- •Қазақстан республикасы неврологтарының ғылыми зерттеулеріне қысқаша шолу
- •Нерв жүйесінің құрылымы мен атқаратын қызметі туралы негізгі деректер
- •1.1. Нерв жүйесінің анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктеріне қысқаша шолу
- •1.2. Нерв жүйесінің элементтері
- •Рецепция, сезімталдықтың және сезімталдықтың бұзылуының түрлері мен типтері
- •2.1. Анализатор және оның құрылымы
- •2.3. Сезімталдықтың клиникалық жіктелуі
- •2.5. Сезімталдыкты зерттеу тәсілдері
- •2.6. Сезімталдықтың бұзылу түрлері
- •2.7. Сезімталдықтың бұзылу типтері
- •3.1. Ми қыртысы-бұлшық ет шоғырының анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктері
- •3.2. Рефлекстер, оларды тексеру әдістері, рефлекстердін патологиялық жағдайларда өзгеруі
- •3.3. Қимыл-әрекеттерін зерттеу тәсілдері, ми қыртысы-бұлшық ет шоғыры зақымдануының симптомдары мен синдромдары
- •1. Белсенді қимыл мөлшерін тексеру,
- •2. Бұлшық еттердің ширығу (жиырылу) күшін тексеру
- •3. Бұлшық ет серпімділігін (тонусын) тексеру әдістері және оның патологиялық өзгерістері.
- •4.Бұлшық еттердің трофикалық (нәрлендірілу) функциясы.
- •5.Нервтер мен бұлшық еттердің электр әсерінен тітіркенуін зерттеу.
- •IV т арау
- •4.1. Экстрапирамида жүйесінің негізгі анатомиялық-физиологиялык ерекшеліктері
- •4.3. Экстрапирамидтік жүйе қызметін зерттейтін тәсілдер -
- •4.4. Экстрапирамидтік жүйе зақымдануынын симптомдары мен синдромдары
- •9. Жекеленген бұлшық еттер
- •4.5. Мишық қызметін тексеру әдістері, мишықтың және онымен байланысты құрылымдардың зақымдану симптомдары
- •5.1. Иіс сезу және көру анализаторлары зақымдануының симптомдары мен синдромдары
- •5.3. Үшкіл нерв және көпір-мишык бұрышынан шығатын ми нервтерінің зақымдану симптомдары мен синдромдары
- •1. Мийяр-Гублер (алмасушы) айқасушы синдромы.
- •5.4. Сопақша мидан шығатын ми нервтерінін зақымдану симптомдары мен синдромдары
- •VI тарау
- •6.1.Ми қыртысының анатомиялық-гистологиялық құрылымы
- •6.2. Ми қыртысының қызметі
- •6.3. Жоғары ми қызметін зерттеу тәсілдері
- •6.4. Ми қыртысы проекциялық алаңдарының зақымдануы симптомдары
- •6.5. Ми қыртысы ассоциативтік алаңдарының зақымдануы симптомдары
- •VII тарау
- •7.1. Вегетативтік нерв жүйесі құрылымдары
- •7.3. Вегетативтік нерв жүйесі зақымдануьшьщ симптомдары мен синдромдары
- •2. Симпатикалық түйіндер зақымдану симптомдары.
- •8.1. Қысқаша анатомиялық-физиологаялық шолу
- •8.2. Бас сүйегі ішінің гипертензиясы (гидроцефальдык синдром)
- •8.3. Гипотензивтік (гипотензиялық) синдром
- •8.5. Ликворлық синдромдар
- •9.1. Бас сүйегін және миды рентген тәсілімен зерттеу
- •9.2. Омыртқа бағанасы мен жұлынды рентгенологиялық зерттеу
- •X тарау
- •10.1. Электроэнцефалография
- •10.2. Ми бағанынан шығатын жасанды потенциалдар
- •10.3. Эхоэнцефалография
- •10.4. Электромиография
- •XI тарау
- •11.2. Ультрадыбыстық допплерография (уддг)
- •11.3. Көз флюоресценттік ангиография әдісімен тексеру
- •12.1. Қимыл мен әрекетті зерттеу
- •12.2 Есту гнозисін тексеру
- •12.3.Көру және көру-кеңістіктігін ажырата тексеру
- •12.4.Есте сақтау қабілегін тексеру
- •12.5. Ойлау процестерін зерттеу
- •13.1. Генеалогия тәсілі
- •13.3. Егіздер ерекшеліктерін тексеру әдісі
- •13.4. Цитогенетикалык әдістер
VI тарау
ЖОҒАРЫ МИ ҚЫЗМЕТІ БҰЗЫЛУЫНЫҢ СИМПТОМДАРЫ МЕН СИНДРОМДАРЫ
Адам миының нақты және абстракты ойлай алатын қабілеті бар. Бұл қабілет қоғамдық еңбек жағдайында қалыптасқан.
