо-гипофизарлы жүйені басу арқылы жүзеге асады, ол овуляцияны болдырмайды, эндометрия ұрық жұмыртқасының имплантициясына қабілетсіз болады.

Потенциальды біріктірілген пероральды ұрықтануға қарсы дәрілердің, оң ұрықтануға қарсы емес ықпалына жататындарға: қалыпты реттелген етеккір циклі (циклдің бұзылуы кезінде), етеккір кезінде қан кетуді төмендету, темір жетіспеушілігін азайту (егер ондайлар болса), аналық безінің поликистозды өзгерістерінің азаюы. Ұзақ қолдануда эндометрия мен аналық безінің қатерлі ісігі және кейбір кіші жамбас инфекцияларының тәуекелінің төмендеуімен байланысты.

Пероральды ұрықтануға қарсы дәрілердегі эстрогендер мен прогестогеннің қатынастық санының арасындағы байланыс және жүрек-қан тамырларға жанама әсерінің жоғары тәуекелі анықталынған. Венозды тромбоэмболия

тәуекелінің жоғарылығымен байланысты, прогестогеннен тұратын дезогестрел және гестоден сияқты, пероральды ұрықтануға қарсы дәрілерді қолдануды салыстырғанда жоғары, левоноргестрел немесе норэтистероннан тұратын прогестогенді пероральды ұрықтануға қарсы дәрілерге қарағанда.

Венозды тромбоэмболия немесе артерияның зақымдалу факторының тәуекелі. Венозды тромбоэмболия тәуекелінің факторына жататындар: отбасылық венозды тромбоэмболия анамнезі бірінші ұрпақта 45 жастан төмен туыстарындағы, семіздік, ұзақ иммобилизация және варикозды ауру.

Артерияның зақымдалу тәуекелінің факторана жататындарға: отбасылық артерия ауруының анамнезі бірінші ұрпақта 45 жастан төмен туыстарындағы, қант диабеті, гипертензия, темекі тарту, жасы 35 жастан үлкен, семіздік және бас сақинасы.

Аталған тәуекел факторларының біреуі болған кезде, біріктірілген ұрықтануға қарсы дәрілерді аса сақтықпен қолдану керек; екі немесе көп тәуекел факторларында, әлде венозды тромбоэмболияда, әлде артерия ауруларында біріктірілген ұрықтануға қарсы дәрілерді қолданудан бас тарту керек. Біріктірілген пероральды ұрықтануға қарсы дәрілерді ұзақтығы 72 сағаттан асық, емделуге қарамастан үнемі ауыратын және бас сақинасында қастауыш туындыларымен емдеу кезінде, ауыр бас сақинасында кері көрсетілген.

Хирургиялық араласулар. Эстрогеннен тұратын пероральды ұрықтануға қарсы дәрілерді жоспарлы үлкен операция алдында және аяққа жасалатын барлық хирургиялық араласуларда немесе араласуда 4 апта бұрын алып тастау керек (және бара-бар ұрықтануға қарсы шараларды қолдану), аяқтың ұзақ иммобилизациясын қажет ететін кезде. Асқынулар болмаған кезде, толық иммобилизациядан соң 2 аптадан соң болған бірінші етеккірден кейін, қайта жалғастыруға болады. Ұрықтануға қарсы дәрілерді алып тастау мүмкіндігі болмаған кезде, тромбоздың алдын алу шаралары жүргізіледі (гепаринмен және градуирленген компрессиялық трикотажды шұлықтармен).

Бірітірілген пероральды ұрықтануға қарсы дәрілерді бірден доғару көрсеткіштері. Біріктірілген эстрогеннен тұратын пероральды ұрықтануға қарсы дәрілерді көрсетілген кез келген симптомдарда бірден алып тастау кезінде, қайта қолдану дәрігердің кеңесінен кейін жалғастырылады:

