Қорытынды

• Фирма (кәсіпорын)—игіліктерді өндіруге және пайда табу үшін оларды сатуға өндіріс факторларын шығындау үшін құрылған коммерциялық ұйым(заңды тұлға).

• Жеке азаматтар да(жеке кәсіпкерлер) заңды тұлға құрмай-ақ өндірістік іс-әрекетпен айналысуына болады.

• Қысқамерзімді кезеңде фирма қолданатын ресурстар тұрақты және айнымалы болып бөлінеді.

• Шекті өнімділіктің кему заңы белгілі бір кезден бастап, фирманың жалпы өнімі баяу темппен өскенде байқалады.Бұл айнымалы ресурстың шекті өнімінің кемуімен түсіндіріледі.

• Фирма әрекетін ианализдегенде бухгалтерлік шығын мен экономикалық шығын да қарастырылады.

• Қысқамерзімді кезеңде ресурстар сияқты шығындар да тұрақты, айнымалы болып бөлінеді.Сонымен бірге орташа, шекті шығындарды да есептейді.

• Орташа айнымалы шығын U-түрінде болады, бұл шекті пайдалылықтың кему заңымен түсіндіріледі.

• Ұзақмерзімді кезеңде өндіріс масштабының әсері байқалады, сол арқылы өндірістің тиімді ең төменгі көлемін анықтауға болады.Әр салада ол әр түрлі.Сондықтан экономикада ірі фирмалармен қатар ұсақ фирмалар да көп.

7 Тақырып. Фирма шығындары (есептер, тест сұрақтары)

Талдауға арналған сұрақтар:

1.Жалпы, орта, шекті өнімдер арасында қандай байланыстар бар?

2.Неліктен экономикалық шығындарды пайдаланбаған мүмкіндіктердің шығыны деп атайды?

3.Мектепте оқудың қайсы шығындарын көрінбейтін шығынға жатқызуға болады?

4.Неліктен қысқамерзімді жоспарда барлық шығындар тұрақты және айнымалыболып бөлінеді?Төмендегілер қандай шығындарға жатады:

• өнім жарнамасы

• жанар май сатып алу

• фирма қарыздары бойынша процент төлеу

• мүлік салығын төлеу

• басқарушы персоналдың жалақысын төлеу

5.Неліктен орташа жалпы, орташа айнымалы және шекті шығындар U-түрлі формада болады? Неліктен орташа тұрақты шығындар мұндай түрде емес?

6.Өндіріс ресурстары құрамындағы өзгерістердің қайсысы қысқа мерзімге, қайсысы ұзақмерзімге жатады:

• «Дастархан» дүкендер мен ресторандар желісі жаңа ресторан ашты

• «Қазмұнайгаз» корпорациясы тағы 200жұмысшы қабылдайды

• Ауылшаруашылығы жұмысшысы өз жерінде көбірек тыңайтқыш қолданады

7.Өз автомобиліңізді пайдаланғандағы тұрақты және айнымалы шығындарды атаңыз. Өскеменнен Алматыға жетемін десеңіз қандай шығындарды ескеруге тура келеді? Түсіндіріңіз.

8. Ұзақмерзімді жоспарлауда тұрақты шығындардың болмайтынын, барлығы айнымалы болатыны неліктен екенін түсіндіріңіз.

II.Есептер

1есеп. Сұраныс функциясы Qd = 100 - 2P, тұрақты шығындар 50 а.б., айнымалы шығындар 2 а.б. Табыңыздар:

1.Пайданы ең жоғары жасайтын өндіріс көлемі

2.Осы өндіріс көлеміндегі бір өнімнің өзіндік құнын днықтаңыз.

Шешуі:

1.Жалпы шығын Q өнім өндіргенде TC=50+2Q. Q өнімді сату үшін фирманың белгілеген бағасын сұраныс функциясынан табамыз:

P = 5 - 0,05Q

Онда фирманың өнім шығарып, сатқандағы табысы:

R = P x Q = (5 - 0,05Q) x Q

Пайданы табамыз:

G = R – TC = (5 - 0,05Q) x Q - (50 + 2Q) = - 0,05Q + 3Q - 50

Функцияның ең жоғарғы мәніне ие болатын Q-дың мәнін табамыз:

Q = -3 / 2x (- 0,05) = 30

2.Бір өнімнің өзіндік құны орташа жалпы шығынға тең:

ATC = TC / Q

Q = 30 болғанда

TC = 50 + 2Q = 50 + 2 x 30 = 110

ATC = 110 / 30 = 3,7

Есеп 2.

Бір тауардың бағасы 2 а.б. Еңбек бірлігінің бағасы(w) – 20. Фирманың ең тиімді өндіріс көлемін анықта.

W	L	P	Q	TR	AR	MR	TC	TFC	TVC	ATC	AVC	AFC	MC	Pr
20	0	2	0		--			100	0	--	--	--
20	1	2	10
20	2	2	15
20	3	2	30
20	4	2	60
20	5	2	75
20	6	2	100
20	7	2	130
20	8	2	140
20	9	2	150

1. Фирманың жалпы, орташа, шекті, шығындарының,

2. жалпы, орташа, шекті табыстың,

3. пайданың графиктерін салыңыз.

Фирма үшін қандай өндіріс көлемі тиімді? Түсіндіріңіз, неге?

Жауабы:

W	L	P	Q	TR	AR	MR	TC	TFC	TVC	ATC	AVC	AFC	MC	Pr
20	0	2	0	0	-			100	0	-	-	-		0
						20							12
20	1	2	10	20	2		120	100	20	12	2	10		-100
						20							4
20	2	2	15	30	2		140	100	40	9,3	2,6	6,7		-100
						20							1,3
20	3	2	30	60	2		160	100	60	5,3	2	3,3		-100
						20							0,6
20	4	2	60	120	2		180	100	80	3	1.3	1,7		-60
						20							1,3
20	5	2	75	150	2		200	100	100	2,6	1,3	1,3		-50
						20							0,8
20	6	2	100	200	2		220	100	120	2.2	1,2	1		-20
						20							0,6
20	7	2	130	260	2		240	100	140	1,8	1,1	0,7		20
						20							2
20	8	2	140	280	2		260	100	160	1,9	1,14	0,76		20
						20							2
20	9	2	150	300	2		280	100	180	1,9	0,6	1,3		20

3 есеп. Кәсіпорын өз өнімін сатады.Өнім өндіруді 1000 даналық адыммен арттыруға болатын өндіріс технологиясы қолданылады.Жалпы шығынның өндіріс көлемінен байланысы кестеде көрсетілген :

Өнім көлемі	0	1	2	3	4	5
TC	7	10	15	22	29	37
TFC
TVC
ATC
MC

Өнім көлемі	0	1	2	3	4	5
TC	7	10	15	22	29	37
TFC	7	7	7	7	7	7
TVC	0	3	8	15	22	30
ATC	-	10	7,5	7,3	7,25	7,4
MC	-	3	5	7	7	8