Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Каски-ХХ.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
3 Мб
Скачать
☆

Сотчан турунъюр

Кытшöмкö деревняын то кытшöм случай вöлöма. Нывкаэс кыдзкö пукалöны баняын — печкöны, гöрддзисьöны.

Сёр ар вöлöма, лым ни усьöма. Эта кадö вöрын ни уджалöны.

Пукалöны, уджалöны. Кинкö петас öтöрö, аддзö: неылын турунъюр тыдалö. Висьталас мöддэслö, нiя тожö петасö видзöтны. Думайтасö, што кинкö кайöтö вöрын уджалiссеслö турун. И быль, турунас вилаэз мöртöмась, и додь вылын ыскöвтö туруныс, токо — турунъюр.

И одзсис би петö.

Нывкаэс повзясö, öшасö. А турунъюр горöтлö:

— Вилики-копылики! Вилики-копылики!

Горöтлö сiдз да нывкаэс дынö ыскöвтö. Нывкаэс и уськöтчасö пышшыны сы дынiсь да быдöнныс доймасö: кин вила вож вылö усяс да бытшкисяс, кин додьö чужйисяс да кисö нето коксö чегöтас, кинлöн син увтыс лоас куш лöз.

Вот тэныт и «вилики-копылики»!

Лешачика дюттьöтöма

Кокорник деревняись лешöйыс зонкаöс вöлi гусявлöма.

Этö эшö сэк, кöр единолично олiмö. Айыс да мамыс мунасö ытшкисьны, зоннысö сьöраныс босьтасö. А эд уджавны колö, учöтыс сьöрын пыр он видзöт. Но и нуöтас лешöйыт.

Неделя-мöд кошшасö — оз аддзö. Пропал пö мортыт! Да кыдз не пропадёт, кöр лöдз-гебыт и кодя мортсö öдöлейтö?

Инька-мужык, мöдiккез, асланыс покосын, Лолым ю сайын, зонкасö аддзасö. Няргö пö кинкö; «Ме-е, ме-е!» Видзöтасö: зонкаок, пасьтöм, кöмтöм. Эта мымда лöдз-геб, а эд абу сёйöмась. Подасö вирöдз сёйöны, а сiйö — озö. Мыля бы? Гортас висьтасьöма: «Ме мамöкöт олi. Сiя ув вылö зыбка öшöтас да дюттьöтö менö. Йöлöн, няньöн, ягöдöн вердö. Пикангум пувлiс». Этö лешачикаыс зонкаокыс мамлiсь литсосö босьтлöм.

Тшакъявтöн чудитчис

Неважын тшакъявны ветлi да чудитчис меным. Корзинаöс тыртi да колода вылö шоччисьны пукси. А мышкам кинкö юалö:

— Тэ мыйлö татчö локтiн? Батi овны да? Батi кольччан вöрас?

Ме сылö висьталi:

— Менам горт эм, менам эшö зон эм, а тi меным абу ёрттэз.

Эг и видзöт, кин баитiс, но тöдi: кодкö вöрын олiссез коласiсь. Чожжык чеччыштi — ныкöт дырсö оз ков баитны — да гортöлань.

Вöрсис пондi петны да шуи:

— Еннэз ли, чуддэз ли, кин ли тi вöлiт, быдöнныт этчö кольччö, а ме сьöрö эд вöтчö. Аминь.

И нiя кольччисö, заговорнöй кывсö висьталi да.

Вöрисьлöн керкуын

Менам эм племенник Иван, татöн оз ов. Сылöн — мототсык, дак старик корас, медбы сiйö вöрö кайöтлiс — кыйсяннэз видзöтны...

Но, кайöтас. Старик мунас вöрас да Ивансö тшöктас виччисьны: недырик пö ветла.

Иван водыштас мототсык бокас да и куйлö, кымöрсö видзöтö. Друг керкуын лоас: югыт жыр, öшыннэзын штораэз. Чеччас, видзöтö: джоджын — половиккез, пызан, стуввез.

Кин жö пö татчö, вöрас, строитчöма? Батi лесник? Дак сiя пö олö посёлокын.

Иван петас керкусис да дзик узьöмись саймас: одзас некытшöм керку абу, круг вöр быдмö...

Иванкöт тай нем эз на лосьы. А эд лешöйыт просто сiдз эз мыччав керкусö. Ачыс бöра абу жö петалöм.

Вöр кöзяин

Кытшöмкö годö вöр кöзяиныс мöссэзнымöс аслас йöрö йöртлiс. Ме мунi банъявны и аддзи мöссэсö — Петракертуй помын куштывка вылын куйлöны.

Чапки бан юккезöс, шать чегöтi да пондi вашöтны гортлань. Вашöта бы туй вылас, а нiя, дзик кöррез, чепсасьöны, куштывкасис озö бы петö сраминаэз.

Ассиным мöссö нянёкöн вердi и нуöта туйланяс. Рам вöлi, сьöрам пыр вöтчывлiс. Локтiс туй дорас да чывк бергöтчис, ровно бедьöн кынöмас бирскисö. «А-а, вон мый! — думайта. — Нiйö татiсьыс йöртöм да бедьнас панласьö. Гöснеч эд месянь виччисьö!»

Чигарка колö кöстыны, а гумажкаыс абу — трубкаöн курита. Юксим бантор косьыштi, пуктi колода вылö, сэтчö табак кисьтi: на, кöзяин, курит! А гумажкасö ачыт аддзан.

И лэдзис эд мöссэсö. Петiсö нiя туй вылас да гортö дзизйöвтiсö.

ЛЕШАК

Мужык мунас ойнас вöр туй кузя. Видзöтö: öшынын би, а некытшöм керку сэтöн абу вöвлöма. Сибöтчас — гажа керку сулалö, ворота одзас мужык, тшöктö пырны керкуас.

Мунiсь мужык пырас, сiйö пуксьöтасö сёйны и ваясö сякöй сёян,юкталасö сурöн и винаöн. И мужык коддзас.

Керкуись мужыклöн зон босьтас гармоння и давай орсны, а мужык йöктö.

Мöд мужык баитö: «Миянлiсь отирсö уна ни война вылö иньдiсö». Гöсь мужык баитö: «Миянлiсь тожö уна иньдiсö». Сэсся петас мужыкыт и мунас гортас.

Ашынас сiя туй кузя мунас югытöн. Локтас сэтчöдз, кытöн вöлi керкуыс. А сiя местаын сулалö ыджыт кöз, сы гöгöр лымыс чисто дзугöм — мужыкыт йöктiкас кöзсö гöгралöм.