Промыслы і рамёствы на Беларусі

1. Здабываючыя промыслы: збіральніцтва, паляванне, бортніцтва-пчалярства, рыбалоўства.

2. Рамяство на Беларусі.

3. Рамяство на Беларусі ў ХХ – пачатку ХХІ стст.

Літаратура

1. Беларусы: У 8 тт. Т. 1. Прамысловыя і рамесныя заняткі / В.К. Бандарчык. – Мн., 1995.

2. Белорусы / В.К. Бондарчик. – М., 1998.

3. Браім І.М. Рыбалоўства ў Беларусі: Гісторыка-этнаграфічны нарыс. – Мн., 1970.

4. Промыслы і рамёствы Беларусі. – Мн., 1984.

5. Терёхин С.Ф. Охота в Белоруссии. – Мн., 1986.

6. Цітоў В.С. Этнаграфічная спадчына. – Мн., 1997.

7. Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя. – Мн., 1989.

Семінар 4.

Паселішчы і народнае жыллё на Беларусі

1. Гістарычныя тыпы паселішчаў і іх эвалюцыя.

2. Сялянскі сядзібны комплекс і яго планіроўка.

3. Традыцыйнае сялянскае жыллё і яго эвалюцыя.

4. Інтэр’ер сялянскай хаты і яго сімволіка.

5. Народнае дойлідства і будаўнічая тэхніка.

ЛІТАРАТУРА

1. Беларусы: У 8 тт. Т. 2. Дойлідства / В.К. Бандарчык. – Мн., 1997.

2. Белорусы / В.К. Бондарчик. – М., 1998.

3. Молчанова Л.А. Материальная культура белорусов. – Мн., 1968.

4. Трацевский В.З. История архитектуры народного жилища Белоруссии. – Мн., 1989.

5. Цітоў В.С. Этнаграфічная спадчына. – Мн., 1997.

6. Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя. – Мн., 1989.

Семінар 5.

Земляробства і жывёлагадоўля на Беларусі

1. Сістэмы земляробства на Беларусі і іх эвалюцыя.

2. Асноўныя земляробчыя культуры і прылады працы.

3. Пасеў, догляд, збор ураджаю і яго захоўванне.

4. Эвалюцыя жывёлагадоўлі на Беларусі.

5. Утрыманне жывёлы, нарыхтоўка кармоў.

ЛІТАРАТУРА

1. Белорусы / В.К. Бондарчик. – М., 1998.

2. Молчанова Л.А. Очерки материальной культуры белорусов ХVІ–ХVIII вв. – Мн., 1981.

3. Народная сельскагаспадарчая тэхніка беларусаў. – Мн., 1974.

4. Пилипенко М.Ф. Этнография Белоруссии. – Мн., 1981.

5. Цітоў В.С. Этнаграфічная спадчына. – Мн., 1997.

6. Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя. – Мн., 1989.

Семінар 6.

Традыцыйнае адзенне беларусаў

1. Традыцыйнае мужчынскае аддзенне.

2. Комплекс беларускага жаночага касцюма і яго эвалюцыя.

3. Галаўныя ўборы ў комплексе беларускага народнага адзення.

4. Беларускі народны абутак.

5. Шляхецкі касцюм і яго эвалюцыя.

6. Лакальныя асаблівасці беларускага народнага адзення.

ЛІТАРАТУРА

1. Белорусы / В.К. Бондарчик. – М., 1998.

2. Древняя одежда народов Восточной Европы. – М., 1986.

3. Дучыц Л.У. Касцюм жыхароў Беларусі Х–ХІІІ стст. – Мн., 2001.

4. Улашчык М. Выбранае. Мн., 2001. – С. 194–209.

5. Раманюк М. Беларускае народнае адзенне.

6. Маленка Л.У. Беларускі народны касцюм. – Мн., 2001.

7. Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя. – Мн., 1989.

Семінар 7.

Шлюб і сям’я ў беларусаў

1. Станаўленне і эвалюцыя сям’і ў беларусаў.

2. Шлюб сялянскі і шлюб шляхецкі на Беларусі.

3. Вяселле ў беларусаў.

4. Дзеці ў беларускай сям’і: нараджэнне, выхаванне, сталасць.

5. Сучасная беларуская сям’я і палітыка дзяржавы.

