14.2.1.4.1. Салмонеллез (астан улану) қоздыргыштары

Салмонеллалар Еntеrоbасtеrіасеае тұқымдастығына біріктірілген. Олардыңтуыстастық атауы қазіргі кезде Sаlmоnеllа сhоlеrаеsuis деп аталатын микроорганизмді сипаттаған американдық ғалым Д. Сальмонның құрметіне берілген (1885ж). Бактериялардың классификациясы мен номенклатурасы көп өзгерістерге ұшырады. 1987 жылы L.Lе Міnоr мен М.Ү.Ророff салмонеллалардың түрлерін атау үшін термин ойлап тапты, Sа1mоnеllа еntеrіtіdis, адамда да, жануарда да ауру қоздырады. Салмонеллез (салмонеллездік тағамдық гоксико-инфекция) - адамдарда ішек асқазан жолының зақымдалуымен көрініс табатын жедел

________________________________________________________________________________311

ішек инфекциясы, қоздырғыштары (тек Sа1mоnеllа tурhі, Sаlmоnеllа раrаtурhі, Sаlmоnеllа sсhottmuеttеrі- ден басқасы), - көптеген салмонеллалар.

Sаlmоnеllа туыстастығының 2000-нан астам түрі бар, олардың көпшілігі сальмонеллездердің себепшісі болуы мүмкін. Ең жиі кездесетіндері Sаlmоnеllа tурhimurium, Sаlmоnеllа еntеrіtіdis, Sаlmоnеllа hеіdеlbеrg, Sаlmоnеllа nеwроrt.

Таксономиясы.

Тұцымдастыгы: Еnterоbасtеrіасеае

Туыстастыгы: Sаlmоnеllа

Түрі: Sаlmоnеllа tурhіmurіum; Sаlmоnеllа еntеrіtіdіs; Sаlmоnеllа hеіdеlbеrg; Sаlmоnеllа nеwроrі.

Эпидемиологиясы. Аурудың негізгі көзі - жануар, жиі үй жануарлары (ірі, үсақ мал, шошқа т.б.) және қүстар (тауық, үйрек, қаз т.б.) және бактериятасымалдаушылар. Салмонеллалардың тасымалдаушылары тышқан, көгершін, тасбақа, таракан т.б. болуы мүмкін. Сирек жағдайда аурудың көзі науқас және тасымалдаушы адамдар болып табылады. Жүғу механизмі - фекальді - оральді (нәжіс - ауыз арқылы), алиментарлы (тағамдар және суарқылы) тарайды. Инфекцияның негізгі таралу жолы - тағамдар 'әсіресе ет, сүт, жүмыртқа, ірі қара малдың және шошқаның бауыры және су) арқылы. Иммунитеті төмен және антибиотик қабылдап жүрген адамдар жиі шалдығады (әсіресе емшекгегі балалар). Ауру барлық мемлекеттерде кеңінен таралған. Науқастанушылдықтың жоғарылауы - жаз мезгілі.

Патогенезі. Салмонеллалар ауыз арқылы ащы ішекке түседі де, сонда патологиялық процесс дамиды. Адгезивті факторы арқылы ішектің шырышты қабығына бекиді де терең қабатына еніп, макрофагтармен жүтылады. Салмонеллалар шырышты қабат астында көбейеді, жасушасы бұзылганда эндотоксин және салмонеллаларда жасушаның периплазматикалық кеңістігінде жиналатын ақуыздық энтеротоксин бөлінеді, ол диарея және жалпы интоксикация тудырады, су-түз алмасуын бүзады. Ішектің қалыпты микрофлорасы сапмонеллалардың жиналуына айтарлықтай кедергі жасайды. Ішектің лимфа аппаратының тосқауылдық қызметі бүзылған жағдайда бактериемия, одан сүйек, буын, ми қабығының т.б. ағзалардың зақымдалуын, екіншілік іріңдік ошақты (септико- пиемиялық форма ) дамытады.

Клиникалық көріністері. Жасырын кезеңі орташа 12-14 сағат. Ауру дене қызуының жоғарылауымен, іш өтумен, іштің ауыруымен, жүрек айнумен, қүсумен сипатталады. Аурудың үзақтығы көбінесе 7 күн. Кейбіржағдайларда науқастың өліміне алып келетін, кенеттен пайда болатын токсикалық түрі байқалады.

Иммунитеті. Аурудан кейін бір жылға дейін сақталады.

Микробиологиялық диагноз қою. Зерттеу материалдары: қүсық, нәжіс, асқазан шайындысы, өт, несеп, қан (генерализацияланған түрінде).

Зертгеу әдістері келесілер: жеделдетілген, бактериологиялық, серологиялық әдістер.

Жеделдетілген әдіс: ИФТ.

Бактериологиялық әдісте байыту орталарда (өтті сорпа, селенитті сорпа, магнилі орта т.б.) көбейтіп алған дақылды дифференциалды қоректік орталарға (Плоскирев, Левин, Эндо т.б.) себеді. Таза дақылды Грам әдісімен бояп, ферменттік белсенділігін анықтап, фаготиптейді, антибиотикограммасын анықтайды. Таза дақылдан О- және Н- сарысуларымен әйнекше бетіне АР, КоАР қояды.

Серологиялық әдістер (АР, ЖГАР) қолданылады. Аурудыңдинамикасындаантиденелердіңтитрінің жоғарлауының диагностикалық маңызы бар.

Емдеуі. Салмонеллезді емдеуде асқазанды жуу, диета, су-түз алмасуын ретке келтіру үшін жасалатын шаралар жүргізіледі. Жеңіл немесе орташа ауырлықты дәрежесінде антибиотиктер қолданбайды, себебі оларды пайдалану дисбактериозға және аурудың созылмалы түріне әкелуі мүмкін, сонымен қатар антибиотикке түрақты салмонеллалардың саны орасан көп.

Алдын алуы. Бейспецификалық - санитарлық-гигиеналық және санитарлық-ветеринариялық шаралар, яғни ет немесе жүмыртқаны өңдеу және сақтау технологиясын бүлжытпай орындау.

_____________________________________________________________________________________312