- •Мазмұны
- •1 Тақырып. Ресурстардың шектеулілігі. Таңдау мәселесі. Балама құн. Ресурстардың шектеулілігі
- •Кесте 2. Өндіріс мүмкіншіліктерінің кестесі
- •1 Сурет. Өндіріс мүмкіншілігінің қисық сызығы
- •Экономикалық жүйе түрлері
- •1 Тақырып. Ресурстардың шектеулілігі. Таңдау мәселесі. Балама құн. (есептер, тест сұрақтары)
- •Өз бетімен шығаруға арналған есептер
- •Тест сұрақтары
- •Өндірістік мүмкіншіліктер қисық сызығын сызған кезде төменде аталған экономикалық ұғымдардың қайсысын тікелей мысал ретінде көруге болады:
- •2 Тақырып. Сұраныс. Ұсыныс.
- •Әрбір экономикалық жүйе ресурстардың шектеулілігі факторына тап болады дегенде не туралы сөз болып отыр:
- •Сұраныс (demand).
- •Ұсыныс.
- •3 Тақырып. Сұраныс икемділігі. Ұсыныстың икемділігі.
- •3 Тақырып. Сұраныс икемділігі. Ұсыныс икемділігі.
- •IV. Тапсырмалар
- •VI тест 2. Төмендегінің қайсысы дұрыс?
- •4 Тақырып. Сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекеті.
- •1. Сұраныс өзгерісіне реакция.
- •2. Ұсыныс өзгерісіне реакция.
- •3. Сұраныс пен ұсыныстың бірдей өзгерісне реакция.
- •Нарықтық бағаны белігеуде мемлекеттік реттеудің салдарлары
- •Салықтар мен дотациялар;
- •Директивті бағалар (бағаның жоғарғы және төмеңгі шегін тағайындау)
- •3. Сату көлемін реттеу
- •4 Тақырып. Сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекеті (есептер, тест сұрақтары).
- •Қорытынды: алынатын түсімнің ең көп мөлшері тепе-теңдік баға кезінде болады. Тест
- •Тест жауаптары
- •5 Тақырып. Бизнесті ұйымдастыру нысандары
- •Бизнесті ұйымдастыру нысандары
- •Жеке бизнес
- •Жеке нысан: артықшылығы мен кемшілігі
- •Серіктестік бизнесті ұйымдастыру нысаны ретінде
- •Серіктестік: артықшылығы мен кемшілігі
- •Бизнесті ұйымдастырудың акционерлік нысаны
- •Акционерлік қоғам: артықшылығы мен кемшілігі
- •Бизнесті ұйымдастырудың арнайы нысандары
- •5 Тақырып. Бизнесті ұйымдастыру нысандары (есептер, тест сұрақтары)
- •1 Тапсырма
- •«Алтын кілт» ертегісі.
- •Есептер
- •6 Тақырып. Кәсіпкерлікті қаржыландыру
- •Қаржы нарығы
- •Қысқа мерзімді қаржыландыру
- •Ұзақ мерзімді қаржыландыру
- •Акциялар
- •Кәсіпорын жаңа капитал шығарады
- •Кесте 1. Қызмет түрлері бойынша таза табыс, млн. Теңге
- •Тақырып 6. Кәсіпкерлікті қаржыландыру (есептер, тест сұрақтары)
- •Тест 1.
- •Жауап бланкісі
- •Есеп 1.
- •Тест 2.
- •Жауап бланкісі
- •Есептер 2
- •7 Тақырып. Фирма шығындары.
- •Шығындар
- •Шығын түрлері
- •Өнімді өндіру үшін фирманың қолданатын сыртқы және ішкі өндіріс факторлары
- •Шекті шығындар
- •Фирма шығындары
- •Пайданың ең жоғары болу шарты
- •Өндіріс масштабының (көлемінің) әсері
- •Қорытынды
- •7 Тақырып. Фирма шығындары (есептер, тест сұрақтары)
- •II.Есептер
- •III. Тест
- •8 Тақырып. Бәсекелестік. Рынок құрылымы.
- •Бәсекелестік
- •Рынок құрылымы
- •Қорытынды
- •2 Тапсырма
- •1 Тапсырма.
- •2 Тапсырма. Түрмедегідер диллемасы
- •3 Тапсырма. Бензоқұбырлар дуэлі
- •4 Тапсырма. Авиокомпания ісі: ірі болған сайын жақсы ма?
- •9 Тақырып. Еңбек нарығы. Еңбек ресурстары.
