- •Химиялық технологияның жалпы мәселелері і тарау. Химиялық технологияның мазмұны
- •Химия өндірістерінің ғылыми негіздері
- •Химия өндірістерін ұйымдастыру
- •Химия өндірістерінің маңызы және дамуы
- •Қазақстанда химия өндірістерінің дамуы
- •1.5 Химия өндірістерін технологиялық негізге байланысты жіктеу
- •1.6 Техникалық-экономикалық көрсеткіштер
- •1.7 Химиялық технология процестерін қарқындандыру
- •7.1.1 Процестердің технологиялық сұлбасы
- •1.8 Реагенттердің және энергетика ағындарының бағыты
- •1.9 Технологиялық сұлбаны болжағандағы жалпы пікір
- •1.10 Химиялық техниканың негізгі даму жолдары.
- •Технологиялық процестегі материалдық және энергетикалық баланс
- •2.2 Шикізатты байыту принциптері
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (1-2)
- •3.1 Табиғи және өнеркәсіп суларына сипаттама
- •3.2 Өндіріс әдістерімен суды тазарту
- •3.3 Су қағының түрлері, оны болдырмау және одан тазарту әдістері
- •3.3.1 Су қағының химиялық құрамына байлаынсты түрлері
- •3.3.2 Су қағының түзілуіне қарсы шаралар
- •3.3.3 Су қағын тазарту әдстері
- •3.3.4 Қоршаған ортаны қорғау
- •3.4 Өндірістің ағынды суларын тазарту
- •5.3 Химиялық-технологиялық процестердің термодинамикасы
- •5.4 Тепе-теңдіктегі технологиялық процестер
- •5.5 Химиялық реакцияның жылдамдығы
- •5.5 Катализ
- •6.1 Отынды шикізат ретінде термиялық өңдеу.
- •6.2 Көмірді кокстеу
- •6.3 Қатты отынды газға айналдыру
- •Көмірді гидрогендеу
- •Сұйық отынды химиялық әдіспен өңдеу
- •6.5.1 Мұнай және мұнай өнімдерінің қасиеттері және құрамы
- •6.5.3 Мұнайды және мұнай өнімдерін өңдеу әдістері
- •6.6 Мұнайды және мұнай өнімдерін жоғары температурада химиялық әдістермен өңдеу
- •6.7 Мұнай өнімдерін тазарту
- •Басты химиялық өнімдерді өндіру технологиясы
- •7.1 Табиғи газдардан конверсиялау
- •7.2 Метанды су буымен катализдік конверсиялау
- •8.3 Синтетикалық аммиак өндірудің сұлбасы
- •9.1 Азот қышқылын өндіру әдістері
- •9.2 Азот қышқылын аммиакты тотықтырып алу әдәсәнәң физикалық-химиялық негізі
- •9.2.1. Азот (іі) оксидінің азот (іv) диоксидіне тотығуы
- •Тепе-теңдік константасының температураға тәуелділігі
- •9.2.2 Азот диоксидін және оның димерінің абсорбциялану сұлбасы
- •9.3 Сұйылтылған азот қышқылын өндіру
- •9.4 Азот қышқылын концентрлеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (3-4):
- •10.2 Күкірт қышқылын өндіру әдістері
- •Қайталауға және өздік бағылауға арналған сұрақтар мен есептер (1-2)
- •4. Күкірт қышқылын концентрлеу
- •10.4 Күкірт қышқыл өндірістерінің дамуының негізгі бағыттары
- •Хі тарау. Минералдық тыңайтқыштарды өндіру
- •11.1. Тыңайтқыштарды жіктеу
- •Қайталауға және өзіндік бақылауға арналған сұрақтар мен тапсырмалар
- •11.2 Фосфор тыңайтқыштары
- •11.2.1Фосфор тыңайтқыштарын өндіріу технологиясының негізгі мақсаттары
- •11.2.2. Фосфор қышқылдарын жіктеу.
- •11.2.3 Табиғи тыңайтқыштардан фосфор қышқылын өнідіру әдісі
- •11.2.4 Суперфосфатты өндіру
- •11.2.5 Суперфосфатты өндірудің физикалық-химиялық негізі.
