14.4.3.1.2. Сіреспе клостридиясы (Сlostridium tetani)

Сіреспе (tetanus) - т Сlostridium tetani уғызатын ауыр жарақатты инфекция, сондай-ақ, жүйке жүйесінің мдануымен, тоникалық және клоникалық тырысу-қүрысу үстамаларымен сипатталады. Сіреспе здырғышын 1884 ж. Э.Николайер мен С.Китазато ашқан.

_________________________________________________________________________________356

Таксономиясы.

Тұқымдастыгы: Васіllасеае

Туыстастыгы: Сlostridium

Түрі: Сlostridium tetani

Морфологиясы. Ірі спора түзетін грам оң таяқшалар, перитрихтары бар, қатаң облигатты анаэроі сапрофит. Сіреспе клостридияларында спораның орналасуы: терминальды, спорасы бар таяқша дабц таяқшасына үқсас болады. Жануарлар және адам ішегінен топыраққа түсіп вегетативті немесе спора күйЦ түседі. ' і

Дақылдандыру. Клостридиялар бос оттегіге өте сезімтал, етті-пептонды агарда және желагищ баяу өседі. Тығыз қоректік орталарда мөлдір немесе сәл сүрлау үзынша беткейлік колониялар қүрайді Жартылай сүйық қоректж орталарда К-пішінді жасымықша дәндеріне үқсас колониялар түзеді немес «түбіт гүйіні» тәрізді өседі. Споралардың түзілуі 2-3 тәуліктен кейін басталады. 4-6 тәуліктен кейін сүйьі қоректік ортада вегетативті жасушалары ыдырап, тек қана споралары қалады.

Ферменттік белсенділігі өте төмен. Пероксидаза, цитохромоксидаза, оксидаза және каталазасі жоқ. Көмірсуларды ыдыратпайды, әлсіз протеолиттік қасиеттерге ие. Өсу үшін аминқышқылдард (гистидин, лизин, аргинин, изолейцин, валин, триптофан) қажет етеді. Желатиназа және ренинтәрі ферменттер бөледі. Осыған байланысты сүтті агарда колониялардың айналасында көлеңкелі аймақ пайда болады. Сүйық қоректік орталарда күшті экзотоксин түзеді.

Ангигендік қасиеті. Н-антигені бойынша С.tеаnі 10 серологиялық вариантгарға болінеді. О-анти барлық типтерге жалпы ортақ болып келеді. Барлык серологиялық варианттар токсин түзеді, кез-кел" серологиялық вариантын иммунды сарысумен бейтараптайды.

Патогенділік факторлары. Негізгі патогенділік факторы экзотоксин болып табылады. Әсер ( механизміне байланысты экзотоксин 2 компоненттен түрады:

Тетаноспазмин, жүйке тіндерін зақымдайды (функциональдық бекітуші).

Тетанолизин, эритроциттерді ерітеді, кардиотоксикалық қабілетке ие (мембранотоксин). Токсишг таралу жолді ры: гематогендік, нейрогендік.

Тетаноспазмин және тетанолизиннің әсер ету механизмі: тетаноспазмин синапстардағы тежеу нейромедиаторлардың бөлінуін басады, соның салдарынзн нерв үштарында гиперқозғыштық пайда болы бүлшық еттерде тырысу (спазм) дамиды; тетанолизин эритроциттерді ыдыратады (лизис). Сіреспелі токсинге адам, тышқан, теңіз шошқасы, үй қояны сезімтал.

Резистенттілігі. Сі.іеіапі барлық жерде тараған. Адам мен жануар ішегінің қалыпты мекендеушіс' бола отырыгі, ол топыраққа түседі, онда спора түрінде ондаған жылдар бойы сақталады. Сіреспелік таяқша дезинфектантгарға гүрақты. Қайнагқан кезде споралар 50-60 минутган кейін жойылады.

Энидемиологиясы. Сіреспе жоғары өлім-жітімдікті тудырады, барлық жерде кездеседі. Сіреспеге шалдығу жарақат алғанда (соғыс кезінде, өндірістік және түрмыстық жағдайларда) тері мен шырышты қабатгарының ақаулары, күйген жерлері мен, операциялық жарақат арқылы ағзаға қоздырғыш енуінен пайда болады. Кіндіктің зақымдануы кезінде нәрестелерде сіреспе дамуы мүмкін, осыған байланыст антисанитарлық жағдайда туган нәрестелер дүние жүзінде Імлн. дейін қайтыс болады. СіреспемеИ ауырғандар сау адамдарға қауіпті емес.

Патогенезі. Сіреспенің жүғу көзі - топырақ, шаң, жүғу механизмі - жарақатгық, артифициалдық.^: Сіреспенің даму жағдайлары: жарақаттың топырақпен ластануы, өліеттенген тін, анаәробтық жағдай. Науқас ағзасында сіреспе таяқшасының орналасатын жері - тек қана инфекцияның ену қақпасының' орнында.

Басты патогендік факторы - сіреспелік токсин, ол қоздырғыштардың көбею жерінен (жарақатта) қантамырлар мен лимфатамырлары, жүйке бағаналары арқылы таралып, жүйке жүйесінің зақымдануына әкеледі. Жүйке үштарының синапстарымен секрет түзуші медиагорлар (ацетилхолин т.б. заттар) зақымдалады, жүйке талшықтары арқылы импульстардың өткізілуі бүзылады. Сіреспе кезінде текжүйк жүйесі ғана зақымдалып коймай, сондай-ақ патологиялық үрдіс ағзаның барлық жүйесіне таралады.

