- •Химиялық технологияның жалпы мәселелері і тарау. Химиялық технологияның мазмұны
- •Химия өндірістерінің ғылыми негіздері
- •Химия өндірістерін ұйымдастыру
- •Химия өндірістерінің маңызы және дамуы
- •Қазақстанда химия өндірістерінің дамуы
- •1.5 Химия өндірістерін технологиялық негізге байланысты жіктеу
- •1.6 Техникалық-экономикалық көрсеткіштер
- •1.7 Химиялық технология процестерін қарқындандыру
- •7.1.1 Процестердің технологиялық сұлбасы
- •1.8 Реагенттердің және энергетика ағындарының бағыты
- •1.9 Технологиялық сұлбаны болжағандағы жалпы пікір
- •1.10 Химиялық техниканың негізгі даму жолдары.
- •Технологиялық процестегі материалдық және энергетикалық баланс
- •2.2 Шикізатты байыту принциптері
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (1-2)
- •3.1 Табиғи және өнеркәсіп суларына сипаттама
- •3.2 Өндіріс әдістерімен суды тазарту
- •3.3 Су қағының түрлері, оны болдырмау және одан тазарту әдістері
- •3.3.1 Су қағының химиялық құрамына байлаынсты түрлері
- •3.3.2 Су қағының түзілуіне қарсы шаралар
- •3.3.3 Су қағын тазарту әдстері
- •3.3.4 Қоршаған ортаны қорғау
- •3.4 Өндірістің ағынды суларын тазарту
- •5.3 Химиялық-технологиялық процестердің термодинамикасы
- •5.4 Тепе-теңдіктегі технологиялық процестер
- •5.5 Химиялық реакцияның жылдамдығы
- •5.5 Катализ
- •6.1 Отынды шикізат ретінде термиялық өңдеу.
- •6.2 Көмірді кокстеу
- •6.3 Қатты отынды газға айналдыру
- •Көмірді гидрогендеу
- •Сұйық отынды химиялық әдіспен өңдеу
- •6.5.1 Мұнай және мұнай өнімдерінің қасиеттері және құрамы
- •6.5.3 Мұнайды және мұнай өнімдерін өңдеу әдістері
- •6.6 Мұнайды және мұнай өнімдерін жоғары температурада химиялық әдістермен өңдеу
- •6.7 Мұнай өнімдерін тазарту
- •Басты химиялық өнімдерді өндіру технологиясы
- •7.1 Табиғи газдардан конверсиялау
- •7.2 Метанды су буымен катализдік конверсиялау
- •8.3 Синтетикалық аммиак өндірудің сұлбасы
- •9.1 Азот қышқылын өндіру әдістері
- •9.2 Азот қышқылын аммиакты тотықтырып алу әдәсәнәң физикалық-химиялық негізі
- •9.2.1. Азот (іі) оксидінің азот (іv) диоксидіне тотығуы
- •Тепе-теңдік константасының температураға тәуелділігі
- •9.2.2 Азот диоксидін және оның димерінің абсорбциялану сұлбасы
- •9.3 Сұйылтылған азот қышқылын өндіру
- •9.4 Азот қышқылын концентрлеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (3-4):
- •10.2 Күкірт қышқылын өндіру әдістері
- •Қайталауға және өздік бағылауға арналған сұрақтар мен есептер (1-2)
- •4. Күкірт қышқылын концентрлеу
- •10.4 Күкірт қышқыл өндірістерінің дамуының негізгі бағыттары
- •Хі тарау. Минералдық тыңайтқыштарды өндіру
- •11.1. Тыңайтқыштарды жіктеу
- •Қайталауға және өзіндік бақылауға арналған сұрақтар мен тапсырмалар
- •11.2 Фосфор тыңайтқыштары
- •11.2.1Фосфор тыңайтқыштарын өндіріу технологиясының негізгі мақсаттары
- •11.2.2. Фосфор қышқылдарын жіктеу.
- •11.2.3 Табиғи тыңайтқыштардан фосфор қышқылын өнідіру әдісі
- •11.2.4 Суперфосфатты өндіру
- •11.2.5 Суперфосфатты өндірудің физикалық-химиялық негізі.
