Заданні

Заданне 1. Зрабіце пераклад тэксту на беларускую мову. Выдзеліце тэрміны. Назавіце сферу іх выкарыстання.

1. Профессия бухгалтера насчитывает уже несколько веков – основы бухгалтерского учета появились еще в XV в. В начале ХХ в. для качественного выполнения бухгалтерской работы вполне хватало аккуратности и внимательности, а все действия производились по установленным инструкциям. С тех пор требования к профессии претерпели значительные изменения.

Сейчас бухгалтеру необходим аналитический склад ума, знание законодательства, способность быстро обучаться и вникать в профессиональные нововведения. Профессия бухгалтера приобрела чрезвычайную общественную значимость, поскольку от его квалификации существенно зависит процветание компании.

Итак, какой он, современный бухгалтер – человек, от которого зависит так много? Прежний образ немолодого служащего в очках, в нарукавниках и с карандашом в руках  уже давно канул в лету. Сегодняшний бухгалтер – это, в большінстве, образованная женщина средних лет, вооруженная мощными компьютерами. По данным Исследовательского центра портала SuperJob.ru, представители прекрасной половины человечества составляют 86% от общего количества занятых в этой профессии. Поэтому профессию бухгалтера многие называют женской. Однако, как видите, существуют и бухгалтеры-мужчины (14%). Что касается возраста, большинству бухгалтеров от 23 до 30 лет (52%), а 27% данных специалистов находятся в возрастной категории от 30 до 50 лет. Из них (85%) уже окончили финансовые или экономические факультеты вузов или еще обучаются. Если добавить к этому, что больше половины всех бухгалтеров (52%) владеют правами на вождение автомобиля, а также имеют эти самые авто, то образ современного бухгалтера получается, согласитесь, весьма и весьма привлекательным.

Что касается вопросов карьеры, в бухгалтерии типичная служебная лестница выглядит так: старший бухгалтер – главный бухгалтер – руководитель отдела бухгалтерского учета. Возможно и выдвижение на руководящие посты в компании, например, финансовый директор. Однако все зависит еще и от человека. При определенном желании дойти до высокооплачиваемой руководящей должности может практически каждый начинающий бухгалтер. Получит ли специалист повышение, зависит от многих факторов: от политики компании, производственной необходимости, финансовой ситуации фирмы. Но все-таки главный фактор – сам человек: его способности, амбиции, стремление к росту, упорство, трудолюбие. Поэтому в бухгалтерии пик карьеры может приходиться и на 25 лет, и на 45, а может и на 50 лет. Ну а если человек даже в 50 лет работает все еще в первом зарплатном диапазоне, что тут скажешь? «Под лежачий камень вода не течет». Сегодня такие «спецы» просто никому не нужны и не только в бухгалтерии. Кто не идет вперед, тот катится назад. Таков закон жизни.

2. Такие специалисты как экономист-менеджер – находка для любого предприятия, потому что они владеют знаниями не только в сфере экономики, но и менеджмента. Экономист-менеджер – это человек, который может не только произвести анализ деятельности предприятия и составить бизнес-план, но при этом еще быть хорошим управленцем.

Раньше никто всерьез не задумывался над мотивацией персонала, никто не анализировал трудовые показатели. Данная профессия на рынке труда появилась сравнительно недавно и в 90-х гг. приобрела популярность на Западе. В нашей стране специалистов такого профиля готовят около 10 лет.

Экономист-менеджер – одна из самых востребованных профессий на сегодняшний день. Такой специалист нужен во многих сферах бизнеса – торговле, производстве и др. Он может работать не только за соседним столом с бухгалтером, также в маркетинговом или плановом отделе. Спрос на экономистов-менеджеров вызван тем, что они имеют инженерную подготовку, а без технических знаний в производстве, например, не обойтись.

Эта работа для ответственных и целеустремленных людей. От кандидата требуется опыт работы (теоретические и практические знания) в определенной отрасли. Какие именно знания? Экономисту-менеджеру необходимо понимать нынешнее состояние рыночной экономики, после чего принимать решения стратегического характера. Работа заключается в планировании и решении организационных, маркетинговых и других вопросов.