___________________________________________________________________________________357

Клиникалық көріністері. Жасырын кезеңі -6-14 күн. Аурулардың шайнау бүлшық етінің тырысуы жүтудың қиындауы, шүйде бөлігі мен арқа бүлшық етінің тырысуы (дене бойы доға тәріздес д болады - опистотонус), барлық дене бұлшық етінің қарысуы, әртүрлі тітіркендіргіштерге cезімталдықтың жоғарылауы байқалады. Ауру кезінде дене қызуының жоғарылауы ақыл-есінің сақталуында өтеді.

імунитеті. Кернеулі, ұзақ уақытқа созылады (вакцина егумен байланысты). Ауырғаннан кейін жоғары деңгейлі иммунитет қалыптасады. Сіреспеге қарсы вакцина енгізілген анадан нәрестеге ұзаққа созылмайтын токсинге қарсы пассивті иммунитет беріледі. Микробнологнялық диагноз қою. Сіреспеге зертханалық диагноз қоюдың принципі - қоздырғышты оның токсинін табу.

Экспресс-талдау ретінде - сіреспе таяқшасын табу үшін жағындылар мен таңбалы-жағындыларды ақ микроскопта қарайды, ИФР-ны қолдануға болады.

зргханалық диагноз қоюдың негізгі әдістері: бактериологиялық, биологиялық. Микробиологиялық тек клиникалық диагнозды дәлелдейді. Сіреспе кезіндегі бактериологиялық әдіс мақсаты: таңу заттарының, параентеральді енгізілетін дәрмектердің стерильділігін тексеру, қоршаған ортаның топырақтың, ауаның) ластану дәрежесін, сирек жағдайларда клиникалық диагнозды растау үшін қажет. себіндіні байтылған сұйық қоректік орталары бар (0,03% теогликоль немесе 0,08% цистеин қышқылы қосылған ет немесе бауыр сорпасы) екі пробиркаларға жасайды, 37°С-та, 18-24 сағат инкубациялайды. Бөлініп алынған таза дақылдың идентификациясын ферментативтік берілгендерге сәйкес жүргізеді. Сіреспе диагнозын қою кезінде биологиялыц сынаманы қолдану мақсаты - зерттеу затынан ксинді табу. Экзотоксинді тауып идентификациялауға мүмкіндік беретін реакция - сіреспеге қарсы эксикалық сарысумен тышқандарға қойылатын бейтараптау реакциясы.

Сіреспе токсинін анықтаумен қатар домалақ терминалды орналасқан спорасы бар грам оң таяқшалар иса зерггелетін материалда С.іеіапі бар деген қорытынды жасауға болады. Сіреспеге диагноз қоюдың критерийлері:

алдын ала қойылатын диагнозды клиникалық корсеткіштері мен жарақаттан алынған жағындыны сскопта қарау және ИФР нәтижелеріне сүйене отырып қояды;

нақты оң жауапты науқас ағзасынан патологиялық заттарды сүйық ортаға себу арқылы сіреспе токсинін табу арқылы береді;

Сіреспе микробын бөліп алып идентификациялау диагнозды растайды (96 сағат). Емдеуі. Сіреспеге қарсы антитоксикалық сарысу немесе сіреспеге қарсы адам иммундыглобулині иылады.

Алдын алуы. Сіреспеге қарсы белсенді иммунитет жасауға қоданылатын препарат - сіреспелік анатоксин. Жоспарлы вакцинацияланатын контингент-үш айлық балалар. Құрамына сіреспелік анатоксин кіретін вакциналар: АКДС, АДС, секстаанатоксин. Сіреспеге қарсы жедел вакцинация жүргізілетін контингент: жарақат алған, күйген, үсік шалған ж/е т.б. адамдар. Сіреспеге қарсы пассивті иммунитет жасауға қолданылатын препарат: сіреспеге қарсы сарысу немесе сіреспеге қарсы адам иммундыглобулині 1-СҚАИ). Сіреспеге қарсы сарысуды немесе СҚАИ-ді қолдануға көрсетулер: сіреспемен ауыратын, қат алған немесе күйіп қалған ж/е т.б. адамдарға енгізіледі (жедел профилактика). Сіреспеге қарсы иммунды сарысуды бөлшектеп, Безредка бойынша енгізеді.

Жарақат үлкен болса дәрігерге міндетгі түрде көріну қажет. Жарақатты хирургиялық жолмен өндейді. 'респеден тұрақты қорғаудың әдісі арнайы сакгандыру болып табылады, ол жоспарлы сақтандыру эксин) мен жедел иммунизациядан тұрады. Жедел белсенді иммунизациялау үшін егілген адамдарға, жарақат алғанда, күйікке және үсікке шалдыққанда, жануарлар тістегенде, ауруханадан тыс түсік (аборт) кезінде 0,5 мл сіреспелік анатоксинді енгізеді; егілмеген адамдарға сіреспелік анатоксиннің 1 мл-ін және 50 ХБ мөлшерінде адамның иммундыглобулинін енгізеді. Адамның иммундыглобулині болмаган жағдайда дозалы сіреспеге қарсы 3000 ХБ гетерогенді сарысуды (сынама қойғаннан кейін) енгізеді. Жасанды белсенді иммунитет құру үшін жоспарлы түрде АКДС және АДС немесе секста-анатоксин құрамында адсорбциялық сіреспелік анатоксин бар) қолданады.______________________________________________________________________________________358