58. Бичтн. Күүнә бәрц медүлҗәх үгмүд темдглтн. Темдглгдсн даалһвр күцәтн.

1. Буля ичмхә күн, эн оньдин тагчг бәәнә. 2. Элдә шогч күн, үүрмүдләһән инәһәд-наадад йовна. 3. Мана школын сурһульчнр олмһа шинҗләчнр. Таңһчин марһанд диилвр бәрв. 4. Санҗин эцк – мергн аңһуч. 5. Дорҗ умшдг² дегтрән авад суув. 6. Эгчин өмссн¹ хувциг дү күүкнь өмснә.

Ө 59. Дора өггдсн үгмүд зургудла ирлцүлтн. Суффиксмүдинь темдглтн. Нег зургар келвр тогтатн.

1. Рис мальчик с друзьями 2. рис. дев. улыбается 3. рис. кукла в мусоре

4. Рис. рассеянный чел. 5. рис. скалолаза 6. рис. книга

1. Уул давшач. 2. Мартмха күн. 3. Инәмсг күүкн. 4. Хайсн наадһа.

5. Үүрсг көвүн. 6. Умшсн дегтр.

60. Шин үгмүд тогтатн.

Эм дг

Эк сг

Йов мха

Ууль ч

- Лһн суффикстә үгмүд ямр нег юм нерәднә. Юн? гисн сурврт хәрү өгнә. Үлгүрнь: юн? бичлһн, зурлһн.

Кемр үгин эцүс л үзгтә болхла, эн үгәс тогтсн шин үгд л-ЛҺН бичгднә. Үлгүрнь: биил – бииллһн, дуул – дууллһн, тоол – тооллһн.

-ВР суффикстә үгмүд ямр нег юм эс гиҗ юмна чинр медүлнә: юн? заавр (учение, указание), соңсхвр (информация), медвр (знание). Ямаран? улавр (красноватый), цәәвр (светлый), шарвр (желтоватый).

61. Умштн. Бичтн. Суффиксмүдинь темдглтн.

1. Дегтр умшлһн – сән керг. 2. Шалтгта күүнд хәләвр кергтә. 3. Йовһар йовлһн эрүл-мендд олзта. 4. Һаза миисин мәәллһн соңсгдна. 5. «Җаңһр» – хальмг келн улсин алдр дуулвр. 6. Күүкнә бииллһн цугтад таасгдв.

7. Замгин сәәнд заһсн хурдг, залуһин сәәнд күн хурдг. 8. Җаал – махсг заһсн.

9. Эвә мартмха күн, эн оньдин авх юман мартна. 10. Манҗ соңсврч көвүн, ээҗин келсиг оньдин күцәнә.

Ө 62. Үгмүдлә зәңгс тогтатн. Даалһврмуд күцәтн.

Зәңгллһн², дуудвр², мекллһн², гүүлһн², һәрәдлһн¹, цаһавр², гиичллһн¹.

Ө 63. Шин үгмүд тогтатн. Долан зәңг тогтаҗ бичтн.

Гү, бич, кел, шар, зур, хәлә, мед, тогта, тосх, цаһан, инә, су.

Рис.

Ө 64. Умштн. Нерәдтн. Бичтн. Даалһвр күцәтн. Текстәр күүндвр тогтатн. Күүндтн.

Шар зүсн – алтн нарна герл. Нарн орчлң гегәрүлнә. Цуг әмтә-тоот нарна нилчәр¹ күч авна. Шар зүсн шар шаҗна номин темдг. Эн хальмгудын² шар шаҗна номд итклһнә² темдг.

Көк зүсн – сарул, цевр көк теңгр. Көк теңгрин¹ дора цуг юмн җирһнә.

65. Умшад, үгмүдин суффиксмүд темдглтн.

Ке – кеерүл – кеернә – кеемсг

Бич – бичг – бичнә – бичмр

За – заавр – заагч – заана

Би – биилнә – биич – биилдг

Дун – дууч – дуулна – дуулдг

Мед – меднә – меддг – медвр

Сур – сурһ – сурһуль – сурһульч

Улан – улавр – улагчн

Шар – шарлна – шарһ – шарңху

66. Умштн. Тууль нерәтн. Бәәлһнә нерд ниицл үгмүдтәһинь буулһҗ бичәд, схем тогтатн.

Эн йовдл ик кезәнә болҗ. Нег дәкҗ Эр така бийдән иньг хәәнә. Бавухаһур ирнә. Эр така модна ац деер нисч һарад хәәкрнә:

– Ку-ка-ре-ку! Бавуха, альд бәәнчи? Би чамла иньглхәр ирүв. Нааран һарч ир!

– Би өдрәр һаза һарч чадшгов: нарнд нүдм үзхш. Би чамур сөөдән нисч ирнәв, – гиҗ Бавуха хәрү өгнә.

Эр така герүрн хәрҗ ирнә.

Сөөннь өрәллә Бавуха Эр такаһур ирнә.

– Эр така, альд бәәнчи? Би чамур ирүв. Нааран һарч ир! – гиҗ Бавуха дуудна.

– Ку-ка-ре-ку! Би харңһуд юм үзхшв, чамла харһҗ чадшгов! – гиҗ Эр така хәрү өгнә.

Арһ уга, Бавуха хәрнә.

кенүр?

×

Янзнь. Бавухаһур ирнә.