Мидың өсіп дамуы қарақұс және маңдай бөліктерінің, әсіресе екіншілік және үшіншілік зона аймақтарының ұлғаюы арқылы жүзеге асырылады. Мидың бұл аймақтарында сыртқы мағлұматтар -қабылданып, сараланады, мінез-құлық, күрделі бағдарламалардың орындалуы қамтамасыз етіледі, рухани күй ішкі сезім бақылауға алынады.
Мінез-құлық әрекеттерінің жүзеге асырылуына ми қыртысы ғана емес, сонымен бірге осы әрекеттердің реңін қамтамасыз ететін қыртыс асты құрылымдары да қатысады. Қазіргі физиалогия ғылымы ми қызметі жүйесінің тікеден-тік ұйымдастырылғандығын ай-ғақтап отыр. Бірімен-бірі тығыз байланысты нерв жүйесінің түрлі деңгейдегі құрылымдарының жоғарыда аталған күрделі әрекеттердің әрқайсысына қатынасуы миды өзін-өзі реттейтін жүйеге айналдырады.
Ми қыртысы психикапық процестердің бірден-бір субстраты бола алмайды. Мидың түрлі бөліктерінің өздеріне тән қызметтері бар. Мысалы, қимыл-әрекеттер алдыңғы орталық ирелең, көру қабілеті шүйде бөлімі, сезімділік төбе бөлімі т.т. арқылы жүзеге асырылады.
Психикалық процестердің ең қарапайым алғашқы деңгейі гипоталамус пен ми бағанына байланысты. Бұл деңгейде шартсыз рефлекстер реттеледі, яғни адамның мінез-құлқын айқындауға қажетті импульстер осы тұста басталады да басқа деңгейлерге тарайды. Көптеген қажеттіліктер (тәбет, шөл, жыныс құштарлығы т.б.) қыртыс асты құрылымдарының (гипоталамус, стриопаллидарлык жүйе) қатысуымен жүзеге асырылады. Қыртыс асты мен ми бағаны ми қыртысының сергектігін қамтамасыз етеді. Ол торлы формацияның белсенді қызметі нәтижесінде іске асырылады (Мэгун, Морруии, 1949). Эмоция да қыртыс асты құрылымдарының әсеріне байланысты.
Психикалық процестерді бұдан жоғары екінші деңгейде реттеу ми қыртысының проекциялық зоналарына - анализаторлардың қыртыстық ұштарына байланысты. Анализаторлардың қыртыстық ұштары әрқайсысының құрамында сырткы аппараттың басым көпшілігінің талшықтары келетін проекциялық зоналардан басқа «шашыранды элементтер» зоналары бар. Олардың клеткалары информацияларды тікелей қабылдамайды. Бұл зоналар негізінен қыртыстық ассоциативтік неврондардан құрастырылады, анализаторлардың қыртыстық ұштары тоғысатын тұстарына орналасады.
Үшінші немесе ең жоғары деңгейдегі психикалық процестерді ұйымжастыру мидың алдыңғы бөлігі, ең алдымен маңдай бөліктері қызметіне байланысты, Мидың бұл бөлімдері қыртыс пен қыртыс асты өзара қатынастар негізінде белсенді және рефлекстік әрекет-терді жүзеге асырады. Бұл зоналарға қыртыс асты орталықтарында әлденеше түзетулер енгізілген және көршілес ми қыртысы бөлімдерінен транскортикальдық байланыстар арқылы импульстер келеді. И.П.Павловтың пікірі бойынша, ми қыртысында алдын ала дайындалып қойылған қызмет орталығы жоқ. Ми қыртысы тұтасымен анализаторлардың қыртыстық ұштарының комплексі болып есептеледі.
А.Р.Лурияның тұжырымдарына қарағанда, адамның іс-әрекеті күрделі «рефлекстік жүйе» деңгейінде түсіндіріледі. Нерв жүйесінің қоздырылған және тежелген құрылымдарының бірлесе атқаратын жұмысы нәтижесінде организмге жететін сигналдар сараланады және жинақталады да уақытша байланыстар жүйесі құрастырылып, қоршаған ортамен тепе-теңдік қамтамасыз етіледі.
