6. Дәріс сабақтарының мазмұны

1 Тақырып Салық есебі және оның есеп жүйесіндегі орны - 1 сағат

1.1. Қазақстан Республикасының Салық кодексі, оның құрылымы мен мазмұны.

1.2. Салық салу объектісі.

1.3. Салық есебін жүргізу және ұйымдастыру тәртібі.

Лекцияның мақсаты: Қазақстан республикасындағы Салық кодексі, ондағы өзгерістер мен толықтыруларға тоқталып, салық салу объектісі мен салықтық есепті ұйымдастыру тәртібін қарастыру болып табылады.

Қарастырылатын негізгі сөздер: бюджет, салық, міндетті төлемдер, ерікті төлемдер, норма, принцип, салық салу объектісі.

1. 1 Қазақстан Республикасының Салық кодексі, оның құрылымы мен мазмұны.

Салық Кодексі салықты және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдердi белгілеу, енгізу және есептеу мен төлеу тәртiбi жөніндегі билiк қатынастарын, сондай-ақ мемлекет пен салық төлеуші (салық агенті) арасындағы салық міндеттемеcін орындауға байланысты қатынастарды реттейдi. 

Қазақстан Республикасының салық заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді, салық Кодексінен, сондай-ақ қабылдануы салық Кодексінде көзделген нормативтік құқықтық актілерден тұрады. Салық Кодексінде көзделмеген салықты және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдердi төлеу жөніндегі мiндет ешкiмге жүктелуге тиiс емес. Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер Салық Кодексінде белгiленген тәртiппен және жағдайларда белгіленедi, енгiзiледi, өзгертiледi немесе күшiн жояды. Салық Кодексі мен Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық актілерiнiң арасында қайшылықтар болған кезде салық салу мақсатында осы Кодекстiң нормалары қолданылады. Салық Кодексінде көзделген жағдайларды қоспағанда, салықтық қатынастарды реттейтiн нормаларды салықтық емес заңнамаға енгiзуге тыйым салынады. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта Салық Кодексінен өзгеше  ережелер белгiленсе, көрсетілген шарттың ережелерi қолданылады. 

Қазақстан Республикасының салық заңнамасы Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында қолданыста болады және жеке тұлғаларға, заңды тұлғалар мен олардың құрылымдық бөлімшелеріне қолданылады. Салық әкімшілігін жүргізу, салық есептілігін белгілеу ерекшеліктері, сондай-ақ салық төлеушілердің (салық агенттерінің) жағдайын жақсарту жөніндегі өзгерістер мен толықтыруларды қоспағанда, Салық Кодексіне өзгерiстер мен толықтырулар енгiзетін Қазақстан Республикасының заңнамалық актілері ағымдағы жылдың 1 қарашасынан кешіктірілмей қабылдануы және олар қабылданған жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап қана қолданысқа енгізiлуi мүмкін.

Қазақстан Республикасының салық заңнамасы салық салу принциптеріне негізделеді. Салық салу принциптеріне салық салудың міндеттілігі, айқындылығы, әділдігі, салық жүйесінің біртұтастығы және Қазақстан Республикасы салық заңнамасының жариялылығы принциптері жатады. Қазақстан Республикасы салық заңнамасының ережелері Салық Кодексінде белгіленген салық салу принциптеріне қайшы келмеуге тиіс:

1. Салық салудың міндеттілігі принципі

Салық төлеуші – салық міндеттемесін, салық агенті салықтарды есептеу, ұстау және аудару жөніндегі міндетті Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес толық көлемде және белгіленген мерзімде орындауға міндетті.

2. Салық салудың айқындылығы принципі

Қазақстан Республикасының салықтары және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдерi айқын болуға тиіс. Салық салудың айқындылығы салық төлеушінің салық міндеттемесі, салық агентінің салықтарды есептеу, ұстау және аудару жөніндегі міндеті туындауының, орындалуының және тоқтатылуының барлық негіздері мен тәртібінің Қазақстан Республикасының салық заңнамасында белгіленуін білдіреді.

