Ақш банкноттарында кімдер тұр?

Сөздік:

быть изображенным – бейнелену

честь – құрмет

предоставлена – бұйырды, тиді

главнокомандующий – бас қолбасшы

выбор – таңдау

заговор – астыртын қастандық

предложила – ұсынды

отверг – қабылдамау, бас тарту

искренне – шын, шынайы

корона – тәж

верующий – құдайға сенетін

принадлежит – жатады

невозможно – мүмкін емес

с легкой руки – қолы жеңіл

строительство – құрылыс

решение – шешім

повстанцы – көтерілісшілер

масон – ұйым

1-тапсырма. Сөз тіркестерін жасаңыз.

бір долларлық ... (на купюре)

көтерілісшілердің ... (главнокомандующий)

АҚШ ... (король)

монархиялық ... ... (заговор)

шын ... ... (верующим)

2-тапсырма. Берілген сөздердің, сөз тіркестерінің көмегімен мәтінді аударыңыз.

1 $ - Джордж Вашингтон

Честь быть изображенным на однодолларовой купюре предоставлена Джорджу Вашингтону (1732-1799). Он из как первый президент США и главнокомандующий силами повстанцев, масон. Мало кто знает, что у Вашингтона был интересный выбор – стать первым президентом страны или ... королем США. В конце войны за независимость группа офицеров организовала монархический заговор и предложила корону своему главнокомандующему. Вашингтон отверг это предложение.

Первый президент США был человеком глубоко и искренне верующим. Ему принадлежит фраза «Невозможно правильно править миром без Бога и Библии!». С легкой руки Вашингтона все президенты США теперь живут в Белом доме, строительство которого началось по его решению.

(Кто есть кто на банкнотах США.«Деловой туризм», 2006, №5, 53 стр.)

3-тапсырма. Сөйлемдерді мәтінге қарап толықтырыңыз.

1. Бір долларлық купюрде бейнелену ... Джордж Вашингтонға ... .

2. Вашингтонның АҚШ королі немесе елдің ... президенті болғысы келгенін бәрі біле ... .

3. ... тобы монархиялық ... ұйымдастырып, өз бас қолбасшыларына ... ұсынды.

4. Вашингтон бұл ... бас тартты.

5. «Дін мен құдайсыз әлемді ... басқару – ... емес»

4-тапсырма. Джордж Вашингтон туралы не білдіңіз? Қосымша не айта аласыз? Көршіңізбен тілдесіңіз.

5-тапсырма. Төмендегі сөздерді аударыңыз, сөйлемдерді толықтырыңыз.

ағартушы –

қол қойылу –

үкімет –

мемлекеттік хатшы –

лауазым –

басқару –

атқару –

дипломатиялық қатынастар –

орнады –

айналмақ –

1. Ыбырай Алтынсарин – (просветитель) ... , ұлағатты ұстаз, жазушы.

2. Бас қолбасшы Тәуелсіздік (декларацию) ... қол қойды.

3. Әбіш Кекілбаев мемлекеттік хатшы (на должности) ... қызмет етті.

4. Қазақстан мен Ресей арасында дипломатиялық қатынастар (установлены) ... .

5. Ол министр қызметін (выполнил) ... .

6-тапсырма. Мәтінді тыңдап, мазмұндап беріңіз.

2 $ - Томас Джеферсон

Екі долларлық купюрде Томас Джеферсон (1743-1826) бейнеленген. Ол – ағартушы, Тәуелсіздік Декларациясының авторы және тәуелсіздік үшін соғысқа қатысқан. Осы құжатқа 1776 жылы 4 шілдеде қол қойылды. Бұл Солтүстікамерикалық Құрама Штаттарының туған күні болып есептеледі.

Джеферсон Джордж Вашингтонның бірінші үкіметінде мемлекеттік хатшы лауазымында қызмет етті. Кейінірек, 1801-1809 жылдар аралығында ол президент қызметін атқарды. Ол басқарған кезде француздардан алған Луизиананың арқасында АҚШ тағы да бір қалаға өсті. Джеферсон ұсынысымен АҚШ пен Ресей империясы арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

Ол жақсы сәулетші әрі музыкант болған. Джеферсонның арқасында қазіргі кезде жиі қолданылатын «пиар» термині пайда болыпты. Ол роял ойнағанда отыратын айналмақ орындық дегенді білдіреді екен.

7-тапсырма. Жоғарыдағы екі мәтінді салыстырыңыздар. Аталған банкноттарды пайдаланып көрдіңіз бе? Купюрлерде президенттер бейнесінен басқа тағы нені байқауға болады? Суреттеңіздер.