Труд экономистов-менеджеров хорошо оплачивается. Таких специалистов могут позволить держать в штате большие торговые, строительные компании и не только они. Не проблема в такой компании через несколько лет стать руководителем планово-экономического отдела, например. То есть должность предполагает карьерный рост.

3. Логистика – часть экономической науки и область деятельности, предмет которой заключается в организации рационального процесса продвижения товаров и услуг от производителей к потре-бителям, функционирования сферы обращения продукции, товаров, услуг, управления товарными запасами, создания инфраструктуры товародвижения.

Более широкое определение логистики трактует ее как науку о планировании, управлении и контроле движения материальных, информационных и финансовых ресурсов в различных системах.

С позиции менеджмента организации логистику можно рассматривать как стратегическое управление материальными потоками в процессе закупки, снабжения, перевозки, продажи и хранения материалов, деталей и готового инвентаря (техники и пр.). Понятие включает в себя также управление соответствующими потоками информации, а также финансовыми потоками. Логистика направлена на оптимизацию издержек и рационализацию процесса производства, сбыта и сопутствующего сервиса как в рамках одного предприятия, так и для группы предприятий.

Логистика – это взгляд (мировоззрение) на все бизнес-процессы предприятия через призму издержек, с целью их оптимизации и управления ими.

Термин появился первоначально в интендантской службе Воору-женных Сил. Сам термин “логистика” происходит от греческого λόγος (логос) и впервые был употреблен в трактатах по военному искусству византийского императора Льва VI (886–912 гг.).

В Византийской империи при дворе императора были “логистики”, в обязанности которых входили управление и распределение полученных натуральных налогов. Есть сведения, что Наполеон применял в своей армии логистические принципы.

Термин “логистика” ввел в русский язык в начале XIX в. барон Генрих Жомини. В современном русском языке это слово означает науку о грузоперевозках.

Тэма 9. НОРМЫ БЕЛАРУСКАЙ ЛІТАРАТУРНАЙ МОВЫ

Што тычыцца норм беларускай літаратурнай мовы, то толькі ў ХХ ст. прыняты дзве ўрадавыя пастановы (1933, 1957 гг.), у якіх афіцыйна зацверджаны пэўныя змены ў літаратурных нормах. У моўным ужытку некаторыя літаратурныя нормы могуць існаваць у розных варыянтах, якія трэба разглядаць часам як звычайную з’яву. Тым не менш, не ўсе ўжывальныя варыянты дапускаюцца ў маўленні, прызначаным для сацыяльнага выкарыстання, бо многія з іх з’яўляюцца проста адхіленнямі ад літаратурнай нормы, якая і дазваляе для ўжывання толькі пэўныя варыянты. Так, беларускія формы слоў дзіця і дзіцё, паўтара і паўтары, раба і рабыня і інш. служаць варыянтамі і дапускаюць сваё раўнапраўнае ўжыванне, а ў формах слоў і словазлучэн-няў пачнём і пачнем, у паліто і паліце, сабака пабег і сабака пабегла і іншых адзначаюцца памылкі (правільна: пачнём, у паліто, сабака пабег). Для выбару правільных, дапушчальных літаратурных норм неабходна карыстацца адпаведнымі слоўнікамі, найбольш аўтарытэт-ныя і поўныя з якіх павінны быць настольнымі кнігамі кожнага носьбіта мовы.

Унутры агульнай літаратурнай нормы выдзяляюцца арфаэпічныя (правільнасць вымаўлення гукаў, слоў, выказванняў), акцэнталагіч-ныя (правільная пастаноўка націску ў словах і спалучэннях слоў), лексічныя (правільны выбар слова для адпаведнага паняцця і пэўнага кантэксту), марфалагічныя (правільнае ўтварэнне і ўжыванне словаформ), сінтаксічныя (правільнае спалучэнне слоў і пабудова сказаў у адпаведнасці з правіламі літаратурнай мовы).

