302. Умштн. Зәңгсин сүүр салһҗ бичтн. Нерлгчәс келгчүр сурвр тәвтн. Темдглгдсн үгмүдин даалһврмуд күцәтн.

Хаврин дун

Хавр аашна, – Га-га! – – Җив-җив! –

Хәәртә цаг. Нуһсд³ дуулна, Җиргнә шовуд,

Хаврин дун Нуурин бәәдл Цеңкр³ теңгр

Холд¹ соңсгдна. Дуундан орулна. Цеңнҗ магтна.

(Шугран В.)

303. Зәңгс тогтаҗ бичтн. Сүүринь темдглтн.

1. Хәләнә, асхн, өрк-бүл, мана, хамдан, телевизор.

2. Дурлна, ээҗ, мини, хальмг цә.

3. Болна, цевр, цеңкр, теңгр, хаврин.

304. Умштн. Нерәдтн. Зәңгсин сүүринь буулһҗ бичәд, үүлдәгчсин цаг, нүр заатн.

Йиртмҗин олн зүсн бәәдл бичкдүдт ик медрл өгнә. Җилин дөрвн цагт болдг йовдлыг сурһульчнр багшин дөңгәр шинҗлҗ чадна.

Йиртмҗиг шинҗлхин төлә сурһульчнр шинҗллһнә өдрлгтә болх зөвтә. Тер өдрлгтән сурһульчнр өдр болһн теңгрин бәәдл, урһмлын хүврлтинь бичнә. Иим өдрлг сурһульчнрин йиртмҗин туск медрлиг өөдлүлнә.

Өдрлгт өдр болһн 12 – 14 часин хоорнд теңгрин иим бәәдл бичгднә: хур-чиг, үүлтлһн, салькллһн, аһарин халу-киитн.

Җилин дөрвн цагт болдг бәәдлин: оһтрһун дууг, мөндр орлһиг, салькна күчиг, будн бәәлһиг, цасн орлһиг, мөстлһиг, шуурһн шуурлһиг, цасн хәәллһиг, нань чигн йовдлмуд темдглҗ бичнә.

Ө 305. Зургудар зәңгс тогтатн. Зәңгин сүүринь темдглтн.

Рис. заяц бежит по степи. Рис. журавли танцуют. Рис. воробьи в луже

Рис. мальч. мяч бросает. Рис. дев. рисует. Рис. ученики деревья сажают.

306. Умштн. Зәңгсин сүүринь буулһҗ бичтн. Үүлдәгчсин цаг, нүр заатн. Темдглгдсн үгмүдин даалһврмуд күцәтн.

Богшурһа

– Богшурһа, богшурһа, наарыч, Киитн үвл давад,

Белдсн хотан өгнәв. Көкрәд ноһан һархла,

Бийәсм бичә үргич, Нисәд аһарт дуулхч,

Би³ чамаг³ тоонав. Намаг бичә мартыч, –

Тиигҗ өкәрләд, Кермә

Тәрлктә хотан түлкнә.

Богшурһа келинь медлго

Бичкн³ күүкнәс² зулна.

(Шугран В.)

! Үүлдәгчин морфологическ йилһлт

I. Келлһнә хүв. Хамцу чинр.

II. Морфологическ темдгүд.

1. Эклц кев (я а х? – эс йилһгч кев).

2. Үүлдәгчин темдгүд:

– цаг;

– то;

– нүр.

III. Зәңгин мөч (келгч).

Үүлдәгчин йилһлтин даран

Өндр Герин өөр дала машин зогсчана.

Амн үгин йилһлт

Зогсчана – үүлдәгч.

Негдвәр, үүлдвр медүлҗәнә:

Машин (яһҗана?) зогсчана.

Эклц кев – зогсх.

Энүнә темдгүд - өдгә цагт, олн тоод, 3-гч нүүрт бәәнә.

Хойрдвар, зәңгд эн – келгч.

Бичмр йилһлт

Зогсчана – ү-гч.

I. Машин (яһҗана?) зогсчана.

Эклц кев – зогсх.

II. Темдгүд – өдгә ц., олн то, 3-гч н.

III. Машин (яһҗана?) зогсчана.

НАРЕЧ

§ 46 Наречин чинрин йилһлт

Нареч хүврдго келлһнә хүв болна. Эн үүлдәгчиг болн чинрлгч нериг цәәлһнә, олн зүсн уршг темдглнә. Нареч зәңгин нөкцл мөч – уршг болна. Зәңгд уршг татасар темдглгднә.