ЛІТАРАТУРА:

1. Беларусы: У 8 тт. Т. 5. / В.К. Бандарчык. – Мн., 2001.

2. Беларусы: У 8 тт. Т. 6. / В.К. Бандарчык. – Мн., 2002.

3. Беларусь на мяжы тысячагоддзяў. – Мн., 2000.

4. Килбас А.А. Традиции воспитания и образования в среде привилегированного сословия на территории Белоруссии в XIV–XVI вв. // Веснік БДУ. Сер. 3, 1998, № 2.

5. Килбас А.А. Культура привилегированного сословия на территории Белоруссии в 14–16 вв. // Вестник БДУ. Сер. 3, 1998, № 2.

6. Мальдзіс А. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры ХVІІІ ст. Нарысы быту і звычаяў.

7. Сям’я і сямейны быт беларусаў. Мн., 1993.

Семінар 8.

Беларуская кухня

1. Хлеб і хлебныя вырабы.

2. Раслінныя і мясныя стравы.

3. Традыцыі і абраднасць беларускай кухні.

4. Напоі. Звычаі і абрады беларускага застолля.

ЛІТАРАТУРА

1. Белорусы / В.К. Бондарчик. – М., 1998.

2. Наваградскі Т. Традыцыйныя трапезы // Полымя, 1997, № 1.

3. Наваградскі Т. Народныя напоі // Полымя, 1995, № 11.

4. Цітоў В.С. Этнаграфічная спадчына. – Мн., 1997.

5. Максимов С.В. Куль хлеба: Нечистая, неведомая и крестная сила. – Смоленск, 1995.

6. Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя. – Мн., 1989.

Семінар 9.

Традыцыйная духоўная культура беларусаў

1. Язычніцкія вераванні на Беларусі.

2. Хрысціянства ў духоўнай культуры беларусаў.

3. Народныя веды: метралогія, медыцына, астраномія.

ЛІТАРАТУРА

1. Белорусы / В.К. Бондарчик. – М., 1998.

2. Молчанова Л.А. Народная метрология. К истории народных мер длины. – Мн., 1973.

3. Рыбаков Б.А. Язычество древних славян. – М., 1981.

4. Белорусы / В.К. Бондарчик. – М., 1998.

Пытанні да экзамена

па курсу «Этнаграфія»

(ІІ курс, 3 семестр)

1. Прадмет, аб’ект даследавання і асноўныя задачы этнаграфіі Беларусі.

2. Асноўныя метады і прыёмы палявых этнаграфічных даследаванняў.

3. Гістарыяграфія вывучэння Беларусі ў ХІІ – п.п. ХІХ стст.

4. Гістарыяграфія этнаграфічнага вывучэння Беларусі ў 2-ой палове ХІХ – 1917 гг.

5. Гістарыяграфія этнаграфічнага вывучэння Беларусі ў 1917–2000 гг.

6. Старажытнае насельніцтва на тэрыторыі сучаснай Беларусі (100 тыс. г. таму назад – V ст. н.э.).

7. Вытокі беларускай народнасці. Этнічная сітуацыя на Беларусі ў V–ХІІ стст. н.э.

8. Асноўныя канцэпцыі паходжання беларусаў.

9. Этнічныя працэсы на Беларусі ў ХІІІ–ХVІ стст.

10. Этнічнае становішча на беларускіх землях у ХІІ – пачатку ХХ стст.

11. Беларускі этнас у 1917–2000 гг.

12. Перапіс насельніцтва Беларусі 1999 г.

13. Яўрэі, цыгане, татары і гісторыі Беларусі.

14. Рускі і польскі этнас у гісторыі Беларусі.

15. Геаграфія рассялення і гістарычныя тыпы паселішчаў на Беларусі ад старажытнасці да сучаснасці.

16. Сядзібны комплекс: асноўныя пабудовы і тыпы забудовы сялянскага двара.

17. Сялянская хата і яе інтэр’ер.

18. Народнае дойлідства. Звычаі і абрады, з ім звязаныя. Будаўнічая тэхніка.

19. Земляробства на Беларусі ад старажытнасці да сучаснасці.

20. Земляробчыя звычаі і абрады.

21. Жывёлагадоўля ў гісторыі Беларусі (ІІІ ст. да н.э. – наш час).

22. Збіральніцтва на Беларусі.

