Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Учебник к яз 4 кл.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

105. Умштн. Юмна чинр медүлҗәх антонимстә ниицл үгмүд

буулһҗ бичтн.

1. Мини ах бат цогц-махмудта. 2. Гемтә күн эмчд бийән үзүлнә.

3. Элстәс хол биш Вознесеновк гидг бичкн селән бәәнә. 4. Элстд ик гермүд тосхҗана. 5. Герин һаза догшн ноха хуцна. 6. Мини эк җөөлн седклтә. 7. Анҗа школур шин хувцта ирв. 8. Альма хуучн дегтрмүдән цаасар һадрлв.

9. Ноһалан нөөрнь ханҗ уга, тегәд чирәнь атхр. 10. Йиринә эн тиньгр күүкн.

106. Умштн. Нерәдтн. Антонимс буулһҗ бичтн. Антонимс орулад, 5 – 6 зәңг тогтатн.

Деер үүлн хурна, Нигт ноһан заагт

Дор шовуд ниснә, Нимтр цецгүд үзгднә,

Догшн салькн үләнә, Нәрхн ут бүчрмүд

Дарунь генткн номһрна. Намҗта ахр ацта. . (Пунцга Н.)

Тодлҗ автн: номһрна – успокаивается, догшн – сильный, нигт – густой, нимтр – редкий, нигт – густой, намҗта – нарядный, гилвкнә – блестят.

107. Синонимстә, антонимстә, омономстә 6 зәңг тогтатн. Бичтн.

§ 16. Толяр көдлдг дасхлһн.

Хальмг-орс тольмуд бәәнә. Эн тольмудт хальмг үгмүдин орс орчулврнь өггдҗәнә. Нег үг кедү, ямаран чинр зүүҗәхинь бас медүлгдҗәнә.

108. Умштн. Толь олзлад, текст орчултн. Темдглгдсн даалһврмуд күцәтн.

Күүкд өрүн эрт серн – эндр теңгрин бәәдл ямаран? – гиҗ эк-эцкәсн сурна.

Теңгрин бәәдл сән, чилгр, дулан болхла, бичкдүд ик байртаһар² шууглдад, школдан одна. Кемр йиртмҗин¹ бәәдл киитн, хурта-чиигтә, салькта болхла, тедн дурн угаһар школурн одна.

Теңгсәр, һолар, далаһар керм йовулдг улс урдаснь теңгрин бәәдл сәәнәр медх зөвтә. Нигт буднла кермәр йовхд ик әәмшгтә. Эргндән юмн үзгдхш. Нигт буднд нег-негнләрн цоклдшгон төлә, кермс чаңһ докъя өгәд, бийән медүлнә. Эс гихлә, харңһу буднд харһлдад, кермс хамхрҗ одхмн.

109. Умштн. Тәәлвринь тааҗ бичтн. Толь олзлад орчултн. Темдглгдсн даалһврмуд күцәтн.

1. Аавин маңна миркиҗ,

Аршан нульмсн асхрҗ.

2. Ааһд алг-булг.

3. Ацта моднд алтн эмәл¹ тохҗ.

4. Ааһин чиңгә зальд² хамг әмтн көлчәҗ.

5. Аавин девлиг² алхҗ эс болҗ,

Ээҗин девлиг эвкҗ¹ эс болҗ.

110. Умштн. Толь олзлад орчултн. Темдглгдсн даалһврмуд күцәтн.

ТӨРСКН

Мана Төрскн¹ Үүрмүдтәһән хамдан

Маш сәәхн, Уулмудар² давшнав,

Орчлң деер Һол, нууринь

Одншң мандлна. Һатлдг² даснав.

Келн-әмтнд

Кишг¹ заясн

Төвкнүн җирһлтә

Төрскм сәәхн.

(Шугран В.)

С у р в р м у д

1. Мана төрскн ямаран?

2. Ямаран сәәхн ормс бәәнә?

3. Төрскн юуһарн сәәхн?

4. Чини төрскн ямаран нертә?

5. Чамд таастай? Юуһарн?

Бәәлһнә нерн

§ 17. Кен? Юн?

Ямаран чигн юм темдглҗ, кен? (кемби?), юн? (юмби?) гисн сурврмудт хәрү өгдг келлһнә хүвиг бәәлһнә нерн гиҗ нерәднә. Эврә нерд медүлҗәх үгмүд (күүнә, орн-нутгин, балһсна, селәнә, мал-аһрусна, газетин, седкүлин, уульнцин) ик үзгәр бичгднә. Кү, күүнә эрдм, элгн-сад медүлҗәх үгмүд кен? (кемби?) гидг сурврмудт хәрү өгнә. Цуг наадк юмс юн? (юмби?) гидг сурврмудт хәрү өгнә: кен? – күүкн, кен? – багш, кен? – эцк ; юн? – ширә, юн? – мисс, юн? – шовун.