- •11.2.6 Концентрлі тыңайтқыштарды өндіру
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар(2);
- •Фосфор қышқылын өндіру
- •Фосфаттарды азот қышқылымен өңдеу
- •11.5 Карбамидті (несеп нәрін) ((nн2)2со) өндіру
- •12.1 Күйдіргіш натр өндіру
- •12.2 Электрхимиялық әдіспен күйдіргіш натр және хлорды өндіру
- •12.3 Хлор және күйдіргіш натр өндірудін физикалық-химиялық негізі
- •12.4 Ас тұзының ерітіндісін сұйық катодты электролиздік астауда электролиздеу
- •12.5 Электролиз өнімін өңдеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (3-5):
- •Хііі – тарау. Органикалық синтез
- •13.1 Органикалық синтездеу өнеркәсіптеріндегі негізгі процесстер және шикізаттар
- •13.2 Көміртек (іі) оксидіне негізделген синтездер. Метил спиртін өңдеу
- •Қысымға байланысты метанолдың тепе-теңдік концентрациясы
- •13.3 Олефиндерге негізделген синтездер
- •13.3.1 Синтетикалық этил спиртін өндіру
- •13.3.2 Этиленді тікелей гидраттандыру әдісімен этанолды синтездеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (1-3):
- •13.4 Ацетиленге негізделген синтездер
- •13.4.1 Ацетиленді өндіру және өңдеу
- •13.4.2 Ацетальдегидті өндіру.
- •13.4.3 Сірке альдегидінен сірке қышқылын өндіру
- •14.1 Целлюлозаны өндіру
- •14.1.1 Целлюлоза өндірісінің технологиялық процестерінің негізгі салалары
- •14.1.2 Сульфит әдісімен ағаш целлюлозасын өндіру
- •14.2.1 Вискоза талшығын өндіру
- •14.2.2 Капрон талшығын өндіру
- •14.2.3 Лавсан полэфир талшығын өндіру
- •14.3 Пластикалық массаларды өндіру
- •14.3.1 Пластикалық массалар құрамы
- •14.4 Поликонденсациялық пластмассалар.
- •14.5 Каучуктарды және резинаны өндіру.
- •14.5.1 Синтетикалық каучуктар
- •14.5.2 Бутадиен – стирол каучуктері (скс, скмс)
- •3. Стехиометрлік баланс теңдеуі
- •3.1 Реакцияның тәуелсіз сатыларын анықтауға стехиометрлік коэфициенттерінің матрицасы
- •4. Экспериментмүмкіндік береді.
- •4.1 Экспериментті жоспарлау
- •Регрессия теңдеуі, регрессия теңдеуінің коэфициенттері
- •Экспериментті жоспарлағандағы гипотезаларды тексеру
- •Регрессия теңдеуін интерпретациялау
- •5 Идеалдық ығыстыру және араластыру реакторының математикалық моделі
- •5.1 Идеалдық ығыстыру және идеалдық араластыру реакторларының модельдерін реакция жылдамдықтары бойынша салыстыру
- •5.2 Идеалдық араластыру реакторларының каскадасының математикалық моделі.
- •6 Құрылымдық талдау әдістері
- •6.1 Бөлінетін ағымдардың оңтайлы жиынтығын анықтауға
- •6.2 Ақпараттық блок сұлба және процесс матрицасы
- •6.3 Ағымдар, инциденциялар және аралас матрицаларды анықтау
- •6.4 Тұйықтылығы үзілген тұйық сұлбалар,рецикуляциялық тізбектіліктер
- •6.5 Параметрлік сезімталдық және процестердің тұрақтылығы
- •8 Ректификациялық колоннаны математикалық түрде сипаттау (жазу)
- •8.2 Колонна диаметрін және тәрелкеаралық қашықтықты есептеу
- •8.3 Тәрелкелердің жұмыс істеу қабілеттілігін есептеу
- •8.4 Қайнатқыштарды математикалық түрде жазу(сипаттау)
- •8.5 Конденсаторлар
- •9.Ректификациялық колонналардың тәрелкелеріндегі масса тасымалдаудың тиімділігін бағалау
- •10.Ректификация процесін есептеу әдістері
- •Пайдаланылған әдебиеттер
- •Қосымша
13.4 Ацетиленге негізделген синтездер
13.4.1 Ацетиленді өндіру және өңдеу
Ацетиленді өнеркәсіптерде кальций карбидінен және метаннан өндіреді. Кальций карбиді электртермиялық өндірісінің өнімі ол 18000С-20000С температурада электр пешінде сөндірілмеген әктің кокспен әрекеттесуінен түзіледі:
CaO+3C→CaC2CO ΔH=+475 кДж/моль
Кальций карбиді сумен жанасқанда химиялық процесс жүріп ацетилен және кальций гидрооксиді бөлінеді:
CaC2+2H2O→C2H2+Ca(OH)2ΔH=-136
Карбидті ыдырату ацетилен генераторларына екі әдіспен орындалады: «Карбидті суға» және «Суды карбидке», соңғы әдіс үнемді. «Суды карбидке» әдісі бойынша кальций карбиді генератордың үстіңгі сөресінде орналасады да, («ВТЗ» пеші тәрізді) жоғарыдан шашыраған сумен мол мөлшерде суландырып, суландырылған карбид тырманың көмегімен жоғарыдан төмен қарай жылжиды. Карбид төмендеген сайын оның ыдырау дәрежесі артады, соңғы төменгі сөреде ыдырау толық аяқталады.
