- •Химиялық технологияның жалпы мәселелері і тарау. Химиялық технологияның мазмұны
- •Химия өндірістерінің ғылыми негіздері
- •Химия өндірістерін ұйымдастыру
- •Химия өндірістерінің маңызы және дамуы
- •Қазақстанда химия өндірістерінің дамуы
- •1.5 Химия өндірістерін технологиялық негізге байланысты жіктеу
- •1.6 Техникалық-экономикалық көрсеткіштер
- •1.7 Химиялық технология процестерін қарқындандыру
- •7.1.1 Процестердің технологиялық сұлбасы
- •1.8 Реагенттердің және энергетика ағындарының бағыты
- •1.9 Технологиялық сұлбаны болжағандағы жалпы пікір
- •1.10 Химиялық техниканың негізгі даму жолдары.
- •Технологиялық процестегі материалдық және энергетикалық баланс
- •2.2 Шикізатты байыту принциптері
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (1-2)
- •3.1 Табиғи және өнеркәсіп суларына сипаттама
- •3.2 Өндіріс әдістерімен суды тазарту
- •3.3 Су қағының түрлері, оны болдырмау және одан тазарту әдістері
- •3.3.1 Су қағының химиялық құрамына байлаынсты түрлері
- •3.3.2 Су қағының түзілуіне қарсы шаралар
- •3.3.3 Су қағын тазарту әдстері
- •3.3.4 Қоршаған ортаны қорғау
- •3.4 Өндірістің ағынды суларын тазарту
- •5.3 Химиялық-технологиялық процестердің термодинамикасы
- •5.4 Тепе-теңдіктегі технологиялық процестер
- •5.5 Химиялық реакцияның жылдамдығы
- •5.5 Катализ
- •6.1 Отынды шикізат ретінде термиялық өңдеу.
- •6.2 Көмірді кокстеу
- •6.3 Қатты отынды газға айналдыру
- •Көмірді гидрогендеу
- •Сұйық отынды химиялық әдіспен өңдеу
- •6.5.1 Мұнай және мұнай өнімдерінің қасиеттері және құрамы
- •6.5.3 Мұнайды және мұнай өнімдерін өңдеу әдістері
- •6.6 Мұнайды және мұнай өнімдерін жоғары температурада химиялық әдістермен өңдеу
- •6.7 Мұнай өнімдерін тазарту
- •Басты химиялық өнімдерді өндіру технологиясы
- •7.1 Табиғи газдардан конверсиялау
- •7.2 Метанды су буымен катализдік конверсиялау
- •8.3 Синтетикалық аммиак өндірудің сұлбасы
- •9.1 Азот қышқылын өндіру әдістері
- •9.2 Азот қышқылын аммиакты тотықтырып алу әдәсәнәң физикалық-химиялық негізі
- •9.2.1. Азот (іі) оксидінің азот (іv) диоксидіне тотығуы
- •Тепе-теңдік константасының температураға тәуелділігі
- •9.2.2 Азот диоксидін және оның димерінің абсорбциялану сұлбасы
- •9.3 Сұйылтылған азот қышқылын өндіру
- •9.4 Азот қышқылын концентрлеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (3-4):
- •10.2 Күкірт қышқылын өндіру әдістері
- •Қайталауға және өздік бағылауға арналған сұрақтар мен есептер (1-2)
- •4. Күкірт қышқылын концентрлеу
- •10.4 Күкірт қышқыл өндірістерінің дамуының негізгі бағыттары
- •Хі тарау. Минералдық тыңайтқыштарды өндіру
- •11.1. Тыңайтқыштарды жіктеу
- •Қайталауға және өзіндік бақылауға арналған сұрақтар мен тапсырмалар
- •11.2 Фосфор тыңайтқыштары
- •11.2.1Фосфор тыңайтқыштарын өндіріу технологиясының негізгі мақсаттары
- •11.2.2. Фосфор қышқылдарын жіктеу.
- •11.2.3 Табиғи тыңайтқыштардан фосфор қышқылын өнідіру әдісі
- •11.2.4 Суперфосфатты өндіру
- •11.2.5 Суперфосфатты өндірудің физикалық-химиялық негізі.