АҚШ банкноттары (жалғасы)

Сөздік:

орман кесуші –

жер өлшеуші –

почтемстер –

дін қызметкері – клерк

солтүстіктіктер –

құрбан –

қойылым –

кісі өлтіруші –

қарсы алу –

хатшы –

шешен –

атағы шығу –

қаза болу

8-тапсырма. Сөздіктерді оқытушының көмегімен аударып, мәтіндерді оқып шығыңыз.

5 $ - Авраам Линкольн

Бес долларлық купюрде бәріне таныс А.Линкольн (1809-1865) бейнеленген. Оның көп қабілеті болған – орман кесуші, жер өлшеуші, дін қызметкері. Үндістермен соғысқан, почтемейстер болған, адвокат мамандығын оқыған. Соңында АҚШ-тың 16-президенті болған. Оның ел басқару қызметі азамат соғысы басталуымен есте қалды. Президент басқарған солтүстіктіктер соғыста жеңіп, Линкольн екінші мерзімге сайланды.

Ол тарихқа тек қана президент болып емес, сонымен бірге АҚШ-тың Республикалық партиясын ұйымдастырушылардың бірі болып кірді. Бірақ ол өлтірілген американдық билеушілердің бірінші құрбаны болып кірді. Джон Бутс деген актер 1865 жылы театрдағы қойылым кезінде оны атып салады. Линкольн кісі өлтірушіні «Уақытым ... таяды» деген сөздермен қарсы алыпты.

9-тапсырма. Сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Бес долларлық купюрде кім бейнеленген?

2. А.Линкольннің қандай қабілеттілігі туралы не айтуға болады?

3. Линкольн АҚШ-тың нешінші президенті?

4. Ол қандай партия құрды?

5. Авраам кімнің қолынан қаза тапты?

10 $ - Александр Гамильтон

қаржыгер –

құрушы –

шешен –

жүйе –

саясаткер –

қаза болу –

Он долларлық купюрде қаржыгер Александр Гамильтон (1757-1804) бейнеленген. Оны өз отанында федералистер партиясын құрушы ретінде таниды. Ол Джордж Вашингтонның хатшысы бола отырып, саясаткердің жақсы мектебінен өтті. Гамильтон тек публицист не шешен болып қана атағы шыққан жоқ, ол сондай-ақ қаржы министрі де болды. «Құрама штаттардың бірінші банкінен» бастап, АҚШ-тың банкі жүйесін тек сол ғана құрды. Гамильтон Арон Барроммен дуэлде қаза болды. Арон Барром сосын АҚШ-тың вице президенті болды.

10-тапсырма. Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Он долларлық купюрде ... Александр Гамильтон (1757-1804) ... .

2. Ол – өз отанында ... партиясын ... .

3. Гамильтон Джордж Вашингтонның ... болды, оның жақсы ... өтті.

4. ... публицист қана емес, ол сондай-ақ ... министрі де болды.

5. Гамильтон ... банкі ... құрды.

6. Ол Арон Барроммен ... қаза болды.

7. Арон Барром ... ... АҚШ-тың ... президенті болды.

Керек сөздер: бейнеленген, федералистер, Гамильтоннан кейін, АҚШ-тың, қаржы, жүйесін, мектебінен, қаржыгер, хатшысы, құрушы, Гамильтон, дуэльде, вице.

11-тапсырма. Алғашқы қазақстандық банкноттарды еске түсіріңіз. Сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Бір теңгелік ақшада әл Фараби ... .

2. Үш теңгелік ақшада ... ... бейнеленді.

3. ... ... ақшада Шоқан Уәлиханов бейнеленді.

4. Құрманғазы Сағырбайұлы ... ... ақшада ... .

5. Жиырма теңгелік ... ... Құнанбаев ... .

6. ... ... ақшада Абылайхан ... .

12-тапсырма. Есімдерге анықтама беріңіз. Үлгі: Әл Фараби – ғұлама ғалым, атақты пәлсапашы (философ).

1. Шоқан Уәлиханов –

2. Құрманғазы Сағырбайұлы –

3. Абай –

4. Сүйінбай Аронұлы –

5. Абылайхан –

13-тапсырма. АҚШ банкноттарындағы саясаткелер туралы 5-тапсырма үлгісімен айтып беріңіз.

14-тапсырма. Мәтіннен төмендегі сөздерді тауып, аударыңыз.