- •11.2.6 Концентрлі тыңайтқыштарды өндіру
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар(2);
- •Фосфор қышқылын өндіру
- •Фосфаттарды азот қышқылымен өңдеу
- •11.5 Карбамидті (несеп нәрін) ((nн2)2со) өндіру
- •12.1 Күйдіргіш натр өндіру
- •12.2 Электрхимиялық әдіспен күйдіргіш натр және хлорды өндіру
- •12.3 Хлор және күйдіргіш натр өндірудін физикалық-химиялық негізі
- •12.4 Ас тұзының ерітіндісін сұйық катодты электролиздік астауда электролиздеу
- •12.5 Электролиз өнімін өңдеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (3-5):
- •Хііі – тарау. Органикалық синтез
- •13.1 Органикалық синтездеу өнеркәсіптеріндегі негізгі процесстер және шикізаттар
- •13.2 Көміртек (іі) оксидіне негізделген синтездер. Метил спиртін өңдеу
- •Қысымға байланысты метанолдың тепе-теңдік концентрациясы
- •13.3 Олефиндерге негізделген синтездер
- •13.3.1 Синтетикалық этил спиртін өндіру
- •13.3.2 Этиленді тікелей гидраттандыру әдісімен этанолды синтездеу
- •Қайталауға және өздік бақылауға арналған сұрақтар (1-3):
- •13.4 Ацетиленге негізделген синтездер
- •13.4.1 Ацетиленді өндіру және өңдеу
- •13.4.2 Ацетальдегидті өндіру.
- •13.4.3 Сірке альдегидінен сірке қышқылын өндіру
- •14.1 Целлюлозаны өндіру
- •14.1.1 Целлюлоза өндірісінің технологиялық процестерінің негізгі салалары
- •14.1.2 Сульфит әдісімен ағаш целлюлозасын өндіру
- •14.2.1 Вискоза талшығын өндіру
- •14.2.2 Капрон талшығын өндіру
- •14.2.3 Лавсан полэфир талшығын өндіру
- •14.3 Пластикалық массаларды өндіру
- •14.3.1 Пластикалық массалар құрамы
- •14.4 Поликонденсациялық пластмассалар.
- •14.5 Каучуктарды және резинаны өндіру.
- •14.5.1 Синтетикалық каучуктар
- •14.5.2 Бутадиен – стирол каучуктері (скс, скмс)
- •3. Стехиометрлік баланс теңдеуі
- •3.1 Реакцияның тәуелсіз сатыларын анықтауға стехиометрлік коэфициенттерінің матрицасы
- •4. Экспериментмүмкіндік береді.
- •4.1 Экспериментті жоспарлау
- •Регрессия теңдеуі, регрессия теңдеуінің коэфициенттері
- •Экспериментті жоспарлағандағы гипотезаларды тексеру
- •Регрессия теңдеуін интерпретациялау
- •5 Идеалдық ығыстыру және араластыру реакторының математикалық моделі
- •5.1 Идеалдық ығыстыру және идеалдық араластыру реакторларының модельдерін реакция жылдамдықтары бойынша салыстыру
- •5.2 Идеалдық араластыру реакторларының каскадасының математикалық моделі.
- •6 Құрылымдық талдау әдістері
- •6.1 Бөлінетін ағымдардың оңтайлы жиынтығын анықтауға
- •6.2 Ақпараттық блок сұлба және процесс матрицасы
- •6.3 Ағымдар, инциденциялар және аралас матрицаларды анықтау
- •6.4 Тұйықтылығы үзілген тұйық сұлбалар,рецикуляциялық тізбектіліктер
- •6.5 Параметрлік сезімталдық және процестердің тұрақтылығы
- •8 Ректификациялық колоннаны математикалық түрде сипаттау (жазу)
- •8.2 Колонна диаметрін және тәрелкеаралық қашықтықты есептеу
- •8.3 Тәрелкелердің жұмыс істеу қабілеттілігін есептеу
- •8.4 Қайнатқыштарды математикалық түрде жазу(сипаттау)
- •8.5 Конденсаторлар
- •9.Ректификациялық колонналардың тәрелкелеріндегі масса тасымалдаудың тиімділігін бағалау
- •10.Ректификация процесін есептеу әдістері
- •Пайдаланылған әдебиеттер
- •Қосымша
5.1 Идеалдық ығыстыру және идеалдық араластыру реакторларының модельдерін реакция жылдамдықтары бойынша салыстыру
А реагентінің концентрациясының 1аппарат ұзындығы бойынша өзгеру графигі идеалдық ығыстыру және идеалдық араластыру аппараттары үшін суретте көрсетілген.
С
1=0 1=L 1
СА
1=0 аппаратқа ену
1=L аппараттан шығу
1<0 және 1>L мәндері сұйықтықты аппаратқа апаратын және реакцияласқан қоспаны шығаратын түтіктерге сәйкес келеді.САо-А-ның бастапқы концентрациясы,СА-соңғы концентрациясы.Идеалдық ығыстыру реакторында бөлшектің жүрген жолы осы бөлшектің реакция жүргізу уақытына байланысты болады.
r=
мұндағы
v-сызықтық жылдамдық; CA=CAoe-kt
теңдеуі СА=CAoe
түріне ,яғни экспонентке (1-қисық ) көшеді.Идеалдық араластыру реакторында концентрациясы СAo-ден САға дейін артады да,агрегаттық барлық ұзындығы бойынша тұрақты болып қалады, яғни реакция жылдамдығы r=k*CAo идеалдық ығыстыру аппаратынан соңғысынан артық болады.Ендеше , ығыстыру аппараты процестің тиімділігі көбірек қамтамасыз етеді.Реакция кинетикасына тек химизм ғана емес,сонымен қатар ағын сипаты да әсер етеді.Берілген түрлену дәрежесінде «х» идеалдық ығыстыру және араластыру аппараттарының көлемдері мына формулалармен есептеледі:
r=
Va=ru
Идеалдық ығыстыру үшін:
r=
h
Идеалдық араластыру үшін:
r=
Тізбектелген және паралельдік реакциялар үшін реакторлардың модельдерін селективтілігі бойынша салыстыру.