- •11.2.6 Концентрлі тыңайтқыштарды өндіру
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар(2);
- •Фосфор қышқылын өндіру
- •Фосфаттарды азот қышқылымен өңдеу
- •11.5 Карбамидті (несеп нәрін) ((nн2)2со) өндіру
- •12.1 Күйдіргіш натр өндіру
- •12.2 Электрхимиялық әдіспен күйдіргіш натр және хлорды өндіру
- •12.3 Хлор және күйдіргіш натр өндірудін физикалық-химиялық негізі
- •12.4 Ас тұзының ерітіндісін сұйық катодты электролиздік астауда электролиздеу
- •12.5 Электролиз өнімін өңдеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (3-5):
- •Хііі – тарау. Органикалық синтез
- •13.1 Органикалық синтездеу өнеркәсіптеріндегі негізгі процесстер және шикізаттар
- •13.2 Көміртек (іі) оксидіне негізделген синтездер. Метил спиртін өңдеу
- •Қысымға байланысты метанолдың тепе-теңдік концентрациясы
- •13.3 Олефиндерге негізделген синтездер
- •13.3.1 Синтетикалық этил спиртін өндіру
- •13.3.2 Этиленді тікелей гидраттандыру әдісімен этанолды синтездеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (1-3):
- •13.4 Ацетиленге негізделген синтездер
- •13.4.1 Ацетиленді өндіру және өңдеу
- •13.4.2 Ацетальдегидті өндіру.
- •13.4.3 Сірке альдегидінен сірке қышқылын өндіру
- •14.1 Целлюлозаны өндіру
- •14.1.1 Целлюлоза өндірісінің технологиялық процестерінің негізгі салалары
- •14.1.2 Сульфит әдісімен ағаш целлюлозасын өндіру
- •14.2.1 Вискоза талшығын өндіру
- •14.2.2 Капрон талшығын өндіру
- •14.2.3 Лавсан полэфир талшығын өндіру
- •14.3 Пластикалық массаларды өндіру
- •14.3.1 Пластикалық массалар құрамы
- •14.4 Поликонденсациялық пластмассалар.
- •14.5 Каучуктарды және резинаны өндіру.
- •14.5.1 Синтетикалық каучуктар
- •14.5.2 Бутадиен – стирол каучуктері (скс, скмс)
- •3. Стехиометрлік баланс теңдеуі
- •3.1 Реакцияның тәуелсіз сатыларын анықтауға стехиометрлік коэфициенттерінің матрицасы
- •4. Экспериментмүмкіндік береді.
- •4.1 Экспериментті жоспарлау
- •Регрессия теңдеуі, регрессия теңдеуінің коэфициенттері
- •Экспериментті жоспарлағандағы гипотезаларды тексеру
- •Регрессия теңдеуін интерпретациялау
- •5 Идеалдық ығыстыру және араластыру реакторының математикалық моделі
- •5.1 Идеалдық ығыстыру және идеалдық араластыру реакторларының модельдерін реакция жылдамдықтары бойынша салыстыру
- •5.2 Идеалдық араластыру реакторларының каскадасының математикалық моделі.
- •6 Құрылымдық талдау әдістері
- •6.1 Бөлінетін ағымдардың оңтайлы жиынтығын анықтауға
- •6.2 Ақпараттық блок сұлба және процесс матрицасы
- •6.3 Ағымдар, инциденциялар және аралас матрицаларды анықтау
- •6.4 Тұйықтылығы үзілген тұйық сұлбалар,рецикуляциялық тізбектіліктер
- •6.5 Параметрлік сезімталдық және процестердің тұрақтылығы
- •8 Ректификациялық колоннаны математикалық түрде сипаттау (жазу)
- •8.2 Колонна диаметрін және тәрелкеаралық қашықтықты есептеу
- •8.3 Тәрелкелердің жұмыс істеу қабілеттілігін есептеу
- •8.4 Қайнатқыштарды математикалық түрде жазу(сипаттау)
- •8.5 Конденсаторлар
- •9.Ректификациялық колонналардың тәрелкелеріндегі масса тасымалдаудың тиімділігін бағалау
- •10.Ректификация процесін есептеу әдістері
- •Пайдаланылған әдебиеттер
- •Қосымша
8.3 Синтетикалық аммиак өндірудің сұлбасы
Аммиакты синтездеудің технологиялық процесі негізгі 7 операциядан тұрады. Табиғи газ күкірт қосылыстарынан тазартылып (І) су буымен араластырып (3,7:1), 800-8500С температурада никель катализаторының қатысуымен конверсияланады (2), (9-10) мөлшерде алғашқы қалпында қалған метан су буымен араласып (0,8:1) шахты конвертиріне келіп 900-10000С температурада ауамен араласып, конверсия процесінің екінші сатысына ұшырайды (3). Шахты конверторынан шыққан газдың жылуын іске асыру мақсатпен, ыстық газды утилдеу қазанымен жанастырып 10 МПа қысымдағы 4800 температурадағы су буы алынады (4). Утилдеу қазанынан өткен 430-4700С температураға қыздырылған темір-хром катализаторы толтырылған конверторға келіп көміртек (ІІ) оксидінің конверсиялануының бірінші сатысына түседі, 2-4% мөлшерде қалған көміртек (ІІ) оксиді төменгі температурада (200-2600С мырыш-хром-мыс катализаторы толтырылған конвертор келіп (5) конверсиясының екінші сатысына түседі, соңғы конвертордан шыққан газ құрамындағы көміртек (ІІ) оксидінің қалдығы 0,2-0,4%-дан аспайды.
