14.1.2.1.2. Гонококтар

Гонорея (соз) - Nеіssеrіа gоnоrrhоеае туғызатын жедел немесе созылмалы жыныстық (венерологиялық) жүқпалы ауру, несеп-жыныс жүйесінің шырышты қабығының, көз конъюнктивасының (бленнорея), басқа ағзалардың ірінді қабы-нуымен сипатгалады. Соз қоздырғышын (гонококк) 1879 жылы А.Нейссер ашты.

Таксономиясы. Туқымдастыгы: Nеіssеrіасеае.

________________________________________________________________________________296

Туыстастыгы: Nеіssеrіа.

Түрі: Nеіssеrіа gоnоrrhоеае.

Морфологиясы. Гонококк - бұршақ тәрізді грам теріс диплококк, қозғал-майды, спора түзбейді пилиі, микрокапсуласы бар. Анилин бояуларымен жақсы боялады ( метилен көгі, бриллиант жасылы және т.б.)

Ірінді бөліндіде гонококтар лейкоциттердің ішінде орналасады (аяқталмаған фагоцитоз). Пеницилл әсерінен L-пішіндері пайда болуы, химиотерапиялық препараттардың әсерінен қасиеттерін жылд өзгертіп, грам оңға айналуы мүмкін.

Дақылдандыру. Гонококгар аэроб, хемоорганотрофтар; қүрамында сарысу, қан немесе асцитті сұйық бар арнайы қоректік орталарда, 37°С температурада, көмірқышқыл газының молшері жоғары болғ түссіз, колониялар түзіп өседі. Қанды агарда гемолиз бермейді, қүрамында сүт, желатин және картоп қосылған қоректік ортада өспейді. Тығыз ортада колониялары түссіз шық тамшысына ұқсас келеді. Сұйық қоректік орта бетінде нәзік қабықша пайда болады, сорпаны лайландырады.

Ферменттік белсенділігі төмен.

Антигендік қасиеті және патогенділік факторлары. Антигендік қүрылымы күрделі, соматикалық және капсулалық антигендері бар. ЛПС күшті иммуногенділік көрсетеді. Негізгі антигендік жүк пилил мен сыртқы мембрананың беткей ақуыздарында болады. Пилилер ақуыздық суббірліктердің тізбегіне қанттардың қалдықтарынан және фосфорлық қышқылдан түрады. Сыртқы мембрана протеиндерде түрады.

Резистенттілігі. Гонококк кептіруге, дезинфекциялық заттарға, температураға жоғары сезімталдығымен ерекшеленеді; бензилпенициллинге, эритромицинге, тетрациклинге, доксициклинге цефалоспориндерге, бисептолға сезімтал.

Эпиде.миологиясы, «Гонорея» терминін жаңа дәуірдің II ғасырында Талон ұсынды. Гонококк антропонозды инфекция. Табиғи және тәжірибелік жағдайда гонококтарға бір де бір жануар сезімта емес. Қоздырғыштың негізгі таралу жолы - жыныстық қатынас. Бленнорея кезінде қоздырғыш (гонококк) ананың туу жолы арқылы нәрестеге жүғады. Сирек жағдайда түрмыстық заттар арқылы таралуы мүмкін.

Патогенезі, клиникалық белгілері. Гонококтар ағзаға ене отырып, зәр жолының әпителиіне және жыныс жолдарының шырышты қабығына жабысып жасуша ішіне өтеді. Шырышты қабаттарда көбейіп, жасушалары бүзылғаннан кейін эндотоксин бөлінеді, лейкоциттердің көптеп көшуімен белгіленетін қабыну процестерін тудырады (14.6.-кесте). Гонококтар лейкоциттермен қоршалады, олардың ішінде қарқынды түрде көбейеді (аяқталмаған фагоцитоз), сонымен бірге көршілес ағзаларға кошіп, зақымдай бастайды («метод троянского коня»), Эпителиден гонококтар субэпителилік тіндерге енеді, олардың әйелдердің жыныстық ағзасының шырышты қабығы арқылы жылжып отыруына сперматозоидттар да көмектеседі. Организмнің қарсыласуы төмен болған жағдайда, генерализациялық түрге ауысады, яғни бактериемия, буындардың қуыстарына, перикардтарға, ми қабына дейін тарауы мүмкін. Дұрыс емделмеген жағдайда жедел процесс созылмалыға ауысуы мүмкін.

Анасының туу жолдарындағы қоздырғыш нәрестенің көз конъюнктивасына жабысып, нәресте бленнорея ауруымен туылады. Бленнореяны емдемегенде соқырлық туындайды.

Жасырын кезеңі 2-4 күн. Содан кейін зәр шығаратын жолдардан іріңнің ағуымен және зәр шығару кезінде ауырсынумен сипатталады. Ауру симптомсыз созылмалы формаға ауысуға бейім. Емделмеген жағдайда ер адамдарда және әйелдерде бедеулікке әкеледі.

Иммунитеті. Ауырып жазылғаннан кейін түрақсыз иммунитет қалыптасады, сондықтан қайта ауыру мүмкүншілігі жоғары.

Микробиологиялық диагноз қою. Жедел созға және бленнореяға диагноз қоюдың негізгі әдісі - ірінді бөліндінің жағындысын Грам бойынша, метилен көгінің 1% ерітіндісімен және эозиннің 1% спиртгі ерітіндісімен бояп, бактериоскопиялық зерттеу. Нәтижесі теріс болса бактериологиялық әдісті қолдана

Бактериологиялық әдіс: зертгеу материалын (ірінді бөлінділер) қүрамында сарысу, қан немесе асцитті сұйық бар арнайы қоректік орталарға себеді; асцитсіз орта да қолданылады (мысалы, казеині, ашытқылы

___________________________________________________________________________________297

лизат, сарысуы бар КДС-1); өсу оптимумы-ауада 10-20% көмірқышқыл газының болуы, рН 7,2-7,4 не 37°С температура.

Серологиялық әдіс: науқастың қан сарысуымен қойылған КБР (Борде-Жангу реакциясы) немесе

АР.

Жеделдетілген әдіс: Молекулярлы-генетикалық әдіс - ДНҚ зонд арқылы тест, ПТР, ИФР.

Кесте 14.6.

Емдеуі. Антибиотиктер (цефалоспориндер, фторхинолондар, макролидтер, спектиномицин) мен иопрепараттар қолданылады. Иммунды терапия мақсатында созылмалы соз кезінде олі гонококктық наны енгізеді.

Алдын алуы. Арнайы сақтандыруы жоқ. Негізгі сақтандыру әдісі жыныстық қатынас кезінде рватив пайдалану. Созбен күресу шаралары инфекция козі болып табылатын адамдарды табу және

еу.

Бленнореяның алдын алу үшін туылған сәтте нәрестелердің козін 1% күміс нитраты немесе биотиктер ерітіндісін тамызып өңдеу әдісін жүргізеді.