- •Мазмұны
- •1 Тақырып. Ресурстардың шектеулілігі. Таңдау мәселесі. Балама құн. Ресурстардың шектеулілігі
- •Кесте 2. Өндіріс мүмкіншіліктерінің кестесі
- •1 Сурет. Өндіріс мүмкіншілігінің қисық сызығы
- •Экономикалық жүйе түрлері
- •1 Тақырып. Ресурстардың шектеулілігі. Таңдау мәселесі. Балама құн. (есептер, тест сұрақтары)
- •Өз бетімен шығаруға арналған есептер
- •Тест сұрақтары
- •Өндірістік мүмкіншіліктер қисық сызығын сызған кезде төменде аталған экономикалық ұғымдардың қайсысын тікелей мысал ретінде көруге болады:
- •2 Тақырып. Сұраныс. Ұсыныс.
- •Әрбір экономикалық жүйе ресурстардың шектеулілігі факторына тап болады дегенде не туралы сөз болып отыр:
- •Сұраныс (demand).
- •Ұсыныс.
- •3 Тақырып. Сұраныс икемділігі. Ұсыныстың икемділігі.
- •3 Тақырып. Сұраныс икемділігі. Ұсыныс икемділігі.
- •IV. Тапсырмалар
- •VI тест 2. Төмендегінің қайсысы дұрыс?
- •4 Тақырып. Сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекеті.
- •1. Сұраныс өзгерісіне реакция.
- •2. Ұсыныс өзгерісіне реакция.
- •3. Сұраныс пен ұсыныстың бірдей өзгерісне реакция.
- •Нарықтық бағаны белігеуде мемлекеттік реттеудің салдарлары
- •Салықтар мен дотациялар;
- •Директивті бағалар (бағаның жоғарғы және төмеңгі шегін тағайындау)
- •3. Сату көлемін реттеу
- •4 Тақырып. Сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекеті (есептер, тест сұрақтары).
- •Қорытынды: алынатын түсімнің ең көп мөлшері тепе-теңдік баға кезінде болады. Тест
- •Тест жауаптары
- •5 Тақырып. Бизнесті ұйымдастыру нысандары
- •Бизнесті ұйымдастыру нысандары
- •Жеке бизнес
- •Жеке нысан: артықшылығы мен кемшілігі
- •Серіктестік бизнесті ұйымдастыру нысаны ретінде
- •Серіктестік: артықшылығы мен кемшілігі
- •Бизнесті ұйымдастырудың акционерлік нысаны
- •Акционерлік қоғам: артықшылығы мен кемшілігі
- •Бизнесті ұйымдастырудың арнайы нысандары
- •5 Тақырып. Бизнесті ұйымдастыру нысандары (есептер, тест сұрақтары)
- •1 Тапсырма
- •«Алтын кілт» ертегісі.
- •Есептер
- •6 Тақырып. Кәсіпкерлікті қаржыландыру
- •Қаржы нарығы
- •Қысқа мерзімді қаржыландыру
- •Ұзақ мерзімді қаржыландыру
- •Акциялар
- •Кәсіпорын жаңа капитал шығарады
- •Кесте 1. Қызмет түрлері бойынша таза табыс, млн. Теңге
- •Тақырып 6. Кәсіпкерлікті қаржыландыру (есептер, тест сұрақтары)
- •Тест 1.
- •Жауап бланкісі
- •Есеп 1.
- •Тест 2.
- •Жауап бланкісі
- •Есептер 2
- •7 Тақырып. Фирма шығындары.
- •Шығындар
- •Шығын түрлері
- •Өнімді өндіру үшін фирманың қолданатын сыртқы және ішкі өндіріс факторлары
- •Шекті шығындар
- •Фирма шығындары
- •Пайданың ең жоғары болу шарты
- •Өндіріс масштабының (көлемінің) әсері
- •Қорытынды
- •7 Тақырып. Фирма шығындары (есептер, тест сұрақтары)
- •II.Есептер
- •III. Тест
- •8 Тақырып. Бәсекелестік. Рынок құрылымы.
- •Бәсекелестік
- •Рынок құрылымы
- •Қорытынды
- •2 Тапсырма
- •1 Тапсырма.
- •2 Тапсырма. Түрмедегідер диллемасы
- •3 Тапсырма. Бензоқұбырлар дуэлі
- •4 Тапсырма. Авиокомпания ісі: ірі болған сайын жақсы ма?
- •9 Тақырып. Еңбек нарығы. Еңбек ресурстары.
- •Еңбек нарығы
- •Еңбек ресурстары және жұмыссыздық
- •Жұмыссыздық түрлері
- •Фрикционды жұмыссыздық
- •Құрылым жұмыссыздығы
- •Циклды жұмыссыздық
- •Жасырын жұмыссыздық
- •Табиғи жұмыссыздық түсінігі
- •Жұмыссыздықтың салдары
- •Оукен заңы
- •Қосымша материал.