Конверсияланған газды СО2, СО және О2-ен тазартып, 30 МПА-дейін қысып, синтез құбырына жібереді. Аммиакты синтездеу құбырларындағы жылу- алмастыру арқылы (6) катализаторды 450-5000С дейін қыздырады. Синтез құбырынан шыққан аммиак-сутек қоспаларынан аммиакты бөліп алу үшін су суытқышымен салқындатып аммиакты сұйық күйіне ауыстырып сеператорда бөліп алынады (7). Газ күйінде қалған аммиак, аммиак суытқышымен- 10-150С температураға суытылып азот-сутек қоспаларынан бөлінеді. Сұйық күйіндегі аммиак сол қалпында қоймаға жиналады. «Аммиак-синтез» құбырына ерекше төзімдіік қасиеті бар хорм-никель болатынан құйылған тұтас құймадан кеуектеу әдісімен тағайындалады. Бейнесі-цилиндр тәрізді, биіктігі 24м, қабырғасының қалыңдығы 18см, диаметрі 1,2-2,4 м. Синтез құбырының жоғарғы жартысына жылу ауыстырғыш орналасқан. Құбыр корпусының құрамында мыс, көміртек болмауы міндетті. Себебі реагенттер құрамындағы сутек және синтезделінген аммиак технологиялық жағдайда агрессивтік қасиетін көрсетеді, яғни сутек гидрлеу процесіне: аммиак мыстың комплекс қосындыларының түзілуіне активті қатысын, синтездеу колонасы кеуектелініп, беріктілігін төмендетеді.
Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар және есептер (2-3):
Аммиак синтездеудің физика-химиялық негізі қандай?
Аммак синтезіндегі катализатор әсерінің механизмі?
Аммиак синтезіне арналған Темкин теңдеуі қандай?
Қысымға байланысты аммиакты синтездеудің қандай технологиялық процестері бар?
Көлемдік жыдамдық аммиак синтезіне қалай әсер етеді?
Аммиак синтездеудің технологиялық процестері бар?
Орташа қысымда аммиакты синтездеуге арналған қондырғының сұлбасын түсіндіріңіз?
4000 м3 азотты сутек қоспасын (аммиактан мөлшері 7%) 300С-ден -50С-ге дейін суыту үшін қанша сұйық аммиак қажет екенін есептеңіз? Аммиак Т=00С –де конденсацияланады. 1 кмоль сұйық аммиак булану үшін 20300 кДж жылу сіңіріледі, оның меншікті жылу сыйымдылығы 57 кДж/(кмоль.К). газдардың қоспасыеың суытқанға дейінгі және суытқаннан кейінгі сәйкесті меншікті жылусыйымдылықтары 30кДж/(кмоль.К) және 28 кДж/(кмоль.К).
Есептеу:
Берілгені:
V ( газ.) = 4000м3;
ɷ (NH3)= 7%
Тконд. = 00С
Т1газ.= 300С
Т2газ.= -50С
Ǫ (1кмоль NH3)= 20300 кДж
Сменш. (NH3)= 57 кДж/(кмоль.К);
Егер қалыпты жағдайда колоннаңа бір сағатта 35000м3 азотты сутек қоспасы келетін болса, онда аммиакты синтездеу колоннасының өнімділігі (т/сөтке) қандай болатынын анықтаңыз. Колоннаның жұмыс істеу қарқындылығы 3,5т/м3.сағ, катализатордың көлемі колоннаға 1 сағатта келетін азотты сутек қоспасының көлемінің 4.10-5 бөлігін құрайды.
Егер 5000С температура және 1,2.107Па қысымда 1 кг аммиак түзілгенде 4002 кДж жылу бөлінетін болса, онда аммиактың түзілу энтальпиясы қаншаға тең болады?
Аммиакты синтездегенде мынадай құрамдағы: N2-10, NH3-206 H2-70 көлем % газ бөлінеді. Процестің температурасы 4100С, қысымы 3,5.108 Па. Газдардың бастапқы қоспасындағы азот пен сутектің қарым-қатынасын анықтаңыз.
Егер реакция нәтижесінде көлемнің азаюы 0,87, ал шыққанда аммиактың концентрациясы 20% болса, онда контакты реакторға кірердегі аммиакың концентрациясы қандай болатын есептеңіз?
Суыту үшін құрамында 10% аммиак болатын 4000м3 аммиак-ауа қоспасы кетеді. Егер 1 кмоль конденсацияланғанда 20300 кДж жылу бөлінетін болса, онда барлық аммиактың жартысы конденсацияланғанда қанша жылу бөлінеді және колоннада шығатын кезде оның концентрациясы қандай болады?
3700 м3 аммиакты тотықтыруға 26950м3 /сағ ауа кететін болса,онда аммиактың концентрациясы қандай болады?
ІХ- тарау. Азот қышқылын өндіру
