384. Умштн. Нерәдтн. Кергтә цегләринь тәвтн.

Чиндһн нүкн дотран һанцарн бәәҗ. Нүкнд кесг аңгуд бәәх кевәр Чиндһн хәәкрнә:

– Аңгуд наартн нанур өөрдтн. Чон мана герүр орад аашна. Энүг дорнь бәрҗ авий

Чиндһнә дууг Чон соңсв. Эн сүрдәд, һарад зулв.

– Чон тер йовна. Манахн наартн адһтн, – гиҗ эн саамла Чиндһн нүкнәсн бултаһад хәәкрнә.

Чон ардан хәләлго зулна.

Ө 385. Өггдсн зураһар ахр келвр тогтатн. Нерәдтн.

1. Хавр ирв. Хаврин сармуд.

2. Йиртмҗин бәәдл.

3. Урһмл.

4. Әмтә тоот.

5. Хаврин наадд.

6. Хаврин цаг чамд таастай?

386. Умштн. Чинр-утхинь цәәлһтн. Темдглгдсн даалһврмуд күцәтн.

1. Эдәр бийән чимхәр, 5. Эрдмәс үлү эрднь уга.

Эрдмәр³ бийән чим. 6. Селвг уга цецн уга,

2. Дегтр умшснь – делкә үздг. Буульмҗ уга баатр уга.

3. Харңһуг герл диилдг.⁴ 7. Күүнә кеермҗ – ухан,

4. Үзүринь хазсн хөөн, Күлгин кеермҗ – хурдн.

Йозуринь чигн хаздг. 8. Үүлән¹ күцәсн – таварн.

389. Умштн. Нерәдтн. Темдглгдсн даалһврмуд күцәтн.

Хальмг улс оньдин цагт мал бәрҗ йовла³. Тегәд наадндан малын шаһас олзлдг билә. Эн наадыг шаһалцан гиҗ нерәднә. Хальмгуд шаһаһар наадхдан дурта.⁴ Шаһалцанд олн нерәдлһн орна:

Бөк – түргәр туссн шаһа.

Чох – гедргән³ туссн шаһа.

Алц – хотхр бийәрн деегшән туссн шаһа.

Оңх – босад зогссн шаһа.

Өрцг – көндлң босхад тәвсн шаһа.

Үлгүрнь, «Тәәлвр тәәллһн» гисн наадыг иигҗ наадна.

Наад йовулач² шаһа яһҗ унхинь (бөк, алц, та, оңх) сурна. Тааҗ медсн күн йовулач болна. Цугтаһаснь икәр йовулач болсн күн диилнә.

Олзлгдсн темдгүд

ﺍ – параграфин дунд орулгдсн цәәлһлтс, теоретическ медән;

Ө – келлһ өргҗүллһнә олн зүсн дамшлһд, зургуд;

О – дассан давтлһна даалһвр, немр даалһвр;

! – тодллһн;

– таблиц.

Даалһврмуд медүлҗәх үгмүдин өөр бәәх темдгүд:

◦ – тодрха биш эгшг [мод◦н]

заһсн¹ – үгин фонетическ йилһлт күцәлһн;

тугин² – үгиг тогтацарнь йилһлһн;

төгрг³ – үгин морфологическ йилһлт;

Манҗ соньн дегтр умшчана⁴. – зәңгин синтаксическ йилһлт.

Рис. – күүндлдән

ҮЙНР