Беларускія літаратурныя арфаэпічныя нормы грунтуюцца на вызначаных прынцыпах вымаўлення як асобных гукаў, так і іх спалучэнняў у межах слоў і на стыку апошніх. Напрыклад, у адрозненне ад літаратурных норм суседняй блізкароднаснай рускай мовы такі гук беларускай мовы, як [ч] вымаўляецца толькі цвёрда (у рускай мове – толькі мякка), гук [p] у беларускай мове толькі цвёрды, а ў рускай мове можы быць і цвёрдым, і мяккім; у канцы слоў беларускія губныя зычныя [п], [б], [м] вымаўляюцца толькі цвёрда, а ў рускай мове – толькі мякка (параўн.: голуб і голубь, насып і насыпь, сем і семь і інш.). Для беларускай літаратурнай мовы характэрны больш запаволены тэмп маўлення і больш выразнае вымаўленне націскных і ненаціскных галосных, чым у рускай мове, і многа іншых асаблі-васцяў.

Акцэнталагічныя нормы заснаваны на правільнай пастаноўцы націску ў слове. Націск служыць адначасова і фанетычнай прыкметай слоў ва ўсіх мовах свету. Няправільная пастаноўка націску сведчыць пра недастатковую або нават нізкую культуру маўлення чалавека (параўн. няправільнае вымаўленне слоў: кілóметр, магáзін, дакýмент, адзíнаццаць і інш.) замест правільных норм вымаўлення кіламéтр, магазíн, дакумéнт, адзінáццаць і інш.). Складанасць акцэнталагічных норм беларускай мовы, таксама як і ў рускай, заключаецца ў тым, што ў адрозненне ад некаторых іншых моў, дзе націск замацаваны за пэўным складам (напрыклад, у чэшскай мове – на першым складзе, у польскай – на перадапошнім, у французскай – на апошнім), націск з‘яўляецца рухомым і можа служыць як для адрознення граматычных форм аднаго слова (параўн.: гýбы – губы, у першым выпадку назоўны склон множнага ліку слова губа, у другім – родны склон адзіночнага ліку прыведзенага слова), так і лексічных значэнняў слоў (параўн.: бýйны “неспакойны, дзёрзкі” і буйны “выдатны, значны” і інш.).

Фактычна ўсе слоўнікі беларускай мовы прыводзяць лексемы з неабходнымі акцэнтнымі прыкметамі, якія трэба лічыць нарматыў-нымі, правільнымі.

Адэкватны выбар слоў для пэўных сітуацый і кантэкстаў рэгу-люецца лексічнымі нормамі, якія, аднак, з’яўляюцца менш стабільнымі і распрацаванымі, чым іншыя нормы, бо грунтуюцца не на фармальных падставах, а на тонкіх семантычных і стылістычных адценнях слоў. Нельга, напрыклад, спалучаць рознастылёвую лексіку (параўн.: кагорта мужыкоў, сенатары раўлі і т.п), недарэчна ўжываць русізмы ў беларускай літаратурнай мове (параўн.: недахват кармоў, правільна недахоп кармоў і г. д.).

Марфалагічныя нормы беларускай мовы, згодна з якімі ўтва-раюцца розныя формы зыходнага слова, з’яўляюцца больш стабіль-нымі, але таксама могуць парушацца недасведчанымі асобамі, людзьмі з нізкай моўнай культурай, а таксама пад уплывам рускай мовы ці дыялектаў беларускай мовы нават адукаванымі носьбітамі мовы. Так, для беларускай літаратурнай мовы ў родным склоне адзіночнага ліку мужчынскага роду назоўнікаў вызначаюцца правілы вымаўлення (напісання) ці канчатак -а, ці канчатак -у (у прыватнасці, канчатак -а характэрны для канкрэтных назоўнікаў тыпу стала, дуба, алоўка і г. д., а таксама назваў жывых істот, найменняў устаноў, прамежкаў часу, адзінак вымярэння і інш., а канчатак -у для абстрактных назоўнікаў тыпу розуму, характару, ідэалу і г. д., а таксама для найменняў рэчываў, месца, памеру, навуковых тэорый і інш.

Сінтаксічныя нормы рэгулююць правільнае спалучэнне лексем у словазлучэнні, сказы і вынікаюць як з граматычных асаблівасцяў асобных беларускіх слоў, так і з прыдатных беларускай мове мадэляў словазлучэнняў і сказаў. Напрыклад, у беларускай мове дзеяслоў дзякаваць спалучаецца з назоўнікамі ў давальным склоне (дзякаваць сябру, дзякаваць дзяўчыне і г. д.), у той час як рускі адпаведнік благодарить – з назоўнікамі ў вінавальным склоне.

