Шекті шығындар
Орташа шығындар жылпы шығындардың өнім бірлігі бір бірлікке артқанда қаншаға өзгеретінін көрсете алмайды. Мысалы, АТС 5 өнім бірлігін шығарғанда 20 теңгеге тең болса, 6-шы өнімді шығару жалпы шығынды 20 теңгеге арыттырмайды. Шекті шығынды есептеу өнім өндіру көлемінің тиімді мөлшерін анықтауда қажет.
Шекті шығын (МС) – қосымша өнім бірлігін өндірудегі жалпы жалпы шығынның өсімін көрсетеді.
MC = (TC2 - TC1) / (Q2 - Q1)
Шығындардың динамикасын кесте мен графиктен қарастырайық:
Фирма шығындары
Өнім көлемі |
Жалпы тұрақты шығындар |
Жалпы айнымалы шығындар |
Жалпы шығындар |
Шекті шығындар |
Орташа тұрақты шығындар |
Орташа айнымалы шығындар |
Орташа. жалпы шығындар
|
0
|
300 |
0 |
300 |
|
-- |
-- |
-- |
1 |
300 |
70 |
370 |
70 |
300 |
70 |
370 |
2 |
300 |
130 |
430 |
60 |
150 |
65 |
215 |
3 |
300 |
180 |
480 |
50 |
100 |
60 |
160 |
4 |
300 |
220 |
520 |
40 |
75 |
55 |
130 |
5 |
300 |
270 |
570 |
50 |
60 |
54 |
114 |
6 |
300 |
330 |
630 |
60 |
55 |
50 |
105 |
7 |
300 |
510 |
810 |
180 |
43 |
73 |
116 |
8 |
300 |
710 |
1010 |
200 |
38 |
89 |
126 |
9 |
300 |
1060 |
1360 |
350 |
33 |
118 |
151 |
Велосипед өндірудегі фирманың жалпы шығындары
Жалпы тұрақты шығындар көлденең сызықпен көрсетілген.Жалпы айнымалы шығындар өнім көлемі ұлғайған сайын өседі. Сол сияқты жалпы шығындар да өседі.Олардың арасындағы тік стрелкамен көрсетілген аралық жалпы тұрақты шығынның мөлшеріне тең.
1500
1400
1300
1200
1100
1000
900
800
700
600
500
400
300
200
100
Фирма орташа шығындарының анализіне көп көңіл бөлуі керек.Шығынның бұл түрі тауар бағасымен тығыз байланысты, өйткені баға да бір өнімге қатысты белгіленеді.Бағаны орташа шығындармен салыстыру фирманың бір өнімнен түскен пайдасын , өнім өндірудің қажеттілігін анықтауға мүмкіндік береді.Егер баға орташа шығыннан жоғары болса, фирма пайда табады, егер одан төмен болса, шығынға ұшырайды.Егер баға мен орташа шығын тең болса, пайда нөлдік болып табылады.
Орташа шығындар шекті шығынға тәуелді. Егер шекті шығын орташадан кіші болса, онда ол орташаны «төмен»тартады, үлкен болса «жоғары» тартады.Екеуі тең болса ғана орташа шығын өз деңгейінде қалады.Неліктен?
Экономикаға қатысы жоқ мысалды алып қарастырайық.Мысалы, сіз бір тоқсанда математикадан үш баға алдыңыз:3, 4, 5.Орташа баға әрине 4 болады.Егер сіз осыдан соң 3 немесе 2 алсаңыз, орташа баға төмендейді, 5 алсаңыі, жоғарылайды.Орташа шығын да осы сияқты өзгереді.