13.2.5.2.Моноклоналды антиденелер

Антидененің қүрылысы мен пайда болу тегі әр жақты екені белгілі. В-лимфоцитгердің бір түрі тек кана ӨЗІне ТӘН антидене Сыныбын және түпсыныбын бөліп шығаради.Сондықтан, антигендерді организмге енгізген кезде қандай В-лимфоциттердің түрлі клондарымен синтезделген иммундыглобулиндердің қосындысын табуға болады. В-түрімен, не бір клонымен синтезделген антиденелерді алу үшін В-лимфоциттің жасушасын не оның клонын лабораториялық жағдайда таза дақыл ретінде өсіріп, оларды антидене өндіруге мәжбүр ету'керек Бірақ бүл тәсіл тәжірибеде іске аспайды, ейткені В-лимфоциттер in vitro өспейді Сол фактіні еске алып неміс ғалымдары Келлер мен Мильштейн моноклоналды антиденелерді гибридом арқылы өсіру жолын ойлап тапқан. Олар В-лимфоцитгі миеломаның (қатерлі ісік түрі) жасушаларында өсіріп гибридомдық жасуша алған. Айтылған тәсілмен алынған жасушалар организмнен тыс, жасанды жағдайда, шапшаң өсіп-өніп В-лимфоцитгер жеке кезінде өндіретін антидене түрін бөліп шығаратын болды.Гибридомды жасушалар жасанды ортада арнаулы аспапта, не лабораториялық тышқандардың ерекше тұқымының іш қүрсағында өсіріледі. Өсірілген монокллоналдық антиденелерді белгілі әдіспен тазартып, стандартизациялап солардың негізінде диагностикалық препараттарды дайындауға колданады.____________________________________________________________________________________270

13.2.5.3. Иммундытоксиндер. Иммундыадгезиндер

Антитиденелерді іс жүзінде антигендік қасиеті бар микробтардың, жануарлар не адам жасуашалар мен тіндерінің кез келген қүрамына қарсы алуға болады. Мысалы, жасушалардың рецепторларына, оның ішінде иммундыжауапты жасушаларға да, адгезиндерге, жасушаның компонентеріне, ферменттерге^- комплементке, қан ақуыздарына, гормондарға, имундымодуляторларғатағы басқаларға қарсы антиденелер алынған. Жасушаның жеке қүрлымына қарсы алынған арнайы антиденелер (көбінесе моноклона зерттеу жүмыстарында колданылады. Мысалы, жасушаларды таңбалауға, жасушалардың калыпты, немесе патологиялық жағдайларда өзара қатынасын зерттеуге (имундыадгезиндер), дәрі-дәрмек препараттар" керек жеріне бағыттап жіберуге (имундытоксиндер) пайдаланады.

Жоғарғыда аталған антиденелер аурудың алдын алу не емдеу үшін әзірше колдана қойылған жоқ

Антилимфоцитарлық сарысу кейбір кезде лимфопоэзды тежеу үшін қажет болады. Дегенмен имундытоксиндер мен адгезиндерді қолданылуының зор болашағы бар.

13.2.5.4. Абзимдер

Абзимдер ферментке үқсас антиденелер. Олар антигендік қасиеті бар биологиялық реакцияларды^- қайбір аралық затына қарсы антиденелік спецфикалығы бар жасанды түрде алынған иммундыглобулинды

Абзимдердің әсері ферменттердің әсеріне үқсайды, яғни фермент-катализаторлардікіне үқсай; олар биолохимиялық реакциялардың қарқынын шексіз озгертеді. Мысалы, қанның үю механизімін көптеген ақуыз түрі қатынасады, егерде сол антигендік ақуыздардың біреуіне қарсы антидене алынған онда оны қолданып қан үю процесін шапшаңдатуға, немесе тежеуге болады.

13.2.6. Иммундымодуляторлар

Иммундықжүйенің ісіне әртүрлі факторлар мен затгар әсер етуі мүмкін: олармен организм күнделі кездесіп отырады (әләуметгік, экологиялық, кәсіпкерлік), немесе иммундық статус бүзылуымен байланысты ауру мен патологияларды (біріншілік немесе екіншілік иммундытапшылық) арнайы емдеу, не алдын үшін қолданғанда байқалады.

