189. Бәәлһнә нердиг нег тоод хүврәтн, киисклһинь зааҗ бичтн.

Харһасар, ацмудын, һазрас, тәәлврмүдлә, тагмудын, җирһлмүдәс, мекләслә, үүрмүдиг, теңгсмүдин, халасиг, уулмудта, өдрмүд, һолмудыг, һууҗмулмудта, өвсдлә, өрәст, толһаста, буудясар.

Янзнь. Цаасдын – цаасн, 1-гч баг к – н.

190. Умштн. Бәәлһнә нердин то болн киисквринь темдглҗ бичтн.

Цуг малмуд кезәнә зерлг бәәсмн. Күн тедниг иҗлдәҗ авсмн. Иҗлдәһәд теднәс олз-ору авдг бәәсмн. Цуг һарт иҗлдсн малмудыг герин малмуд гиҗ нерәддмн. Герин малмудын болн адусдын тоод мөрн, хөн, үкр, темән, һаха, ноха, мис, чиндһн ордмн. Эднә тоод такас, һалуд, нуһсд, зөгмүд бас ордмн.

Мөрн күүнд аца зөөнә, үкрәс мах, үс авна, хөөнәс мах, ноос авна. Герин шовуд өрвлг, өндг, бул өгнә, зөөгәс күн бал һарһҗ авна.

191. Умштн. Нерәдтн. Олн тоодан бәәх бәәлһнә нердин

киисквринь болн киисклһинь йилһҗ темдглтн.

Мана селәнд көвлг нохас бәәнә. Эдн йир хурдн, мал сәәнәр хәләнә. Эн нохас хошмудар бәәнә. Хошмудын хөөдиг өдр сө уга харна. Эднә нерд Шоңхр болн Шарк.

Намр эклхлә, чонмуд хая-хая үзгднә. Шоңхр Шарк хойр чомудыг хошур өөрдүлхш. Холас хуцад көөчкнә. Асхн хөөд хашадан кевтнә. Шоңхр Шарк хойр сөөни турш хөөдән эргәд, гүүһәд бәәнә. Нохас хошмудт йир кергтә.

Янзнь. Нохас – олн то, нер. к – р., 3-гч баг к – н.

192. Умштн. Нерәдтн. Хавсрт бәәх үгмүдиг олн тооднь тәвтн. Буулһҗ бичтн.

Нег селәнд ик зер-земшин сад бәәнә. Олн темсн урһна: (альмн, кедмн, чи), нань чигн. Хавр ирхлә, сад цаһан, көк, оошк зүсәр кеернә.

Нигт садын (ац) заагур (шовун) үүрән ясад җирглднә. Намр ирхлә, (хамтхасн) хоорнд минчилдсн улан зер-земш тонталдна.

Нег дәкҗ селәнә (көвүн) хурлдад садур ирв. Эдн (шовуна) үүрмүд хамхлад тарав.

Шовуд эн садур нисч ирдгән уурв. Садыг эргүләд, хорлтан күргдг хорхас хурв. Эдн модна (хамтхасинь, цецгәһинь) идчкв. Зер-земш урһдган уурв.

Шовуд – садын цеврләчнр, эднә үүринь хамхлхмн биш.

193. Умштн. Нерәдтн. Харар барлата бәәлһнә нерд олн тоод тәвәд,

буулһҗ бичтн.

Сурһульчнр школд, гертән болвчн ширән ард сууҗ ном дасна. Тер учрар сурһульчнр ширән ард чикәр суудг дасх зөвтә. Ширән ард хаҗһр суухла, шулун муурна, бөгдһр эс гиҗ матисн нурһта болна.

Сурһульчнр һольшг болн килмҗтә болх зөвтә. Школдан цевр хувцта, кир-нуһд уга ирх зөвтә.

Ю болв чигн кехд, күцәхд нүдн эркн кергтә. Нүдән юунас болв чигн саглх кергтә. Му герлд дегтр умшхмн, бичхмн биш. Умшсн, бичсн цагтан дегтр болн девтриг бийәсн эврәннь тоха бий ормд тәвх кергтә. Кевтҗ юм умшхмн биш. Кезә болв чигн нүдән киртә һарарн арчхмн биш. Асхни цагт умшсн, бичсн кемләрн шамиг зүн бийдән тәвхмн.

Кемр нүднә харан муурхла, эмчин зааврар козлдур зүүх кергтә.

А ш л г ч с у р в р м у д:

1. 1-гч баг киисклһнә б. н. олн тоодан ямаран суффикс авна?

Үлгүрлгч үгмүд зааҗ келтн.

2. 2-гч баг киисклһнә б. н. олн тоодан ямаран суффиксмүд авна?

Үлгүрлгч үгмүд зааҗ келтн.

3. 3-гч баг киисклһнә б. н. олн тоодан ямаран суффикс авна?

Үлгүрлгч үгмүд зааҗ келтн.