тағдыр – судьба

ұқсау – быть похожим

жалғыз – единственный

ұсынылады – был выдвинут

импичмент – жоғары лауазымдыларды соттау

20 $ - Эндрю Джонсон

Бұл банкнотта АҚШ-тың Демократиялық партиясын құрушылардың бірі бейнеленген. Джонсонның (1808-1875) тағдыры Линкольннің тағдырына өте ұқсайды. Ол бастауыш мектепті бітіре алмай қалады. Ол кітап оқуды 14 жасында ғана үйренеді. Ел арасына өзінің аяқ астынан байқалған шешендік таланты апарады. Азамат соғысы басталардағы Оңтүстіктен шыққан жалғыз сенатор сол болады. Ол Солтүстікпен одақтың сақталуын қолдайды (ратовал). Өзінің саяси позициясы арқасында ол вице-президенттікке ұсынылады.

Вашингтонға барар жолда суық тиген Джонсон бренди ішіп жазылады. Бірақ инаугурация кезінде айтқан сөздері үшін оған «Энди маскүнем» деген ат тағылады. Авраам Линкольн өлімінен соң Джонсон бірден АҚШ президенті болады. Ол туралы тағы да екі қызық факті бар: импичментке қатыса жүріп президенттік қызмет атқарады және Ресейден 7,2 млн.долларға Алясканы сатып алады.

15-тапсырма. Мәтіндегі Эндрю Джонсонның жағымсыз қылықтары жөнінде не айта аласыз?

16-тапсырма. Берілген сөздіктің көмегімен мәтінді түсініп оқыңыз.

нақыл сөз – поговорки

делдалдар кеңсесі – маклерская контора (брокерская)

естеліктер – мемуары

тез сатылатын кітап – бестселлер

50 $ - Симпсон Грант

Оңтүстік пен Солтүстік арасындағы соғыста солтүстіктік бас қолбасшы болған және 18 жастағы АҚШ-тың президенті елу долларлық купюрде бейнеленген. Батыр генерал Грант (1822-1885) экономикалық саясаттан гөрі саясаттың әскери аспектілерімен көбірек айналысты. Ол ішімдік ішу және темекі шегуді жақсы көрген және оның сигарға құмарлығы жайында көп нақыл сөз айтылған. Екі мерзім бойы ел билегеннен кейін Грант делдалдар кеңсесін құрмақ болады. Бірақ бұл ісі сәтсіз аяталады да, Марк Твеннің естеліктер жазу туралы ұсынысын қабыл алады. Бұл кітап тез сатылып кете беретін болғандықтан Грант отбасына жарты миллион доллар табыс әкелген екен.

17-тапсырма. Қазақстанның тұңғыш теңгесінің тарихы туралы және ондағы портреттердің бірі жайында әңгімелеп беріңіз.

18-тапсырма. Қимыл-сын бағыныңқы сөйлемдердің жасалуы:

1) Көсемше-ып, -іп, -п

Үйден шай ішіп, шөлін басты.

2) Есімше –ған, -қан, -йтын, -атын + дай, -ген, -кен, -йтін, -етін +дей. Адамдар сүйсінетіндей, ол ән салды.

3) Етістік +-ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе +й

Сен киінбей, далаға шықпа.

19-тапсырма. Мәтіндерден қимыл-сын бағыныңқы сөйлемдерді табыңыз. Мысалы: Бар күшін сала отырып, ол өз қарсыласын жеңіп тынды.

20-тапсырма. Сөйлемдерді оқыңыз, аударыңыз.

1. Ол бұрын үйде болғандай, өзін еркін сезініп отыр. 2. Жел күшейіп, ауа райы бұзыла бастады. 3. Мен келмей, есікті ешкімге ашпаңдар. 4. Ерте тұрып, жуынды, шайынды және тісін тазалады. 5. Көп білетіндей, олар мақтана береді.

БӨЖ

Мәтіннен сирек кездесетін сөздерді теріп, сөздік жасаңыз.

Сөздік:

100 $ - Бенджамен Франклин

Жизнь Бенджамена Франклина (1706-1790) настолько интересна, что ее хватило бы по крайней мере на две банкноты. Франклин – один из авторов Декларации независимости и Конституции 1787 года, основатель Пенсильванского университета, Американского философского общества, первой в Штатах публичной библиотеки. Во времена Войны за независимость – посол восставших американских колоний во Франции, сделавший необычайно много для снабжения восставших оружием, дипломат, записной сердцеед, друг Бомарше...

Но человечество будет помнить Франклина не только за это – он вошел в историю как изобретатель громоотвода. Кроме того, он же предложил и ввел в обиходупотребляемые ныне обозначения электрически заряженных состояний «плюс» и «минус», изобрел электрический конденсатор. Современники называли его «Ньютоном электричества».

19-тапсырма. Сөздіктің көмегімен мәтінді аударыңыз. Ел билеушілер туралы көршіңізбен сұхбаттасыңыз.

10-САБАҚ