Заданне 1. Складзіце з наступнымі паронімамі словазлучэнні і запішыце іх. Вызначце, якія нормы неабходна ўлічваць пры гэтым.

Узор: Асабісты – асабовы – асаблівы – асобны.

Асабісты нумар, асабовы рахунак, асаблівы падыход, асобная групка.

Абанемент – абанент, адрасант – адрасат, аператыўны – аперацыйны, балотны – балоцісты, бескарыслівы – бескарысны, браня – бронь, вадзяністы – вадзяны – водны, вытворны – вытворчы, ганарлівы – ганарысты – ганаровы, гліністы – гліняны, грамадскі – грамадзянскі, дажджавы – дажджлівы, дыпламат – дыпламант – дыпломнік, завусеніца – завушніца, індзейцы – індыйцы, кантынгент – кантынент, карыслівы – карысны, павіннасць – правіннасць, прэтэндэнт – прэцэдэнт, узорны – узорысты, эканомны – эканамічны, факт – фактар.

Заданне 2. Перакладзіце на беларускую мову, пастаўце націск у словах, запомніце іх вымаўленне.

Алфавит, обеспечение, комбайнер, дебют, столяр, аргумент, усы, верба, гектар, документ, диспансер, одиннадцать, диалог, диалект, инструмент, километр, корабль, каталог, кулинария, апрель, крапива, шестьдесят, монолог, магазин, процент, портфель, ворота, волосы, землю, воду, стену, фарфор, на ногу, арбуз, кухонный, каменный, старый, знахарь, госпиталь, пеня, случай, возбуждено, осужден, трубопровод, Мозырь, Скорина, Несвиж.

Заданне 2. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову. Адкажыце, якія нормы неабходна захоўваць пры гэтым.

Белый кафель, второе января, простить брата, благодарить друга, коснуться этого вопроса, пойти за ягодами, видеть своими глазами, прикоснуться к руке, забыть про него, спрашивать о друге, идти к дому, пошла за продуктами, жениться на подруге сестры, забыть про уроки, ухаживать за девушкой, издеваться над чужим мнением, шутить над неудачами, по причине занятости, не удалось из-за тебя, около пяти часов, более 50%, в трех шагах от университета, он старше ее, годовой отчет, полная себестоимость.

Заданне 3. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову, захоўваючы адпаведныя нормы.

Прием по личным вопросам, заведующий кафедрой, начальник отдела, благодарить сестру, просить товарища, извините меня, шутить над ребенком, смеяться над сестрой, идти за водой, послать за сестрой, отправиться за грибами, министерство по налогам и сборам, ходить по вечерам, летать по ночам, видеться по субботам, встречаться по выходным, говорить о погоде, думать о весне, беспокоиться о родителях, больше его, старше сестры, быстрее всех, женился на Тане, поехать за дровами, выбрать по своему вкусу, два раза в неделю, читать про себя.

Заданне 4. Перакладзіце на беларускую мову прапанаваныя слова-злучэнні і вызначце віды падпарадкавальнай сувязі:

 по вопросам рынка сбыта;

 стремление к сохранению денег;

 согласно последнему объявлению управления информацией;

 по мнению финансистов;

 добавим к вышесказанному;

 сбережения в размере;

 потребность в измерениях;

 перемещаться в виртуальном пространстве;

 перемещаться в любом направлении;

 выходить в интернет через станцию air port base station;

 работа в любую погоду;

 к комплексным приборам относится;

 запоминается в идентификационном модуле телефона;

 позиционирование на рынке;

 по принципам организации;

 доступ к информационным и сервисным ресурсам;

 адаптирован к возможностям мобильных телефонов.

Заданне 5. Перакласці прапанаваныя тэрміны, паставіць іх у форму роднага і меснага склону, захоўваючы адпаведныя нормы.