- •Жұмыспен қамтуды мемлекеттік реттеу
- •Жай мерзімді
- •Мерзімді-сыйақылы
- •Еңбек нарығы қалай жұмыс жасайды
- •Еңбекке сұраныс
- •Жоғары мөлшерде пайда алу шарты
- •Еңбек ұсынысы
- •Нарықтық тепе-теңдік
- •Қызмет түріне орай еңбекақы деңгейіндегі айырмашылықтар
- •Жалқының ең төменгі деңгейін мемлекеттік реттеу
- •Тақырып 9. Еңбек нарығы. Еңбек ресурстары. (есептер, тест сұрақтары)
- •II. Өздік жұмысқа арналған тапсырмалар тест
- •1 Тест сұрақтарына жауаптар
- •III. Еңбек нарығы және жалақы
- •Келесі сөйлемдердің қайсысы дұрыс, қайсысы қате екенін көрсетіңіз.
- •Келтірілген жауаптардың қайсысыд ұрыс екенін көрсет.
- •Тапсырмалар мен есептер
- •Жұмыспен қамтылғандар және жұмыссызлар. Жұмыссыздықты өлшеу.
- •Терминдермен түсініктерге сәйкес анықтамаларын табыңыз:
- •№3 Тест
- •Есептер
- •Тақырып 11. Экономикалық тұрақтылық
- •Экономикалық тұрақтылық
- •Макроэкономиканың мақсаты мен құралдары
- •Жалпы ұлттық өнім. Жалпы ішкі өнім.
- •Жұө табыс тәсілімен есептеу
- •Жіө өндірістік әдіспен есептеу.
- •Қосымша құнды есептеу
- •Ұлттық шоттың басқа көрсеткіштері
- •Номиналды және нақты жүө
- •Экономикалық циклдар
- •Макроэкономикадағы тепе-теңдік
- •Тепе-теңдік баға деңгейі мен ұлттық өндірістің нақты көлемі
- •Жұмыспен қамтудың кейнсиандық теориясындағы макроэкономикалық тепе-теңдік
- •Жұмыссыздықты шектеу мақсатындағы экспансия саясаты
- •Инфляцияны шектеу мақсатындағы рестриктивті саясат
- •Экономиканы ақша-несие және бюджеттік реттеу әдістері
- •Тақырып 11. Экономикалық тұрақтылық (есептер, тест сұрақтары) тест 1.
- •Тест 2.
- •Дұрыс сөйлемді анықта:
- •12 Тақырып. Халықаралық сауда
- •13 Тақырып. Экономикадағы мемлекет
- •Экономикадағы мемлекет
- •1.1 Жеке меншік құқығын сақтау
- •1.2 Сыртқы әсерлерді ескеру
- •1.3 Нарықтық бәсекелестікті қамтамасыз ету
- •1.4 Тұтынушыларды қорғау
- •1.5 Экономиканы тұрақтандыру
- •1.6 Экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
- •1.7 Қоғамдық қолданыстағы тауарлар мен қызметтерді қамтамасыз ету
- •1.8 Мемлекеттік және жеке сектордың өзара әрекеті
- •1.9 Үкімет өз ақшасын қалай жұмсайды
- •1.10Үкіметтік табыстардың көздері
- •Қорытынды
- •Қазақстан республикасы бойынша қосымша материал
- •13 Тақырып. Экономикадағы мемлекет. (есептер, тест сұрақтары) тест
- •Ойлануға арналған сұрақтар
- •5 Нарық Соңғы тауарлар мен қызметтер 6 Нарық 1 Жаттығу
IV. Тапсырмалар
1 тапсырма. Төмендегі тауарлар тізімі ішінен сұраныс икемділігі жоғары тауарды таңдаңыз. Қандай факторлар ол тауарға деген сұранысты икемді қылдырады?
сабын;
пәтерлер;
тұз;
«Гурман» тұшпарасы.
Жауабы:
икемсіз сұраныс, себебі сабын сатып алушының бюджетінде үлкен үлес салмағын алмайды,сонымен қатар оның алмастырушы тауарлары бар;
пәтерлер – қысқа мерзімде оларға сұраныс абсолютті икемді, ал ұзақ мерзімде – икемді, себебі пәтер сатып алу сатып алушының бюджетінде үлкен үлесті алады, сонымен қатар оның алмастырушы тауарлары жоқ квартиры;
тұзды алмастыратын тауар жоқ, күнделікті қажетті тауар қатарына жатады, сатып алушының бюджетінде үлкен үлесті алмайды, сондықтан қысқа мерзімде оған сұраныс абсолютті икемсіз;
икемді сұраныс, себебі күнделікті қажетті тауар. Қорытынды: сұранысы ең икемді пәтер болып табылады.