3. Салық салудың әділдігі принципі

Қазақстан Республикасында салық салу жалпыға бiрдей және мiндеттi болып табылады. Жеке-дара сипаттағы салық жеңiлдiктерiн беруге тыйым салынады.

4. Салық жүйесінің біртұтастығы принципі

Қазақстан Республикасының салық жүйесi Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында барлық салық төлеушiлерге (салық агенттеріне) қатысты бiрыңғай жүйе болып табылады.

5. Қазақстан Республикасы салық заңнамасының жариялылығы принципі

Салық салу мәселелерiн реттейтiн нормативтiк құқықтық актiлер ресми басылымдарда мiндеттi түрде жариялануға жатады.

Салық саясаты – мемлекеттің қаржылық қажеттіліктерін мемлекет пен салық төлеушілердің экономикалық мүдделері тепе-теңдігінің сақталуы негізінде қамтамасыз ету мақсатында жаңа салықты және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді белгілеу және қолданыстағыларының күшін жою, салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша ставкаларды, салық салу объектілері мен салық салуға байланысты объектілерді, салық базасын өзгерту жөніндегі шаралар жиынтығы.

Мемлекет өзінің қызметінің әртүрлі қырларын сыртқы және ішкі саясаты - әлеуметтік және мәдени, қаржылық, техникалық табиғатты қорғау саясаты арқылы ықпал етеді. Ең бастысы қаржы саясаты болып табылады, себебі қаржы ресурстары арқылы басқа саясаттардың барлығының жүзеге асуы қамтамасыз етіледі. Салық саясаты да бюджеттік-қаржылық саясат пен ақша несие саясатымен қатар қаржы саясатының бір бөлігі.

Салық саясаты - мемлекеттің салық саласында жүргізіп отырған іс-шараларының жиынтығы. Оның басты қажеттілігі салықтардың мәні мен атқаратын қызметтерінен келіп шығады және жалпы қоғамдық өнімнің бір бөлігін жинақтап, бюджет арқылы қайта бөліп, жалпымемлекеттік қажеттіліктерге жұмсауында көрінеді.

Салық саясатының мән-мазмұнын ашудың бастапқы алғышарты – салықтық қатынастар, ал оның негізі – мемлекет пен шаруашылық жүргізуші субъектілердің, жеке тұлғалардың арасындағы мемлекеттің қаржы ресурстарын қалыптастыру бойынша қатынастары болып табылады.

Салық саясаты қоғамның дамуының, саяси құрылымы мен ахуалының әр кезеңінің ерекшеліктеріне байланысты. Мемлекет салық саясатын – алға қойған экономикалық саясатына сәйкес, қоғамның әлеуметтік-экономикалық және әр нақты даму кезеңінің басқа да мақсаттары мен міндеттеріне байланысты жүргізеді.

Салық саясатының міндеттері:

- мемлекетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету;

- жалпы ел экономикасын жақсартуға және реттеуге жағдай жасау;

- нарықтық қатынастар процесінде туындайтын халықтың табыстары арасындағы теңсіздікті барынша азайту;

- экономикалық заңдарға сәйкестендіру;

- нарықтық реформаларды тездетуге ықпал ететін шешімдерді салықтық

қолдау және макроэкономикалық тұрақтандыру;

- салық салу базасы мен қаржы ресурстарын мобилизациялау көздерін, оның құрамы, құрылымы, өсуінің мүмкін резервтерін анықтау. Сонымен қатар, мұнда қаржы ресурстарының көлемі айқындалып, мемлекет пен шаруашылық субъектілердің табыстары арасындағы оптималды және баланстанған қатынас анықталады.

- экономиканың құрылымдық қайта құру процесстерін, оны жақсартудың басым бағыттарын дамытуды, экономиканы тұрақтындыру және оның тиімді дамуының негізін құруға ынталандыру;

- сәйкес нормативтік актілер түрінде мемлекеттің қаржы саясатын жүзеге асырудың салықтық механизмін жасап шығару.