14.2.3.1.2. Наеmорhіlus duсrеуі

Наеmорhіlus duсrеуі - жүмсақ шанкрдің қоздырғышы, алғаш рет итальяндық венеролог А. Дюк (1890) толық анықтаған. Жүмсақ шанкр (шанкроид) - венерологиялық ауру, белгілері мерезге ұқсас. Инфекцияның козі - науқас адам. Жұқтыру жолдары - жыныстық, тұрмыстық қарым-қатынас арқылы. Оңтүстік Америка мен Африкада кеңінен таралған.

Таксономиясы.

Туцымдастыгы: Раstеurеllасеае.

Туыстастыгы: Наеmорhіlus

Түрлері: Наеmорhіlus duсrеуі

Клиникалық көріністері. Инкубациялық кезеңі - 3-5 тәулік, дегенмен, алғашқы белгілері – қызыл дақтың пайда болуы қоздырғыш енген орында бірінші тәулікте байқалады. Қоздырғыштың инвазиялық ошағында жыныс органдарында немесе ауто - жұқтыру нәтижесінде жыныстық органдардан тыс шанкроидқа тән белгілері пайда болады. Жергілікті зақымдануы - маңайы ісіңген жүмсақ жараның пайда болуымен көрінеді. Аймақтық лимфа түйіндері үлғайып, ауырсынады. Мерез шанкрінен айырмашылығы -пальпация кезінде шанкрдің ауырсынуы және қан кетуі байқалады. Ойық жарасы созылмалы түрде жазылады, сондықтан қоздырғыштар қан тамырларына өтіп бүкіл ішкі ағзаларға тарайды. Бүл ауруды мерез, қарапайым герпес, венерологиялық лимфогранулемадан міндетті түрде ажырату қажет.

Иммунитеті. Аурудан кейін иммунитет тұрақты қалыптаспайды, қайталап ауыруы мүмкін.

Микробиологиялық диагноз қою. Бактериоскопиялық әдіс кезінде, әдетте басқа іріңді үрдіс тудыратын микробтармен ассоцияациялық жағдайда грам теріс, ұсақ таяқшаларды ойық жаралардан анықтайды. Бактериологиялық әдіспен қоздырғыштың өсу факторларына тәуелдігін анықтайды (X-

__________________________________________________________________________________329

Факторға тәуелді, ал V- өсу факторына тәуелді емес). Құрамында ванкомицині бар шоколадты агарда, 33°С ературада, ауада 10% С0₂ бар жағдайда оседі. Гемолизі жоқ сұр түсті, үсақ колониялар түзеді. Кейбір рде ПТР қолданады.

Емдеуі. Антибиотиктер қолданады: цефтриаксон, бисептол немесе эритромицин. т Алдын алуы. Арнайы алдын алу қарастырылмаған.

14.2.3.2. Пастереллалар

Разіеигеііа туыстастығыныц бактериялары көбінесе жануарларға патогенді. Сонымен қатар, адамның ныс алу және асқорыту жолдарында кездесуі мүмкін. Алғашқыда осы туыстастыққа барлық иерсиниялар не франциселлалар кіретін.

Пастереллалардың кейбір түрлері адамда ауру тудырады. Бүл - бактериялық, зоонозды жүқпалы "улар, қарым-қатынастық жүғу жолдарымен, жергілікті тері зақымдануы және лимфоадениттермен іатталады.

Таксономиясы.

Тұқымдастыгы:Раstеurеllасеае. Туыстастығы: Раstеurеllа.

'Гүрлері: Р.multосіdа, Р.hаеmоlуtіса, Р.рnеumоtrоріса, Р.urеае.

Морфологнялық және тинкториалдық қасиеттері. Пастереллалар - үсақ, қозғалмайтын, грам ріс, касуласы бар, сфералық немесе сопақша пішінді коккобактериялар. Микроскопта қарағанда лндыда шашыранды, жүптасып немесе қысқа тізбектеліп орналасады. Көбінесе биполярлы боялады, ресе жануарлардың зақымданған тіндерінен дайындалған препараттарда.