Тізбектелген қосымша сатысы бар: А В С реакциясы үшін ,мұндағы
В мақсатты өнім ,n=1,k1=k2=k болсын.Идеалдық ығыстыру аппараты үшін:
=-kCAo
=kCAo-kCB
Бұдан: Cc=CAo-CA-CB
CA=CAoe-kr
CB=CAokre-kr
Cc=CAe-(1-(1+kr))e-kr
Сонда А ның түрлену дәрежесі х=1-e-kr , және селективтілігі :
Идеалдық араластыру үшін А және В бойынша материалдық баланс теңдеуі .Мынадай болады:
СAo-CA-krCA=0
-CB+kr(CA-CB)=0
СB=
X=
S=
=1-x
«Х»тің бірдей мәндерінде идеалдық ығыстыру аппаратындағы идеалдық араластыру аппаратындағыдай көп болатыны байқаймыз.
Параллельдік реакция үшін:
k
1
B
А
k2 C
Селективтілік
негізгі және қосымша сатылардың
реттіліктерінің қарым қатынастарына
тәуелді болады.Егер екі сатының да
реттілігі бірдей болса, онда мақсатты
және қосымша заттардың түзілу
жылдамдықтарының қарым қатынасы тек
олардың жылдамдық константаларының
қарым қатынастарына тәуелді болады
да:Талғамдылық ағынының түріне тәуелді
болады.Егер мақсатты реакция бірінші
реттілікте ,ал қосымша реакция екінші
реттілікте болса,
=
=
Онда ол кезде СА ның азаюына байланысты rB мен Sкөбейеді,яғни идеалдық араластыру аппаратында S көп болады.Керісінше ,егер мақсатты реакция екінші реттілікті,ал қосымша реакция бірінші реттілікті болса,онда талғамдылық идеалдық ығыстыру аппаратында көп болады.
5.2 Идеалдық араластыру реакторларының каскадасының математикалық моделі.
Есептеудің алгебралық және итерациялық әдістері.
Vc
, Co
Химиялық реакцияларды жүргізу практикасында идеалдық араластыру реакторының бір сатысында процесті бітіру толық болмайтындықтан идеалдық араластыру реакторының тізбегін немесе каскадасын пайдаланады.Реакторлар каскадасында концентрациялардың өзгеруіндей болады.Каскадағы реакторлар неғұрлым көп болса,яғни концентрациялар өзгеру сатылары көп болса, соғұрлым ол идеалдық ығыстыру реакторына жақын болады.Идеалдық араластыру реакторларының каскадасының есептеудің бірнеше әдістері бар:
1)Алгебралық әдіс.Идеалдық араластырудың жекеше реакторы үшін:
r=
Соңғы аппараттан шығатын реагенттің концентрациясын СAm деп белгілейік ,мұндағы m-реакторлар саны.Саны көлемдері бірдей реакторлардың каскадасы үшін:
Rm=
CФь(-r)=CAm-1
Бірінші реттілікті реакция үшін –r=k*CAm
Ендеше CAm+rmkCAm=CAm(1+krm)=Cm-1
Егер барлық реакторларда болу уақыты бірдей болатын болса,онда:
СAm=
Теңдеуді логарифмдеп,реактор санын аламыз:
Жоғары реттілікті реакциялар үшін СAm өрнегін САо арқылы өрнектеу өте қиын болады,сондықтан алгебралық әдісті қолдануда өте қиын .
Итерациялық әдіс модель алып,оны кез келген реттіліктегі реакциялар үшін және
реакторлардың кез келген саны мен көлемдерінде шешуге мүмкіндік береді.Идеалдық араластыру үшін:
Co-
Cm=k(
)
Cnm
Оны түрлендіріп мынаны аламыз:
=
(
Con-1(
)n
М
ынадай
белгілер енгіземіз:
R=2k Con-1
V=
Реакторлардағы түрлену дәрежесін анықтау 0 мен 1арасында орналасқан теңдеудің түбірін табу деген сөз.Оны шешуді итерациялық әдіспен орындауға болады.
vin
+vi-1=0
vi=
Ri=2ki(
)Cn-1
Реагенттердің соңғы концентрациясы немесе шығатын ағымдағы реакцияға қатыспаған заттың үлесі мынадай болады:
(u= ); v=v1,v2,v3 … vm-1vm
