Раздзел 8. Сфрагістыка

Уводзіны ў сфрагістыку. Прадмет, задачы і метады сфрагістыкі. Крыніцы сфрагістыкі. Станаўленне сфрагістыкі як навукі. Асноўныя працы па сфрагістыцы. А.Б. Лакіер, Н.П. Ліхачоў, В.Л. Янін, А.К. Цітоў. Роля сфрагістыкі ў гістарычных даследаваннях. Сувязь з генеалогіяй, геральдыкай, палеаграфіяй і інш. дысцыплінамі.

Узнікненне першых пячатак. Функцыі пячаткі. Галоўныя і другасныя элементы пячатак. Матрыца пячаткі, штэмпель. Поле пячаткі і выявы на ім. Легенда. Тыпы пячатак адносна прымянення і матэрыяла, іх эвалюцыя. Кустодзея.

Пячаткі Старажытнай Русі. З’ўленне пячатак у Старажытнай Русі, іх класіфікацыя. Археалагічныя знаходкі пячатак на Рурыкавым гарадзішчы, Ноўгарадзе, Пскове. Матэрыял і спосабы прыкладання пячаткі. Княжацкія пячаткі. Царкоўныя пячаткі дамангольскага часу іх ідэнтыфікацыя (персоналізацыя). Пячаткі з іменем Рацібор. Пячаткі з благажаданным надпісам. Пячаткі з патранальнымі выявамі святых. Пячаткі з выявай княжацкага знака і святога. Пломбы «драгічынскага» тыпу.

Пячаткі Наўгародскай феадальнай рэспублікі: княжацкія, уладычныя, пасаднікаў і інш. Пячаткі Пскоўскай феадальнай рэспублікі.

Сфрагістыка Беларусі. Узнікненне пячатак на Беларусі. Асноўныя музейны зборы сфрагістычнага матэрыяла. Перыядызацыя сфрагістыкі Беларусі. Археалагічныя знаходкі пячатак. Пячаткі старажытнай Русі іх асаблівасці. Пячатка Ізяслава Уладзіміравіча. Пячаткі перыяду ВКЛ. Змена мовы легенд. Дзяржаўная пячатка ВКЛ. Эвалюцыя пячатак на беларусі ў час РП. Пячаткі духоўных асоб. Шляхетныя пячаткі. Сыгнеты.

Раздзел 9. Генеалогія

Уводзіны у геналогію. Прадмет, задачы і метады генеалогіі. Сацыяльная стратыфікацыя сярэдневяковага грамадства. Роля генеалагічных фактараў у грамадстве. Крыніцы генеалагічных даследаванняў. Радаслоўныя легенды, роспісы, табліцы. Станаўленне генеалогіі як навукі. Асноўныя працы па генеалогіі. Генеалагічныя даведнікі. Роля генеалогіі ў гістарычных даследаваннях. Сувязь з геральдыкай, сфрагістыкай, палеаграфіяй і інш. дысцыплінамі.

Методыка генеалагічнага даследавання. Усходзячыя і нісходзячыя радаслоўныя. Графічнае афармленне радаслоўных. Генеалагічнае дрэва і выкарыстоўванне колера. Вертыкальныя, гарызантальныя і кругавыя генеалагічны табліцы. Пакаленны роспіс. Састаўленне генеалагічнага дасье і генеалагічных картак.

Генеалогія асобных радоў. Гісторыя Рурыкавічаў. Дзяленне Руракавічаў на галіны. Дынастыя Ізяславічаў. Гедымінавічы і дзве галіны княжацкага роду. Раманавы і Гальштэйн-Готарпская дынастыя. Дынастыя Пястаў. Дынастыя Ягелонаў.

Літаратура

Асноўная:

1. Введение в вспомогательные исторические дисциплины. – М., 1990.

2. Кобрин В.Б., Леонтьева Г.Л., Шорин П.Л. Вспомогательные исторические дисциплины. – М., 1984.

3. Кобрин В.Б., Леонтьева Г.Л., Шорин П.Л. Вспомогательные исторические дисциплины. – М., 2000.

4. Козлов Л.Р. Вспомогательные исторические дисциплины. – Мн., 1980.

5. Леонтьева Г. А. Палеография. Методические разработки для практических занятий по курсу «Вспомогательные исторические дисциплины». – М., 1984.

6. Леонтьева Г.Л. Палеография, археография, хронология, геральдика. – М., 2000.

7. Пронштейн А.П., Кияшко В.Я. Вспомогательные исторические дисциплины. – М., 1973.

8. Рачков Л.И., Чуистова Л.И. Вспомогательные исторические дисциплины. Учебное пособие для студентов-заочников. – М., 1982.

9. Специальные исторические дисциплины. – СПб. 2003.

Дадатковая:

1. Баркун Г.И. Имя рэспублікі на ордэне // ПГКБ, 1979, № 1.

2. Бережков Н. Г. Хронология русского летописания. – М., 1963.

3. Володомонов Н.В. Календарь: прошлое, настоящее, будущее. – М., 1987.

4. Всеволодов И.В. Беседы о фалеристике. Из истории наградных систем. – М., 1990.