Дақылдандыру және ферментативтік белсенділігі. Пастереллалар - факультативті анаәробтар, температурада, қарапайым қоректік орталарда жақсы өседі. Тығыз орталарда - майда, ақшыл колония ці, ал сүйық орталарда - лайланып, аз жағдайда түнба түзіп өседі. Оксидаза және каталаза ферменттерін еді, қышқылға дейін глюкозаны ыдыратады, нитратты нитритке дейін тотықсыздандырады. Туыстастық інде бактериялар биохимиялық белсенділігі бойынша ажыратылады.

Антигендік қасиеті. Толық зертгелмеген. Қүрамында О-антиген орналасқан.

Патогенділік факторлары. Пастереллалар - факультативті жасушаішілік паразиттер. Негізгі патогенділік факторы - капсула (фагоцитоздан қорғайтын), эндотоксин.

Эпидемиологиясы. Адамдардың негізгі жүғу механизмі - түрмыстық, қарым-қатынас, таралу лдары - жануарлар тістеген жара арқылы, Қоздырғыш-тың табиғаттагы резервуары - жабайы және үй уарлары мен қүстар. Р.тиltосidа жануарларда геморрагиялық септицемия, қүс тырысқағын, ауыл- аруашылық жануарларда - пневмония тудырады. Бүл түрге жататын бактериялар барлық жерде таралған, :байы жануарлардың тыныс алу және асқорыту жолдарынан бөлінеді. Кейбір жағдайларда адамның іыпты микрофлорасы ретінде де бөлінеді. Р.тиltосidа кейде адамдарда әртүрлі ағзалардызақымдайды, всіресе ит және мысық тістеген жараларда жиі кездеседі. Р.hаетlіtііса ірі қара малдың, қой, шошқа, жылқы Жэне тауықтардың жоғарғы тыныс жолдарында табылған. Осы жануарларда пневмония және «транспорттық» қызба тудырады. Ірі қара мал, қой, қүстар арасында эпизоотияның жиі себебі болып келеді. Соңдықган үлкен экономиялық шығындарға әкеледі. Адамда өте сирек инфекция тудырады.Р.рпеитоtrоріса ТЫшқандардың және егеуқұйрықтардың тыныс алу және асқорыту жолдарының қалыпты микрофлора өкілі болып келеді. Кеміргіштерде дисбактериоз кезінде пневмония және сепсис тудыруы мүмкін. Адамдардың кейбір инфекциялары жануарлардың тістеуімен байланысты болуы мүмкін. Р.иrеае - жануарларда өте сирек кездеседі. Дегенмен, басқа микроорганизмдермен ассоциацияда адамдарда созылмалы респираторлы аурулар және іріңці инфекциялық жағдайларда кездеседі.

Клиникалық көріністері. Инфекцияның клиникалық белгілері пастереллалармен ауыратын жануарлар тістегенде көрінеді. Инкубациялық кезеңі 1-5 күнге дейін. Ауру жедел басталып, тістеген ошақта қызару, ісіну, ауырсыну пайда болады. Регионарлы лимфоаденопатия дамуы мүмкін, кейбір жағдайларда

_________________________________________________________________________________330

бактериемия және созылмалы респираторлы инфекциялар жануарлармен қарым-қатынаста болма жағдай да дамуы мүмкін. Осы жағдайларда ауру аэроғенді жолмен жүқтырылғанын көрсетеді.

Иммунитеті. Аурудан кейінгі иммунитет толық зерттелмеген.

Микробиологиялық диагноз қою. Ауру белгілерінің ерекшеліктері жоқ жағдайда микробиологиялық диагноз қою маңызды орын алады. Негізгі зерттеу әдісі – бактериологиялық.. Зерттеу материалы - қан, жараның бөліндісі, қақырық. Оларды қоректік орталарға сеуіп өсіреді, бөлінген микроорганизмдерді идентификациялайды.

Пастереллаларды Наеmорhtіus, Асtіnоbасіllus, Үеrsіnіа, Frаnсіsеllа туыстастығына жататын бактериялардан бірқатар белгілері бойынша ажыратады.

Емдеуі. Антибиотиктерді қолданады (пенициллин, тетрациклин, левомицетин, цефалотин).

Алдын алуы. Арнайы алдын алу қарастырылмаған.