- •Еңбек нарығы
- •Еңбек ресурстары және жұмыссыздық
- •Жұмыссыздық түрлері
- •Фрикционды жұмыссыздық
- •Құрылым жұмыссыздығы
- •Циклды жұмыссыздық
- •Жасырын жұмыссыздық
- •Табиғи жұмыссыздық түсінігі
- •Жұмыссыздықтың салдары
- •Оукен заңы
- •Қосымша материал.
- •Жұмыспен қамтуды мемлекеттік реттеу
- •Жай мерзімді
- •Мерзімді-сыйақылы
- •Еңбек нарығы қалай жұмыс жасайды
- •Еңбекке сұраныс
- •Жоғары мөлшерде пайда алу шарты
- •Еңбек ұсынысы
- •Нарықтық тепе-теңдік
- •Қызмет түріне орай еңбекақы деңгейіндегі айырмашылықтар
- •Жалқының ең төменгі деңгейін мемлекеттік реттеу
- •Тақырып 9. Еңбек нарығы. Еңбек ресурстары. (есептер, тест сұрақтары)
- •II. Өздік жұмысқа арналған тапсырмалар тест
- •1 Тест сұрақтарына жауаптар
- •III. Еңбек нарығы және жалақы
- •Келесі сөйлемдердің қайсысы дұрыс, қайсысы қате екенін көрсетіңіз.
- •Келтірілген жауаптардың қайсысыд ұрыс екенін көрсет.
- •Тапсырмалар мен есептер
- •Жұмыспен қамтылғандар және жұмыссызлар. Жұмыссыздықты өлшеу.
- •Терминдермен түсініктерге сәйкес анықтамаларын табыңыз:
- •№3 Тест
- •Есептер
- •Тақырып 11. Экономикалық тұрақтылық
- •Экономикалық тұрақтылық
- •Макроэкономиканың мақсаты мен құралдары
- •Жалпы ұлттық өнім. Жалпы ішкі өнім.
- •Жұө табыс тәсілімен есептеу
- •Жіө өндірістік әдіспен есептеу.
- •Қосымша құнды есептеу
- •Ұлттық шоттың басқа көрсеткіштері
- •Номиналды және нақты жүө
- •Экономикалық циклдар
- •Макроэкономикадағы тепе-теңдік
- •Тепе-теңдік баға деңгейі мен ұлттық өндірістің нақты көлемі
- •Жұмыспен қамтудың кейнсиандық теориясындағы макроэкономикалық тепе-теңдік
- •Жұмыссыздықты шектеу мақсатындағы экспансия саясаты
- •Инфляцияны шектеу мақсатындағы рестриктивті саясат
- •Экономиканы ақша-несие және бюджеттік реттеу әдістері
- •Тақырып 11. Экономикалық тұрақтылық (есептер, тест сұрақтары) тест 1.
- •Тест 2.
- •Дұрыс сөйлемді анықта:
- •12 Тақырып. Халықаралық сауда
- •13 Тақырып. Экономикадағы мемлекет
- •Экономикадағы мемлекет
- •1.1 Жеке меншік құқығын сақтау
- •1.2 Сыртқы әсерлерді ескеру
- •1.3 Нарықтық бәсекелестікті қамтамасыз ету
- •1.4 Тұтынушыларды қорғау
- •1.5 Экономиканы тұрақтандыру
- •1.6 Экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
- •1.7 Қоғамдық қолданыстағы тауарлар мен қызметтерді қамтамасыз ету
- •1.8 Мемлекеттік және жеке сектордың өзара әрекеті
- •1.9 Үкімет өз ақшасын қалай жұмсайды
- •1.10Үкіметтік табыстардың көздері
- •Қорытынды
- •Қазақстан республикасы бойынша қосымша материал
- •13 Тақырып. Экономикадағы мемлекет. (есептер, тест сұрақтары) тест
- •Ойлануға арналған сұрақтар
- •5 Нарық Соңғы тауарлар мен қызметтер 6 Нарық 1 Жаттығу
Есептер
Есеп 10. М елінің тұрғыны 90млн. адам. Оның ішінде 36 млн. адам жұмыс істемейді. Егер жұмыссыздық деңгейі 10%, ал қоғамдағы жұмысқа жарамсыз адам саны жұмыссыз санынан 5 есе көп болса, өз еркімен жұмыс істемейтіндердің санын анықта.
Шешуі:
Жұмыспен қамтылғандарды, яғни жұмыс істейтіндерді анықтауға болады, өйткені барлық халық саны 90 млн., ал жұмыс істемейтіні 36 млн.:
90 – 36 = 54
Жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздық деңгейін біле отырып, теңдеу құрамыз:
X / (54 + x) = 10%, мұнда х жұмыссыз саны.