5. Григорьев В.С. Награды новой России. – СПб., 1997.

6. Гримберг Ф.И. Династия Романовых: Загадки. Версии. Проблемы. – М., 1996.

7. Гримберг Ф.И. Рюриковичи или семисотлетие «вечных» споров. – М., 1997.

8. Драчук В.С. Рассказывает геральдика. – М., 1977.

9. Загорульский Э.М. Генеалогия полоцких князей Изяславичей. – Мн., 1994.

10. 3варич В.Б. Нумизматический словарь. – Львов, 1980.

11. Ісаева І.К. Узнагароды Рэспублікі Беларусь. – Мн., 2004.

12. Каменцева Е.И., Устюгов Н.В. Русская сфрагистика и геральдика. – М., 1974.

13. Каменцева Е.И. Хронология. – М., 2003.

14. Каменцева Е.И., Устюгов Н.В. Русская метрология. – М., 1973.

15. Карпіевіч Д. Ордэны Рэчы Паспалітай // БГЧ, 1992, № 4.

16. Каталог отечественных орденов, медалей и наградных знаков. – Л. 1962.

17. Киселев Н.Ф., Сперансов Н.Н. Эмблемы труда и мира. – М., 1968.

18. Климишин И.А. Календарь и хронология. – М., 1981.

19. Колесников Г.А., Рожков А.М. Ордена и медали СССР. – Мн., 1985.

20. Кузнецов А.А. Наградная медаль. – М., 1992.

21. Кузнецов А.А. Награды. Энциклопедический путеводитель по истории Российских наград. – М., 1999.

22. Кузнецов А.А. Ордена и медали России. – М., 1985.

23. Лакиер А. Б. Русская геральдика. – М., 1990.

24. Мазырэц У. Узнагароды Беларусі // Спадчына, 1992, № 5.

25. Мазырэц У. Узнагароды Беларусі // Спадчына, 1993, № 1.

26. Малышев А.И. и др. Бумажные денежные знаки России и СССР. – М., 1991.

27. Молчанова Л. А. Народная метрология. – Мн., 1973.

28. Муравьев А.В. Палеография. – М., 1975.

29. Мурашев Г.А. Титулы, чины, награды. – СПб., 2003.

30. Нарбут А.Н. Генеалогия Беларуси. – М., 1995.

31. П.П. Фон-Виклер. Гербы городов, губерний, областей и посадов Российской империи, внесенные в полное собрание законов с 1649 г. по 1900 г. – М., 1991.

32. Похлебкин В.В. Международная символика и эмблематика. – М., 1989.

33. Пронштейн А.П. Использование вспомогательных исторических дисциплин при работе над источниками. – М., 1967.

34. Пронштейн А.П., Кияшко В.Я. Хронология. – М., 1981.

35. Пуронен В.С. Оружие. Мундиры. Знамена. Ордена. – СПб., – 2003.

36. Рассадзін С.Я., Міхальчанка А.М. Гербы і сцягі гарадоў і раёнаў Беларусі. – Мн., 2005.

37. Рябцевич В.Н. Нумизматика Беларуси. – Мн., 1995.

38. Рябцевич В.Н. О чем рассказывают монеты. – Мн., 1978.

39. Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР. – М., 1987.

40. Селешников С.И. История календаря и хронологии. – М., 1977.

41. Силаев А.Г. История русской геральдики. – М., 2002.

42. Скурат К.У. Даўнія беларускія меры. – Мн., 1974.

43. Слейтер С. Геральдика: Иллюстрированная энциклопедия. – М., 2005.

44. Соболева Н.А. Российская городская и областная геральдика XVIII – XIX вв. – М., 1981.

45. Соболева Н.А., Артамонов В.А. Символы России. Очерки истории государственной символики России. – М., 1993.

46. Сотникова М.П., Спасский И.Г. Тысячелетие древнейших монет России: Сводный каталог русских монет X – XI вв. – Л., 1983.

47. Спасский И.Г. Иностранные и русские ордена до 1917 г. – Л ., 1963.

48. Тихомиров М.Н., Муравьев А.В. Русская палеография. – М., 1982.

49. Федоров-Давыдов Г.А. Монеты – свидетели прошлого. – М., 1985.

50. Фенглер Х., Гироу Г., Унгер В. Словарь нумизмата. – М., 1982.

51. Цітоў А. К. Гарадская геральдыка Беларусі. – Мн., 1989.

52. Цітоў А. К. Геральдыка беларускіх местаў. – Мн., 1998.

53. Цітоў А.К. Беларуская прыватная геральдыка // Спадчына, 1995, № 3.

54. Цітоў А.К. Гербы Беларускіх гарадоў. – Мн., 1983.

55. Черепнин Л. В. Русская палеография. – М., 1956.

56. Шепелев Л.Е. Титулы, мундиры, ордена в Российской империи. – СПб. 2004.

57. Шостьин Н.А. Очерки истории русской метрологии: XI – нач. XX вв. – М., 1990.

58. Щепкин В.Н. Русская палеография. – М., 1967.