·  бірден көкіректе қатты аурудың пайда болуы (ол сол қолға берілмеседе); ·  бірден демікпенің пайда болуы (немесе қақырықты қан араласқан жөтел); ·  қатты бір жақты тізе аймағының ауруы; ·  асқазанда қатты аурудың пайда болуы; ·  неврологиялық симптомдар, қатты, ұзақ бас аурулары, әсіресе бірінші рет болған немесе күшейетін немесе бірден жартылай немесе толық көруді жоғалту немесе бірден естудің бұзылуы немесе басқа да қабылдаулардың бұзылуы немесе дисфагия немесе ауыр естен тану немесе коллапс немесе түсініксіз бірінші рет болған қояншық талмасы немесе әлсіздік, қозғалыс бұзылыстары, бірден бір жақтың ұйып қалуы немесе дененің бір бөлігі; ·  гепатиттер, сары ауру, бауырдың үлкеюі; ·  систолиялық артериальды қысым 160 мм сын.бағ. және диастолиялық – 100 мм сын.бағ. жоғары болуы;

Тек прогестогендерден тұратын ұрықтануға қарсы дәрілер. Тек прогестогеннен тұратын ұрықтануға қарсы дәрілер, эстрогендер кері көрсетілген кезде, пероральды левоноргестрел сияқты дәрілер бара-бар дәрілер бола алады; бірақ прогестогеннен тұратын ұрықтануға қарсы дәрілер әр етеккір циклінде овуляцияны шеттетпейді және біріктірілген эстрогеннен тұратын ұрықтануға қарсы дәрілерге қарағанда, сәтсіздіктің жоғары көрсеткішімен сипатталынады. Тек прогестогеннен тұратын ұрықтануға қарсы дәрілерде, тромбоэмболиялық және жүрек-қан тамырлар асқынуының тәуекелі төмен, біріктірілген пероральды ұрықтануға қарсы дәрілерге қарағанда және осындай асқынулардың тәуекелі жоғары әйелдерге оларды қолдану тиімдірек, мысалы 35 жастан жоғары темекі тартатын әйелдерге. Олар үлкен операция алдында эстрогеннен тұратын ұрықтануға қарсы дәрілерге бара-бар болуы мүмкін. Тек прогестогеннен тұратын пероральды ұрықтануға қарсы дерілерді босанғаннан кейінгі емізбейтін әйелдерге қолдануға болады – 3 аптадан кейін, емізетін әйелдер босанғаннан кейін 6 аптадан кеш емес. Көбінесе етеккір циклінің бұзылыстары дамида (олигоменорея, меноррагии, аменорея).

Медроксипрогестерон ацетат немесе норэтистерон энантаттың егуге арналған түрін бұлшық етке енгізуге болады. Олар ұзақ әсер ету кезеңіне ие, сондықтан толық зерттеуден кейін және өндірушінің ұсынысына сәйкес қолданылуы мүмкін.

Шұғыл ұрықтануға қарсы дәрілер. Левоноргестрел шұғыл ұрықтануға қарсы қолданылады. Левоноргестрел 1,5 мг-нан бір рет 120 сағат ішінде қорғалмаған жыныстық қатынастан кейін қолданылуы тиіс; бара-бар 72 сағат ішінде 750 мкг левоноргестрелді қорғалмаған жыныстық қатынастан кейін қолдауға болады, кейінен 12 сағат ішінде келесі 750 мкг қолдану мүмкін. Осы жағдайларды сақтаған кезде левоноргестрел 86% жағдайларды тиімді болады. Жанама әсерлеріне жүректің айнуы, құсу, бастың ауруы, бастың айналуы, сүт бездеріндегі дискомфорт, ретсіз келетін етеккір жатады. Егер қолданғаннан соң 2-3 сағаттан кейін құсу пайда болса, тағы бір таблетканы құсуға қарсы дәрімен бірге ішу керек.

Этинилэстрадиол+левоноргестрел

(Ethinylestradiol+Levonorgestrel)

Шығарылу түрі. Таблеткалар 30 мкг+150 мкг

Қолдану көрсеткіштері мен мөлшерленуі.

Ұрықтануға қарсы; етеккір бұзылыстары; эндометриоз. Ұрықтануға қарсы (21-ші күн — біріктірілген (монофазды) препараттар), ішке, ересектерге (әйелдерге), 1 таблеткадан («пилюля») күніне 21 күн; келесі қайталанатын курсты 7-күндік үзілістен кейін бос ара қашықтықпен жалғастырады (таблетканы қабылдамастан, ол кезде қан кетулерден алып тастау).