Х = 6 млн.
Жұмысқа жарамсыз саны: 6 * 5 = 30 млн. адам.
Өз еркімен жұмыс істемейтіндер=жұмыс істемейтіндер- жұмысқа жарамсыздар: 36-30=6 (млн.)
Жауабы: Өз еркімен жұмыс істемейтіндер = 6 млн. адам.
Есеп 11. Жұмыссыздық деңгейі жылдың басында 20% құрады. Бір жылда экономикалық белсенді халық саны 11%-ке, жұмыссыз саны 2%-ке өсті. Жыл аяғындағы жұмыссыздық деңгейін тап.
Шешуі:
R = (U / L) * 100%, есептің шартынан U=102% болды, экономикалық белсенді халық 111% болды, сондықтан жыл аяғында жұмыссыздық деңгейі:
(2 / 11) * 100% = 18,1%
Есеп 12. 2005 жылы қаңтарда Ысқақов 45000 жалақы, 3000 теңге сыйақы алды, оның банктегі шотында 100000 теңге бар, бұл сомаға айына 2% қосылады. Одан басқа қаңтарда ол “Алға” газетіндегі мақаласы үшін 1500 теңге алды. Ысқақовтың табыстар құрылымында қандай табыс түрлері көрсетілген? Инфляция айына 3% құрайды. Ысқақовтың қаңтар айындағы нақты және номиналды табыстарын есепте.
Шешуі:
45000 – мерзімді
45000 + 3000 = 48000 – мерзімді – сыйақылы
Процент(ақша капиталының табысы)=10000 * 0,02 = 2000
1500 – кесіді жалақы
Барлығы Ысқақов 51500 алады, бұл номиналды жалақы
Нақты жалақы: (ND/YP)*100%=(51500/103%)*100%=50000
Есеп 13. Табиғи жұмыссыздық деңгейі – 6%, нақты жұмыссыздық деңгейі 10%. 4 жыл бойында толық жұмысбастылық болуы үшін ЖІӨ-нің өсу темпі қанша процентке тең болады?
Шешуі:
4 жылда жұмыссыздық деңгейі 10%-тен 6%-ке, демек 4%-ке, яғни жылына 1%-ке түсу керек.
Осылайша Оукен заңын қолданып, былай жазуға болады: -1 = -0,4 * (dЖІӨ / ЖІӨ - 2,5%), бұдан dЖІӨ/ЖІӨ=5%
Есеп 14. Потенциалды ЖІӨ 1100 млрд. а.б., ал нақты 1000 млрд. а.б., жұмыссыздықтың табиғи деңгейі 6% деп есептеңіз. Нақты жұмыссыздықтың деңгейі неге тең?
Шешуі:
Есеп Оукен заңы туралы түсінікті кеңейтеді. Потенциалды және нақты ЖІӨ айырмасы арқылы біз жұмыссыздықтың табиғи деңгейден қаншалықты артқанын, яғни циклды жұмыссыздықтың деңгейін көре аламыз.
ЖІӨпот.- ЖІӨнақ. Айырмасын біле отырып, нақты ЖІӨ өсімінің проценті неге тең екенін, басқаша айтқанда ЖІӨ өсімінің темпін анықтауға болады.
ЖІӨпот.- ЖІӨнақ. = 1100 -1000 = 100
Сондықтан нақты ЖІӨ өсімінің проценті 100 /1000 = 0,1, немесе 10%-ке тең. Оукен заңының теңдеуі бойынша:
U= -0,4 *(10% - 2,5%) = 3%;
Бұдан нақты жұмыссыздық деңгейі 6%+3% = 9%
Есеп 15. Табиғи жұмыссыздық деңгейі 6%, нақты жұмыссыздық деңгейі 8%, өндірілген ЖІӨ мөлшері 400 млн. а.б. Потенциалды ЖІӨ неге тең?
Шешуі:
Нақты ЖІӨ потенциалды ЖІӨ-нің деңгейіне жету үшін жұмыссыздық деңгейі табиғи жұмыссыздық деңгейіне, яғни 6%-ке түсу керек, бұл 2% дегенді білдіреді. Сонымен:
- 2% = - 0,4 * (ΔЖІӨ / 400 -2,5%), бұдан ΔdЖІӨ =30 млн. а.б., ал потенциалды ЖІӨ = 400 + 30 = 430 млн. а.б.
