Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Каски-ХХ.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
3 Мб
Скачать
☆

Ермаклöн медодзза бой

Ермак атаман татi аслас войскоöн ветлöтöма. Войско ыджыт, морттэс дöс здоровöйöсь, ыджыт мыгöраöсь.

Чукöртас войско, шуас:

— Айдате тотараö мунам, виль му босьтам. Сёян-юан лоас, оружие лоас.

И комиэсö корас, и нiя мунасö.

Медодзза бой лоас Пуксип дорын — тотара сэтчö локтасö. Тотаралöн богатыррез, уна войско. И Ермаклöн — богатыррез, вöлöмась ны коласын и комиэс. А ежели богатыррез — лёк война.

Мымда сэтöн виясö йöзсö — некин оз тöд. Тотара пышшасö — кин ловйöн кольччас. Кулöммесö Ермак сэтчö и дзебас (сiйö местасö Шойнаыб шуöны), ачыс одзлань мунас.

Пугачов йылiсь

Пугачов атаман вöвлöм, отирыслö отсавлöм, эта понда сарыс сыкöт вештiсьöм — юрсö орöтöм. Пугачов йöзыслö му да воля мöдöма сетны, кыдз тай мийö гражданскöй война костас керим.

Татöн Пугачовсö крессянскöй сарöн шуöмась — бур сарöн. Перемсö сылöн войскоыс абу босьтöма, перемсаыс висьталöмась сылö: «Мийö тэныт паныт ог сувтö, мийö тэ дор». Майкар Пугачовыслö кöрт сетöм, кöр казаккес сылöн миянö вовлöмась.

Камид атаман йылiсь

Гедöсянь ме кывлi öтiк былина Камид атаман йылiсь. Сiя Кама кузяс уявлöма ыджыт пыжжезöн, розбой видзöма. Сувтöтас пö баржа, юалö:

— Асьныт зарнисö сетат али ме босьта?

Кыдзи кöсйисясö сетны, сэк нем оз кер умöльсö, токо зарнисö и босьтас. А кыдзи ерепенитчыны пондасö — быдсöн грабитас аслас йöзкöт, стражасö ваö тойлалас.

Чöвтас пö гунясö, сералö:

— Эй, стража, лый менö, лый!

Савдаттэс лыйöны, лыйöны, а сiя сулалö. Дугдасö лыйсьыны — Камид атаман трекнитас йöрнöс вывсис пуляэсö да Камаас кöдзас.

А говесö абу вöрöтлöм, отсавлöм эшö: черрез да косаэз сетавлöм.

Ачыс богатыр вöлöма сэтшöм, што сизим вершок кыза вага чегöтлöм.

Воддя кузя бунт

Медодзза крессянскöй бунтыс вöлöма Йöгын. Этö эшö сэк, кöр бароннэс командуйтöмась татöн. И шогмöм бунтыс воддя кузя. Мыля? Ыстöны воддя вылас гожумнас, кöр мужыкыслö гортас турун колö керны да гöрны. А мунас, дак кин керас? Иньыс челядьнас уна ли ештас? Вот и тшыгъялöны ― не нянь, не яй, не йöв. Кулöны тшыгсяняс. Олан абу лоöм, пöдтöны бароннэс.

Аддзисьöм повтöм юр — Кетов Аркип. Висьталöма: «Таво огö мунö — и сё!»

Войско Йöгас вайöтöмась, медбы йöзсö воддя вылас вашöтны.

Отир оз мун, бунтуйтö. Войско лыяс, кынымкö мортöс вияс. И бунтовшиккес сетчасö... А мый нiя сэтöн пишальтöг керасö?

Унаöс каторгаö ыстасö, но сё жö воддясö вежасö.

Куим вон-богатыр

Богатыррес йылiсь кинкö тай висьтасьлiс: татöн куима олöмась воннэз. Айтöг быдмöмась. Мамныс айка сайын вöлöма жö, да некин абу чужöма. Сэсся öтнас кольччöм, умöля пондöм овны, беднöя. Куим год олöма тшыг не пöт.

Öтпыр пукалö öтöрын, сы весьтöт тури лэбзьö. Инька шуöма:

— Кöть бордтыв чапкин бы, ме пуи бы.

Туриыс куим тусь передник вылас чапкöма — анькытшшез. Сёйöма анькытшшесö, и кынöмыс пондöма быдмыны.

Сыбöрын куим зон вайöм.

Зоннэс олöмась Чучкöй мыс вылын, Пугыр вылын, Курöгкарын.

Чудь, важ отир

Асьнысö вийöмась

Быдöс дозмукöн торксьöмась

Важ йöз

Важ öшымöс

Важжес — ыджыт отир

Важжес мыжйисьöны

Еныб

Коми чуддэз

Медодзза отир

Медыджыт ен

Мунiсö мöдлаö

Мыжйöм морт

Одзза мортлöн коктуй

Пуста Деревня

Сьöд чукча

Тöдтöм йöзлöн горт

Тшак увтiсь морток

Учöтик мортоккез

Чуддэз да чарла

Чудляна

Чучкöйез пышшöмась розбойниккез шогъя

Чучкöйлöн аслас сёрни