Иммундъщ жүйенің ісіне әсер ететін заттарды иммуномодуляторлар деп атайды. Олар экзогенді' және эндогендік болып болінеді.

Экзогендік иммуномодуляторлардың қатарына иммундық жүйені белесендіруші, немесе тежеуші әсер ететін химиялық табиғаты және шығу тегі әр түрлі бөгде заттар жатады. Экзогендік иммуномодулятор- ларға әртүрлі адъювантгар, химиялық заттар, немесе синтетикалық жолмен алынған химиялық, физикалық әсер етушілер (радиация, климаттық факторлар) жатады.

Эндогендік иммуномодуляторларға ағзаың өзі, оның иммундыкомпетентті жасушалары және тағы басқаларымен өндіріліп шығарылып, иммундыжауапты жасушаларды белесендіріп, олардың осуін және атқаратын ісін үдететін көлемді топты олигопептидтер жатады.

Эндогендік иммуномодуляторларға-реттеуші пептидтер, (интерлейкиндер, интерферондар, миело пептидтер, тимустың пептидтері - тактивин, тимозин, тимо-поэтин, хемокиндер) жатады. Иммуномоду- ляторладың иммундық жүйеге екі түрлі әсер тигізуі мүмкін - белсендіру, не супрессиялау. Ол әсер спецификалық, немесе бейспецификалық болып иммундық жүйенің жеке бөліктерін белсендіруге, не тежеуге бағытталады.

Иммунды белсендіру қасиет адъюванттарда (сорбенттар, полимерлер, полисахаридтер, ЛПС, БЦЖ -дан алынған қосынды - Фрейнд адъюванты) және басқа бактериялық (продигиозан, сальмазан, мурамилдипептид) заттарда; көптеген химиялық қосындыларда (левамизобетал, циклоспорин, циме- теидин), сонымен қатар иммундыцитокиндерде (интерлейкиндер, интерферондар, тимустың пептидтері, миелопептидтар т.б.) болады.

Иммунды супрессия әсері - цитостатистіктерде, пуриннің антагонистерінде (6-меркаптопурин), амин қышқылдарында, ферменттерде және де кортикостероидтарда, антилимфоцитарлық сарысуда, иммунды

_________________________________________________________________________________271

жауапты жасушалардың рецепторларына қарсы моноклоналды антиденелерде, сәулендірілуде (рентген сәулесі, гамма-сәулелену т.б.) болады.

Иммундымодуляторлар әр түрлі шығу тегі бар біріншілік және екіншілік иммунды тапшылықтарда, цатерлі ісік ауруларында, орган мен тін ауыстырғанда, иммундыпатологиялық және аллергиялық ауруларды емдегенде және жүқпалы аурулардың алдын алғанда, емдегенде кең колданылады.Сол үшін иммунды- модуляторлық әсері бар неше түрлі препараттар жасалған. Оларға интерферон препаратгары (альфа, бета, гамма), лейкоферин, рекомибинанттық реаферон, виферон жатады. Интерлейкиндердің негізінде гендіқ инженерия әдісімен алынған интерлейкин-1, бета лейкин, ИЛ-2, -3, -6 т.б. жатады. Сол әдіспен айырша безден алынған пептидтердің негізінде такативин, тимозин,титулин, тимопоэтин жасалған. Кейінгі уақытта табиғи шикі заттың (жілік майы), сонымен қатар миелопептидтің негізінде рекомбинантты прапаратгар МП-1, МП-2, МП-3, МП-4 алынған.

Экзогендік иммуномодуляторларды айта кетсек, оларға микробтардан алынған пирогенал, продогиозан, сальмазин, ликопид, рибомунил, микобактерияның ЛПС-ы, тағы басқалары жатады.

Сонымен, иммунологиялық процестерге залалы тиетін жүқпалы, не жүқпалы емес патологиялық жағдайды ретке келтіру үшін медицинаның карауында ауқымды иммуномодуляторлар бар.