Счет, доход, кризис, торговля кругооборот, сбор, критерий, купон, состав, прибыль, договор, менеджмент, кредит, предприниматель, кредитор, лидер, налог, рынок, способ, маркетинг, лизинг.

Тэма 10. НОВАЕ Ў ПРАВАПІСЕ ГАЛОСНЫХ

1. Літара о пішацца толькі пад націскам: год, дахо'д, гро'шы, зако'н, выпрацо'ўка, наро'д, фо'нд, экано'міка, о'птам, о'рдэн, о'фіс, о'пера, Орша, Омск, Обнінск, Осла, Оксфард, Орск, То'кіа, Ватэрло'а.

2. У пачатку запазычаных слоў літары э, е як пад націскам, так і не пад націскам пішуцца ў адпаведнасці з літаратурным вымаўленнем: э'ра, эсэ', экано'міка, э'тыка, эмі'сія, эфекты'ўнасць, Эўрыпі'д, е'гер, ерэты'к, Еўро'па, еўрапе'йскі, Еўпато'рыя, Ерэва'н, ерэва'нец, Еўфра'т.

На канцы запазычаных нязменных слоў, а таксама ўласных імён і геаграфічных назваў пасля зычных, акрамя л, к, пішацца э: купэ', рэзюмэ', рэнамэ', кафэ', галіфэ', кашнэ', кабернэ', фрыкасэ', плісэ', каратэ', дэкальтэ'; Стру'вэ, Эйвэ', Хасэ', Мо'рзэ, Табі'дзэ, Брыг-ва'дзэ, Каба-Ве'рдэ, Душанбэ', Сан-Тамэ'; але: са'льта-марта'ле, філе', камюніке', піке'.

3. Літара э ў запазычаных словах пасля губных зычных, а таксама пасля з, с, н пішацца згодна з літаратурным вымаўленнем. Словы капэ'ла, сурвэ'тка, экзэмпля'р, маянэ'з, тунэ'ль, сэ'рвіс, інтэрнэ'т пішуцца з літарай э, а словы меда'ль, ме'неджмент, не'рвы, пар-ла'мент, перспекты'ва, газе'та, серві'з – з літарай е.

4. Перадача на пісьме [э] ў іншых запазычаных словах у ненаціскных складах асновы вызначаецца наступнымі правіламі:

 у пачатку слова [э] перадаецца на пісьме літарай э ў адпа-веднасці з беларускім літаратурным вымаўленнем: экано'мія, экза'мен, эква'тар, этажэ'рка, элеме'нт. Літара э пішацца пасля прыставак і ў другой частцы складанага слова: праэкзаменава'ць, трохэлеме'нтны, квінтэсэ'нцыя;

 пасля шыпячых, [р], [д], [т] і цвёрдага [ц] пішацца э: жэто'н, Жэне'ва, Жэра'р, жэлаці'н, чэкме'нь, рэспу'бліка, рэфо'рма, Рэма'рк, рэкла'ма, рэа'ктар, рэві'зія, агрэга'т, рэжы'м, рэко'рд, рэе'стр, рэвалю'цыя, дэта'ль, гардэро'б, Дэтро'йт, Дэфо', дэлега'т, дэман-стра'цыя, о'рдэн, тэо'рыя, тэа'тр, тэлегра'ф, тэлефо'н, ветэра'н, ка'тэт, тэрмо'метр, тэарэ'ма, цэнтралі'зм, цэві'та.

5. У запазычаных словах напісанне э і а пасля зычных, акрамя шыпячых, [р], [д], [т] і цвёрдага [ц], вызначаецца па слоўніку: панэ'ль; але: шыне'ль.

6. Ненаціскныя фіналі -эль, -эр у запазычаных словах перадаюцца як -аль, -ар: шні'цаль, шпа'таль, мі'таль, фо'рталь, ка'рцар, грэ'йдар, лі'дар, камп’ю'тар, пэ'йджар, рэйсфе'дар, эспа'ндар, тэ'ндар, о'рдар, ме'неджар, фарва'тар, а'льма-ма'тар, кра'тар.

Ненаціскныя фіналі -эль, -эр ва ўласных імёнах іншамоўнага паходжання перадаюцца нязменна: Ландэр, Одэр, Пітэр, Юпітэр.