2 тапсырма. Төмендегі мысалдарда икемділіктің қандай түрлері туралы айтылғанын анықтаңыз:
тұтынушы 1 литр сүтті сатып алғанда 50 теңге төлеп жүрген, енді сүт бағасы 60 теңге болғанда ол сүттің сондай мөлшерін сатып алып отыр;
белгілі бір уақыт аралығында тұтынушы 12 кг сиыр етін 360 тг бағасымен сатып алады, ал сиыр етінің бағасы 340 тг болғанда, ол 13 кг ет сатып алады;
бағасы 80 тг болғанда, апельсиннің 10000 кг сатылады. Апельсин бағасы 100 теңгеге дейін қымбаттағаннан кейін сатушының сатудан түсетін түсімі 100 мың тг болды.
Жауабы:
абсолютті икемсіз сұраныс, тік сызық,Е (икемділік коэффициенті) = 0
Шешімі: бұл жерде бағаның шамалы өзгерісі болғандықтан, еспті сұраныстың нүктелік икемділік формуласы арқылы ығарамыз:
:
,
минус таңбасы ескерілмейді, Е= 1,6>1, демек, сұраныс икемді.
Шешімі: Бағасы 80 теңге болғанда сатудан түсетін түсімді табамыз: TR = 80 х 10000 = 800000 теңге, бағасы 100 теңге болғанда, сатушының түсімі 100000 теңгеге тең. Баға өскен кезде сату айналымы азайды, демек, тауарға деген сұраныс икемді (баға мен түсім әр бағытта өзгереді)
3 тапсырма. Бағалық икемділігі -3-ке тең болғанда тауар бағаса 1%-ға жоғарлады. Сатушылардың түсімі қалай өзгереді?
Жауабы: Саиушылардың түсімі азайды, себебі икемділік коэффициенті>1 болғанда (сұраныс икемді), баға өскен кезде, сатушылардың түсімі азаяды.
Ұсыныс икемділігі
V. Есептер
4 есеп. Әлде-бір тауар ұсынысының функциясы Qs = 80 + 8P теңдеуімен берілген. Бағасы 5 – ке тең болғанда ұсыныстың нүктелік икемділігінің шамасы нешеге тең болады?
Шешуі:
Алдымен, 5- ке тең болған кездегі ұсыныстың шамасын табамыз: Qs(Р = 5) = 120, одан кейін ұсыныс икемділігін:
εsр = Q'(Р) * Р/Qs = 8 × 5/120 = 1/3
Жауабы: εsр = 1/3
5 есеп. Шошқа етінің бағасы 12$ -дан 16 $-ға көтерілді, шошқа еті ұсынысының мөлшері орта мерзімді кезеңде 65 кг-нан 99 кг-ға дейін өзгерді. Орта мерзімді кезеңде шошқа етін ұсыну сипаты қандай?
Шешуі:
Жауабы: ұсыныс икемді, себебі ESP >1
6 есеп. Аяқ киім жөндеу бойынша (нәл жасау) қызметтің бағасы жұбына 7 ден 17-ге дейін көтерілді. Егер, жаңа бағамен шеберлер 30 жұп аяқ киім жөндеуге дайын болатын болса, ал ұсыныстың бағалық икемділік коэффициенті 1,1-ге тең болған жағдайда баға көтерілгенге дейін бір күн ішінде қанша жұп аяқ киім жөндеуден өткенін анықтаңыз.
Ш
ешуі:
165 + 5,5Q1 = 360 -12 Q1
Жауабы: Q1 = 11 жұп
7 есеп . Төменде көрсетілген қисық сызықтардың қайсысы 8 наурыздағы және 21 сәуірдегі (немесе жылдың кез келге басқа күніндегі) гүлдерге деген сұранысты сипаттайды? Жауабыңызды түсіндіріңіз.
Жауабы: D1 – сұраныс икемділігі жоғары, демек, бұл кез келген ауқыт кезеңіне тән (егер баға жоғарлайтын болса, онда гүлді сатыл аламын дегендердің саны аз болады ). D2 – сұраныс икемділігі төмен, демек, бұл сұраныс икемділігі сол 8 наурыз күні сондай (гүлге бағаның өсуіне қарамастан осы күні адамдардың көбісі гүлді сатып алғысы келеді).
8 есеп. Ұсыныстың келесі функцияларымен суреттелетін ұсыныстың ерекшеліктерін сипаттаңыз:
Жауап:
Егер ұсыныс түзуі (немесе қисық сызығына жанама түзу) Q, осін басып өтетін болса,онда координат басынан шыққан түзу көлбеуінің бұрышы ұсыныс қисық сызығының көлбеу бұрышынан аз болады tgα < tgβ, (Р / Q) < (∆P / ΔQ) және εs<1, яғни ұсыныс икемсіз.
(Бұл А суретіне комментарий)
Ұсыныс түзуі (немесе қисық сызығына жанама түзу) баға осін басып өтетін болса, онда координат басынан (ОВ) түзу нүктесіне жүргізілген көлбеу бұрышы ұсыныс қисық сызығының көлбеу бұрышынан үлкен болады tgα > tgβ, демек, (Р / Q) > (∆P / ΔQ) және εs > 1, яғни ұсыныс икемді болады.
(Бұл Б суретіне комментарий)