Ацетилен құрамындағы PH3, H2S, NH3 қоспалардан тотықтырғыш ерітінділерімен (олар натрий гипохлориті, хлор суы, хром қышқылы) жуып тазартады.
Ацетиленді карбид әдісімен өндірген кезде электрэнергиясы тым көп жұмсалады: 1кг ацетилен өндіруге қажет кальций карбидін өндіруге 10-12 квт электр энергиясы жұмсалынады.
Үлкен температурада парафин көмірсутектерін ыдырату әдісімен ацетиленді өндіру
Ацетилен өндіретін өндірістерде шикізхат ретінде көбінесе метан және оның гомологтарын қолданады.
Ацетилен өндіру реакциясының химиялық процессі мынадай түрде жазылады:
2СН4↔С2Н2 + 3Н2 ΔН=+376 кДж/моль
С2Н6↔ С2Н2 + 2Н2 ΔН=+330 кДж/моль
Бұл әдіс метан және көмірсутектермен салыстырғанда ацетиленнің үлкен температурада термодинамикалық тұрақтылығының жоғарылығына негізделген. Метан ыдырағанда бос радикалдар түзіледі, олар бір-бірімен қосылып, әр түрлі заттар (этан, этилен, ацетилен) түзеді.
СН4→СН3→СН2→СН
↓ ↓ ↓
С2Н6 С4Н4 С2Н2
Метан ыдырағанда көптеген жанама реакциялар жүреді, олардың ішіндегі ең керексізі – көмірсутектердің көміртекке (күйе) және сутекке ыдырауы.
CH4→C+2H2; ΔH=+88кДж
t0≥ 13000C -болса, төменгі қысым және үлкен көлемдік жылдамдық. Реакция зонасында көмірсутектердің болу уақыты 0,01-0,001сек. Ацетилен ыдырамау үшін өнімді тез суыту («шынықтыру») керек.
Термототықтандыру крекингі-экзотермиялық процесс, оттектің қатысуымен жүреді, реакция температурасы крекинг процессінің оңтайлы температурасын ұстауға пайдаланады:
CH4 + 2 O2 CO2 + 2H2O; ΔH=-803
CH4 + 0.5O2 CO + 2H2;ΔH=-33
2CH4 C2H2 +3H2; ΔH=+376
Крегинг процесін термототықтырғыш крекинг пешінде жүргізеді. Метан және оттек жеке-жеке 400-6000С температурада қыздырылып, камерада 2,0:1,6 қатынаста орналастырылып, температурасы 1400-15000С аралығында 2-ші камераға үлкен жылдамдықпен өткізеді. Камерада реагенттердің болу уақыты 0,001 секунд шамасында. Крекинг өнімдерінің құрамында ацетиленнен басқа сутек, күйе, көміртек оксиді болады. 1т ацетилен өңдірілгенде бөлініп шығатын сутекпен 3-4тонна аммиак синтездеуге болады. 50-100күйе алынады.Қосылу және конденсациялау реакцияларында ацетиленді химиялық әдіспен өңдеу ацетиленнің активтілігіне тәуелді,ацетилен құрамындағы сутек өте қозғалмалы.
Ацетиленге негізделген синтездерде ерекше орын алатындар: сірке альдегидін және сірке қышқылын ацетиленді гидратациялау әдісімен өндіреді.
