Қосымша 1 Дәрілердің өзара әрекеттестігі

Екі немесе бірнеше дәрілік заттарды біріктіріп қолданғанда, олардың өзара әрекеттестігі болады, оның нәтижесі терапиялық әлде улылық әсерінің айқындылығына, немесе жаңа ықпалдарының пайда болуына әкеп соғады.

Дәрілік заттардың өзара әрекеттестігінің айқындылығы әр бір адамда әртүрлі болуы мүмкін. Әсіресе дәрілердің терапиялық кеңдігі кіші немесе мөлшері қатаң бақылауды талап ететін дәрілерде (мысалы, қанның ұюына қарсы дәрілер, қанның қысымына қарсы және диабетке қарсы заттар) дәрілік заттардың өзара әрекеттестігі өте маңызды. Дәрілердің өзара әрекеттестігінің жоғары тәуекелдігіне егде жастағылар, сонымен қатар бауырының мен/немесе бүйрегінің қызметі бұзылған науқастар жатады.

Дәрілік заттардың өзара әрекеттестігін фармацевтикалық, фармакодинамикалық және фармакокинетикалық деп бөледі.

Фармацевтикалық әрекеттестік деп - ерітіндімен немесе бір ерітіндідегі бірнеше (екі немесе бірнеше) дәрінің физико-химиялық әрекеттестігін айтады.

Фармакодинамикалық әрекеттестік.

Фармакодинамикалық әрекеттестік деп (тікелей және тікелей емес) бір дәлдемеге әсер ететін немесе басқа дәрінің әсерімен байланыссыз жүретін, бір дәрі екінші дәрінің терапиялық немесе улылық ықпалын өзгертетін жағдайларды айтады.

Фармакодинамикалық әрекеттестік көбінесе бір мүшеге, тінге және жүйеге әсер ететін дәрілердің арасында байқалуы мүмкін. Бұл әрекеттесудің түрі өте жиі таралған, көбінесе дәрілік заттардың фармакологиялық қасиетінің біліміне негізделіп айтылған және көп жағдайларда бір топтың барлық дәрілеріне тән болып келеді. Фармакокинетикалық әрекеттестік

Фармакокинетикалық әрекеттестік кезінде бір дәрілік зат екінші дәрінің сіңірілуін, таралуын, метаболизмін және шығарылуын өзгертеді, нәтижесінде оның салдары ықпалдың айқындылығына әсер етеді. Фармакокинетикалық әрекеттестіктің мүмкіндіктерін алдын ала болжау мүмкін емес. Ол бір топтың барлық дәрілеріне тән емес, тек фармакокинетикалық өлшемдері ұқсас дәрілерде байқалады. Сіңірілудегі өзгерістер. Дәрілік заттардың әрекеттестігінде бір дәрі екінші дәрінің сіңірілу жылдамдығы мен/немесе дәрежесін өзгертуі мүмкін. Сіңірілу жылдамдығын баяулатудың клиникалық маңыздылығы, тек дәрілік заттардың қанның сары суындағы жоғары құнарлығы (мысалы, антибиотиктерді тағайындағанда) қажет кезде керек. Жалпы дәрілік заттың сіңірілу санының төмендеуі, терапия ықпалдылығын төмендету мүмкін. Ақуызбен байланысының өзгеруі. Көптеген дәрілік заттар қанның сары суындағы ақуызбен әртүрлі дәрежеде байланысады. Бір дәрілік зат екінші дәрінің ақуызбен байланысына әсер ету нәтижесінде, қаннан әсер ететін орынға енетін заттың санын жоғарлатуы мүмкін. Ықпалының жоғарылау маңыздылығы, тек дәрілік зат 190%-ға ақуызбен байланысқан жағдайда (мысалы, фенилбутазон, сульфаниламидтер) байқалады. Бірақ, бұл жағдайдағы ақуызбен байланыс бұзылыстарының салдарынан болған әсердің күшеюі өтпелі болып келеді, себебі ақуызбен байланыспаған дәрілік заттардың шығарылуы тез жүреді. Метаболизмге әсері. Көптеген дәрілік заттардың метаболизмі бауырда жүреді. Бауырдың микросомальды фермент белсенділігін демегенде, бір дәрілік зат екінші дәрінің метаболизм жылдамдығын біртіндеп жоғарлатады, ол дәрінің сары судағы құнарлығын және ықпалын төмендетуі мүмкін (мысалы, пероралды контрацептивтер, тікелей емес қанның ұюына қарсы дәрілер). Демегіштерді алып тастағанда дәрілік заттардың сары судағы құнарлығы және тәуекел улылық әсері жоғарлайды. Барбитураттар, гризеофульвин, көптеген қояншыққа қарсы заттар, рифампицин – ең маңызды бауыр ферменттерінің демегіштері. Бір дәрілік заттармен екінші дәрінің метаболизмі бұзылғанда, соңғысының құнарлығы сары суда жоғарлайды да, ықпалының тез күшеюіне әкеліп, улылық әсерінің туындау қаупі төнеді (мысалы, тікелей емес қанның ұюына қарсы дәрілер, фенитоин). Бүйрек экскрециясына әсері. Дәрілік заттар бүйректің шумақтық сүзіліс нәтижесінде, сонымен қатар өзекшелердің белсенді секрециясымен шығарлады. Ұшқары өзекшелердің белсенді транспорт механизмін бірегей қолданатын дәрілік заттар арасында бәсекелестік болуы мүмкін. Мысалы, АСК метотрексаттың улылығын жоғарлатуы мүмкін.