Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Каски-ХХ.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
3 Мб
Скачать
☆

Рака козиннэз

Олöмась-вöлöмась пöрись гозъя. Вöлöм нылöн невна шогдi. Тулыснас кöдзöмась этö шогдiсö. Старик сiйö бура дозирайтöм, быд лун ветлывлöм ыб вылö.

Локтас вундан кад. Старука и юалö старикыслiсь:

— Воöм ни шогдiыс?

— Абу эшö,—шуö старик. Чулалас лун, и старука бöра юасьö:

— Поди туйö ни вундыны?

— Вежöв эшö, — паныт шуö старик. Куимöт лунас юалас старука, и старик висьталас:

— Öнi вот воис ни, мунам вундам. Босьтасö чарлаэз, мунасö ыб вылö вундыны. Локтасö, а сэтöн тыр рака табун.

— Вашöт, вашöт, старик, нiйö, — тшöктö старука, — а то няньтöг кольччамö.

Видзöтасö: чисто шогдiсö сёйöмась, нем абу кольöмась. Горзö старука, тöждiсьö старик: тшыгйöн пö ковсяс кувны нето корны мунны. Сэтчö öтiк рака горöтчас:

— Нач нем кö лоас сёйны, локтö миян дынö, мыйöнкö отсалам.

Локтасö гортаныс. А старука видö жöниксö — спасеннё абу:

— Висьталi ме тэныт, што колö дзимлявны одзжык. Вот öнi и ветлöт кортöн.

Думайтас-керас старик да лöсьöтчас туйö — бур олан кошшыны. Мунас, мунас, локтас креста туй вылö. Сэтöн старука, пöрись и пöрись, сулалö. Коккес — кыдз чöрссэз, бергалö-бергалö токо, спокой аслыс оз сет.

— Кытчö мунан, пöрись морт? — юалö старука. Старик быдöс висьтасяс, кытчö и мыля мунö. Старука мыччалас сылö туй, кытчö мунны. Тыдалö, гленитчас эд старикыс старукаыслö, и сiя велöтас пöрись мортсö:

— Локтан ракаэз дынö, дак ласковжык ло. Пондасö тэныт зарни сетны, эн босьт, кор нылiсь изынок. Старик аттьö висьталас старукалö, иньдöтчас одзлань. Дыр я, не я мунас, токо мыччисяс ыджыт да басöк двореч. Рака табун кытшöвтöмась дворечсö, кривзöны-карзöны, токо и кылö нылöн горöтлöмыс. Казялiсö стариксö и юалöны:

— Мыйлö локтiн? Зарни колö?

Сэтчö стариклö тöдвылас усяс тöдiсь старукалöн наказыс, сiя и горöтчас:

— Соколлэз тiйö менам, оз ков меным некытшöм зарни. Эм кö тiян изынок, то лутшö сiйö меным вайö.

Ракаэз баитасö-керасö ас коласаныс и решитасö сетны изыноксö.

Мунö гортас старик. Локтас ю дорöдз, а вуджны полö, посыс туйö потшоккез чапкалöмась.

— Кывзi жö важ кульлiсь-старукажуглiсь, кори изынок, а öнi кöть кыдз вудж сiйöн васö, — думайтö старик.

Но думайт эн думайт, а вуджны колö. Полöмöн каяс потшоккез вылö и вуджас эд!

Локтас старик гортас, сувтöтас изыноксö посöдзас. Иньыс петас сэтчö, видö жöниксö:

— Бöбöв тэ, бöбöв, мыйлö изынжугтö вайин, мый сыись толкыс?

Старик кыдз горöтас сэтчö:

— Изынок, оссьы!

Изын пондас гольöтны-уджавны, изыннэзнас бергöтлыны. Öт ладорсяняс шыдöс лэдзчö, а мöдöрсяняс поснит пизь пуркйö-петö. Радуйтчö старик, дивуйтчö старука:

— Кытiсь сымда няньыс?

Куравны оз ештö, сымда пизьыс да шыдöсыс лэдзчас. Бура пондасö сэксянь овны пöрись гозъя: пизь быдса сусек, шыдöс — тыр мешöк.

Корасö öтпыр нiя отирöс пирушка вылö. Озыр мужык, кöда олiс ны деревняын жö, тожö локтiс. Быдöнныс пуксясö пызан сайö, а озыр мужык оз пуксьы.

— Сет меным мельничатö, сэк пыр пондам тэкöт согласнöя овны, пыр пондам вовлiсьны да потшшуйтчыны, — шуö сiя.

Согласитчас старик. Сiя абу горш вöлöм, рам сьöлöма: мый корасö, сiйö и сетö.

Чулалас мымдакö кад, и няньыс стариклöн бырсяс. Видчö старука, кыдз кужö, сiдз и шуö стариксö. Лöсьöтас старик котомка и мунас ракаэз ордö.

Локтас креста туй дынö, а сэтöн бöра тöдiсь старука бергалö ни. Казялас сiя стариксö и шуö:

— Мый, бöра мунан? Мун, мун. Да пондасö кö ракаэз сетны зарни, эн босьт, а кор нылiсь чанёкöс.

Вайöт сiйö гортат да тшöкты тапнитны кокнас. Сiдз и керас мужык. Локтас ракаэз ордö, корас нылiсь зарни туйö чанёкöс и вайöтас гортас. Оз на ешты пырны гортас, тшöктас чанёксö тапнитны кокнас. Чань тапнитас — зарни чеччöвтас кок увтсис. Радмас старик:

— Öнi, старука, некинлö ни ог сетö чанёксö. Кылас чаньыс йылiсь богач. Сылö, горш душалö, эд быдöс колö. Локтас мужык дынö.

— Сет меным чаньтö, — шуö сiя.— Ме тэныт нянь сы туйö сета.

Согласитчас старик, сетас чаньсö. Богач сылö нянь невна сетас.

Дыр я не дыр я нiя оласö, токо няньыс нылöн бырсяс. Старик куимöтпырся мунас ракаэз ордö. Креста туй вылiсь тöдiсь старука висьталас:

— Ежели ракаэз ордö мунан, и нiя пондасö сетны зарни — эн босьт. Кор нылiсь клячок.

Локтас старик ракаэз дынö, корö клячок. Ракаэз сы вылын сералöны.

Старик сёроно корö клячок, зарниись откажитчö.

Сэк ракаэз сетасö сылö клячок.

Мунiкас старик и думайтö:

— Некинлö ни öнi клячоксö ог сет. Тырмас менö бöбöтлыны.

Локтас гортас да токо ештас пырны, клячок мезмас кисис да кыдз сiйö пондас вурны! Стариклö спасеннё абу. Кыдзкö ештас ыбöс саяс уськöтчыны, сiйöн и мезмас клячыс дынiсь.

Ашынас старик босьтас клячоксö, мунас озыр мужык ордö. Токо пырас керкуас да горöтчас:

— Клячок, уджав!

Клячыс кыдз пондас косявны-вурны богачсö, мöдыт оз тöд, кытчö и воштiсьны. Давай сiя кеймисьны стариклö:

— Дугдöт, бур морт, дугдöт чожажык! Быдöс бöр сета: и изынтö, и чанёктö!

Старик öлас клячоксö, босьтас изын, кутас чанёксö и мунас гортас.

Бура, баитöны, сыбöрын старик старукаыскöт олöмась да и öнöдз олöны. Быд тулысö сю кöдзöны, а арнас озыр урожай вундöны. И ракаэз ны дынö абу сэсся вовлöмась сюсö кокавны. Да и озыр мужык ны ордö оз пö пыравлы.