Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Учебник к яз 4 кл.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

§ 30. Кү нерәдгч бәәлһнә нерд олн тоодан

Кү, элгн-сад, күүнә эрдм медүлжәх бәәлһнә нерд олн тоодан -нр суффикс авна: һаһа – һаһанр, эгч – эгчнр, багш – багшнр.


194. Умштн. Нерәдтн. Буулһҗ бичтн. Күүнә эрдм болн элгн-сад медүлҗәх бәәлһнә нерд олтн. Эднә то темдглтн.

Мини өрк-бүл йир өнр-өргн. Нанд ээҗнр, аавнр, һаһанр, авһнр, ахнр, эгчнр, дүүнр бәәнә. Мини элгн-садн олн зүсн эрдмәр үүлднә. Эдн заагт эмчнр, залачнр, тосхачнр, багшнр, зәңгләчнр, хулдачнр бәәнә.

Одахн мана балһснур Моңһлас билгтә дуучнр, биичнр, көгҗмчнр, келмрчнр ирв. Сойлын бәәшңгин сцен деерәс эдн өвәрц билгән үзүлв. Бидн өрк-бүлтәһән, төрл-садтаһан цугтан эднә эрдм һәәхүвидн. Ирсн цуг хәләһәчнр моңһлын эрдмчнриг йир таасад, ханлтан өргәд һарв.

195. Бәәлһнә нерд киисктн. Эн үгмүдлә зәңгс тогтатн.

Эмчнр, сурһульчнр, багшнр, экнр.

Ө 196. Буулһҗ бичтн. Киисквринь темдглтн. Эн үгмүд орулад, ахр келвр тогтатн.

Зурачнриг, эмчнрнлә, бичәчнрәс, шовучнрт, ээҗнртә, аавнр, эгчнрүр, һаһанриг, авһнрас, наһцнрла, биичнрт, дуучнрин, эгчнр, ахнрт, бөлнр, зеенртә, ачнрас, дүүнрлә, малчнрин, хөөчнрт, хулдачас.

197. Таблицәр көдлтн.

Шатрчнрас, биичнриг, аңһучнрла, зуульчнрт, келмрчнрин, бичәчнр, шүлгчнрүр, тәрәчнрәр, малчнрла, хәләһәчнр.

Шатр

ч нр

ас

198. Умштн. Буулһҗ бичтн. Цегин ормд чилгчсинь тәвтн.

1. (Кениг? ) Сурһульчнр.. багш классур дуудв. 2. Аав (кенд?) эмчнр.. бийән үзүлв. 3. Ээҗ (кенд?) ачнр.. әмтәхн хот кеҗ өгв. 4. (Кенлә?) Дүүнр.. хамдан эгчнь йовна. 5. (Кен?) Темәчнр.. темәд хәрүлҗ йовна. 6. Кеемә базрин (кенәс?) хулдачнр.. бүшмүд хулдҗ авв.

199. Бәәлһнә нердиг олн тоод тәвҗ бичтн. Киисквринь, киисклһнә багинь заатн.

Зурачиг – …, эклә – …, ахлачас – …, дүүһәр – …, эгчүр – …, хулдачар – …, һаһад – …, соңсачиг – …, ахин – …, ширдәчүр – …, адучта – …, җаңһрчин – …, сурһульчта – …, көвүнәс – …, ээҗүр – …, аавла – …,

мөрәр – …, үкрәс – …, сандлд – …, самбрин – …, цецгәг – …, цааснла – …, төмрәр – …, машинүр – …, үкүгт – …, оңһцас – …, цергчин – …, багшла – …, зурмн – …, моһаг – …, хорхаһур – …, эрвәкәд – … .

Янзнь: зурачиг – зурачнриг, гемн. к., 2-гч баг к – н.

200. Цегин ормд кергтә чилгчсинь орулҗ бичтн.

1. Ээҗ такас… буудя… хотлна. 2. Намрт үкрмүд… үсн өткрнә.

3. Гермүд… ора деер дала шовуд сууна. 4. Мана ноха чонмуд… ардас көөлдв. 5. Шаһа – бичкдүд… дурта наадн. 6. Хөөчнр… хамдан нохаснь хөд хәрүлҗ йовна. 7. Манҗ көвүд… өөрдәд мендлв.

201. Таблицәр көдлтн.

Бәәлһнә нерн

Суфф –д: -муд(-мүд), -уд(-үд),

-д(-т), -с

Киисквр

Киисклһн

Мәңгрсн

Мәңгрсд

Нер. к.

1-гч баг к – һн

Сурмсг, халх, наһцх, оңһц, заһсч, дорва, аңһуч, башмг, торһа, көрә, делгүр, таг, хулсн, күүкн, тооч, хала, мис, зөг, модн, туг.