Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Khim_tekh_lts.doc
Скачиваний:
21
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
12 Мб
Скачать
☆

13.4 Ацетиленге негізделген синтездер

13.4.1 Ацетиленді өндіру және өңдеу

Ацетиленді өнеркәсіптерде кальций карбидінен және метаннан өндіреді. Кальций карбиді электртермиялық өндірісінің өнімі ол 18000С-20000С температурада электр пешінде сөндірілмеген әктің кокспен әрекеттесуінен түзіледі:

CaO+3C→CaC2CO ΔH=+475 кДж/моль

  1. Кальций карбиді сумен жанасқанда химиялық процесс жүріп ацетилен және кальций гидрооксиді бөлінеді:

CaC2+2H2O→C2H2+Ca(OH)2ΔH=-136

Карбидті ыдырату ацетилен генераторларына екі әдіспен орындалады: «Карбидті суға» және «Суды карбидке», соңғы әдіс үнемді. «Суды карбидке» әдісі бойынша кальций карбиді генератордың үстіңгі сөресінде орналасады да, («ВТЗ» пеші тәрізді) жоғарыдан шашыраған сумен мол мөлшерде суландырып, суландырылған карбид тырманың көмегімен жоғарыдан төмен қарай жылжиды. Карбид төмендеген сайын оның ыдырау дәрежесі артады, соңғы төменгі сөреде ыдырау толық аяқталады.

Ацетилен құрамындағы PH3, H2S, NH3 қоспалардан тотықтырғыш ерітінділерімен (олар натрий гипохлориті, хлор суы, хром қышқылы) жуып тазартады.

Ацетиленді карбид әдісімен өндірген кезде электрэнергиясы тым көп жұмсалады: 1кг ацетилен өндіруге қажет кальций карбидін өндіруге 10-12 квт электр энергиясы жұмсалынады.

  1. Үлкен температурада парафин көмірсутектерін ыдырату әдісімен ацетиленді өндіру

Ацетилен өндіретін өндірістерде шикізхат ретінде көбінесе метан және оның гомологтарын қолданады.

Ацетилен өндіру реакциясының химиялық процессі мынадай түрде жазылады:

2СН4↔С2Н2 + 3Н2 ΔН=+376 кДж/моль

С2Н6↔ С2Н2 + 2Н2 ΔН=+330 кДж/моль

Бұл әдіс метан және көмірсутектермен салыстырғанда ацетиленнің үлкен температурада термодинамикалық тұрақтылығының жоғарылығына негізделген. Метан ыдырағанда бос радикалдар түзіледі, олар бір-бірімен қосылып, әр түрлі заттар (этан, этилен, ацетилен) түзеді.

СН4→СН3→СН2→СН

↓ ↓ ↓

С2Н6 С4Н4 С2Н2

Метан ыдырағанда көптеген жанама реакциялар жүреді, олардың ішіндегі ең керексізі – көмірсутектердің көміртекке (күйе) және сутекке ыдырауы.

CH4→C+2H2; ΔH=+88кДж

t0≥ 13000C -болса, төменгі қысым және үлкен көлемдік жылдамдық. Реакция зонасында көмірсутектердің болу уақыты 0,01-0,001сек. Ацетилен ыдырамау үшін өнімді тез суыту («шынықтыру») керек.

Термототықтандыру крекингі-экзотермиялық процесс, оттектің қатысуымен жүреді, реакция температурасы крекинг процессінің оңтайлы температурасын ұстауға пайдаланады:

CH4 + 2 O2 CO2 + 2H2O; ΔH=-803

CH4 + 0.5O2 CO + 2H2;ΔH=-33

2CH4 C2H2 +3H2; ΔH=+376

Крегинг процесін термототықтырғыш крекинг пешінде жүргізеді. Метан және оттек жеке-жеке 400-6000С температурада қыздырылып, камерада 2,0:1,6 қатынаста орналастырылып, температурасы 1400-15000С аралығында 2-ші камераға үлкен жылдамдықпен өткізеді. Камерада реагенттердің болу уақыты 0,001 секунд шамасында. Крекинг өнімдерінің құрамында ацетиленнен басқа сутек, күйе, көміртек оксиді болады. 1т ацетилен өңдірілгенде бөлініп шығатын сутекпен 3-4тонна аммиак синтездеуге болады. 50-100күйе алынады.Қосылу және конденсациялау реакцияларында ацетиленді химиялық әдіспен өңдеу ацетиленнің активтілігіне тәуелді,ацетилен құрамындағы сутек өте қозғалмалы.

Ацетиленге негізделген синтездерде ерекше орын алатындар: сірке альдегидін және сірке қышқылын ацетиленді гидратациялау әдісімен өндіреді.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]