23. Паляванне ў гісторыі Беларусі.

24. Рыбалоўства ад старажытнасці да сучаснасці.

25. Пчалярства як дапаможны занятак насельніцтва Беларусі.

26. Традыцыйнае мужчынскае адзенне і абутак.

27. Народная метралогія, сістэма вымярэння часу, астраномія.

28. Ткацтва і выраб адзення.

29. Дрэваапрацоўчыя рамёствы.

30. Металаапрацоўчыя рамёствы.

31. Шанаванне продкаў. Хаўтуры. Памінкі. Дзяды.

32. Мужчынскія і жаночыя традыцыйныя галаўныя ўборы.

33. Народная медыцына і знахарства.

34. Хлеб і хлебныя вырабы беларусаў.

35. Жаночае адзенне і абутак.

36. Шляхта на Беларусі: станаўленне саслоўя, правы і абавязкі.

37. Беларуская вусная народная творчасць.

38. Традыцыйнае пітво беларусаў.

39. Народнае дэкартыўна-прыкладное майстэрства.

40. Тэатральна-гульнявая культура беларусаў.

41. Шляхі зносін ў гісторыі Беларусі.

42. Традыцыйныя стравы беларусаў.

43. Этнічныя працэсы на Беларусі ў 1990–2004 гг.

44. Асноўныя этнічныя працэсы ў свеце ад старажытнасці да сучаснасці.

45. Этнічныя вобразы сучасных народаў: немцы, французы, англічане, кітайцы.

46. Грамадскі і сямейны побыт беларускага сялянства ў ХVІ–ХХ стст.

47. Транспартныя сродкі беларусаў ад старажытнасці да сучаснасці.

48. Рэлігійныя вераванні на Беларусі ад старажытнасці да прыняцця хрысціянства.

49. Тыпы і эвалюцыя беларускай сям’і.

50. Вясельная абраднасць беларусаў.

51. Шляхта на Беларусі: жыллёвыя ўмовы, сям’я, формы баўлення вольнага часу.

52. Радзінная і хрэсьбінная абраднасць беларусаў.

53. Сялянская абшчына ў гісторыі беларусаў.

54. Змены ў грамадскім і сямейным побыце беларусаў у савецкі час.

ДАПАМОЖНЫЯ ГІСТАРЫЧНЫЯ ДЫСЦЫПЛІНЫ

ПРАГРАМА КУРСА

«ДАПАМОЖНЫЯ ГИСТАРЫЧНЫЯ ДЫСЦЫПЛИНЫ»

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Праграма курса «Дапаможныя гістарычныя дысцыпліны» складзена у адпаведнасці з «Адукацыйным стандартам. Вышэйшая адукацыя. Спецыяльнасць «Музейная справа і ахова помнікаў гісторыі і культуры» (РД РБ 02100.5.065-98). У адпаведнасці з вучэбным планам прадугледжана 144 аўдыторных гадзіны (з іх 86 лекцыйных, 56 семінарскіх, 2 КСР).

У працэсе развіцця гісторыі як навукі адбывалася спецыялізацыя асобных яе частак. Гістарычная навука ў наш час уключае ў сябе шэраг агульнагістарычных, а таксама спецыяльных і дапаможных гістарычных дысцыплін. Яна будуе свае вывады на матэрыялах гістарычных крыніц. Дапаможныя гістарычныя дысцыпліны займаюцца вывучэннем знешніх прыкмет гістарычных крыніц, а таксама даюць каштоўную інфармацыю па сацыяльнай, эканамічнай, палітычнай і культурнай гісторыі.

Да дапаможных гістарычных дысцыплін адносяцца палеаграфія, храналогія, метралогія, нумізматыка, анамастыка, геральдыка, сфрагістыка, генеалогія, археаграфія, эпіграфіка, фалерыстыка, сацыяльны этыкет, вексілалогія, гістарычная геаграфія, дыпламатыка і інш. Кожная з гэтых дысцыплін мае сваю спецыфіку, свае аб'екты і метады даследавання.

Веды па дапаможных гістарычных дысцыплінах патрэбны не толькі вучонаму-гісторыку, але і музейнаму супрацоўніку каб прачытаць старажытныя рукапісы, перакласці на сучасную сістэму летазлічэння даты, указаныя па другім каляндарным сістэмам, вызначыць узрост манет і г.д.