Заданні

Заданне 1. Вызначце, якія словы адносяцца да агульнаславян-скай, усходнеславянскай і ўласнабеларускай лексікі.

Хлеб, палон, селянін, пагост, берасцянка, чалавек, араты, плямен-нік, зямля, сківіца, волат, воўк, мяцеліца, вада, вока, жалейка, сейбіт, хустка, абапал, сястра, маці, сям’я.

Заданне 2. Падбярыце беларускія адпаведнікі да тэрмінаў інша-моўнага паходжання.

1) персаніфікацыя 2) амплітуда 3) флексія 4) полісемія 5) мадыфікацыя 6) вета 7) функцыя 8) прэфікс 9) дыфузія 10) абрэвіятура

а) мнагазначнасць б) відазмяненне в) увасабленне г) узаемапранікненне д) прызначэнне е) канчатак ё) складанаскарочанае слова ж) размах хістання з) забарона і) прыстаўка.

Заданне 3. Падбярыце да запазычаных слоў беларускія адпаведнікі.

абстрактны – афарызм –

эмбарга – фрагмент –

акупант – фіяска –

гарантыя – інтэлект –

гіпербала – дыскусія –

лозунг – фантом –

алегорыя – вердыкт –

рэшта – рэанімацыя –

рэзюмэ – антыпатыя –

экзэмпляр – прыярытэт –

эпізод – сурагат –

аргумент – селекцыя –

Заданне 4. Выпішыце са слоўніка іншамоўных слоў дзесяць прыкладаў слоў іншамоўнага паходжання па сваёй спецыяльнасці. Адзначце, з якіх моў яны запазычаны, і ўкажыце іх прыкметы. Складзіце з гэтымі словамі сказы і запішыце.

Заданне 5. Перакладзіце тэксты на беларускую мову. Падкрэсліце словы іншамоўнага паходжання.

1. Слово “экономика” имеет два значения. Во-первых, экономика или, другими словами, хозяйство – это способ организации деятель-ности людей по созданию благ, необходимых им для потребления. Во-вторых, экономика – это наука, изучающая поведение участников процесса хозяйственной деятельности. Название этой науки было дано греческим философом Аристотелем путем соединения двух слов: “эйкос” – хозяйство и “номос” – закон, так что “экономика” в буквальном переводе с греческого означает “законы хозяйства”.

В экономической жизни взаимодействуют три основных группы – семья, фирма и государство. Именно ради удовлетворения нужд человека и его семьи осуществляется хозяйственная деятельность фирм и государства. В экономической науке существует два раздела – микроэкономика и макроэкономика. Микроэкономика занимается исследованием следующих вопросов:

 экономика семьи;

 экономика фирмы;

 экономика региона;

 экономика рынков факторов производства, товаров и услуг.

Макроэкономика исследует общеэкономические процессы, влияю-щие не только на экономику семьи, фирмы, региона, рынок факторов производства, но и на экономическую жизнь страны в целом.

2. Товар – это предмет для обмена на другие товары. Услуги – это трудовая деятельность на основе найма или в обмен на товар. Торговля – это добровольный обмен товаров и услуг на деньги в форме купли-продажи. Если человек способен производить какой-то вид товара или услуги лучше других, то ему выгодно только этим и заниматься, обменивая свой товар или свои услуги на товары других товаропроизводителей. Умение обмениваться товарами отличает человека от других живых существ, как сказал шотландский экономист Адам Смит: “Никому никогда не приходилось видеть, чтобы собака сознательно менялась костью с другой собакой”.

Право частной собственности позволяет владельцам экономи-ческих ресурсов самостоятельно принимать решение о том, как их использовать, и в зависимости от удачности этого решения получать прибыль или терпеть убытки, получать новые ресурсы или терять собственные. Рынок на деле определяет степень успеха той или иной хозяйственной инициативы, формирует величину прибыли, которую приносит собственность ее владельцам, диктует пропорции распре-деления ресурсов между сферами их расходования. Также рынок заставляет каждого продавца думать об интересах покупателя – о качестве и максимально возможном снижении цены за товар, но и покупатель должен думать об интересах продавца и сможет получить товар только после уплаты сложившейся на рынке цены за товар. Рынок является самым удачным, хотя тоже не лишенным недостатков, способом распределения ресурсов по сравнению, например, с государственным распределением по талонам и карточкам.

3. слово “бухгалтер” было впервые употреблено в письменном ви-де 13 февраля 1498 г. Это слово в переводе с немецкого языка означает “книгодержатель”.

Первым бухгалтером был Христоф Штехер, который должен был заведовать делопроизводством, быть писцом и доверенным палаты. Его назначил император Римской империи Максимилиан I. С того времени прошло более 500 лет, функции и задачи бухгалтера заметно изменились.

Сегодня без специалиста в бухгалтерии не существует ни одно предприятие. Бухгалтер работает по организации учета в соответствии с функционирующим законодательством. Вовремя и правильно платить налоги, организовывать работу с партнерами и клиентами организации, отчитываться перед собственниками компании и государственными органами, держать под наблюдением финансовое состояние предприятия – это основные задачи, которые ложатся на плечи бухгалтера. К профессиональным бухгалтерам можно отнести главных бухгалтеров, аудиторов, финансовых директоров, налоговых консультантов.

На практике в основном каждая компания имеет специальный отдел, который следит за финансовыми операциями, но также есть варианты, когда предприятие заключает договор с посторонней организацией на аутсорсинг – бухгалтерское обслуживание.

Предприятие занимается организацией своего управленческого учета. Руководители сами принимают решение, как группировать затраты и согласовывать их с центрами ответственности, как вести учет нормативных и фактических затрат. Фирма, осуществляя постановку управленческого учета, автономно определяет организационную форму бухгалтерской работы исходя из типа предприятия и условий хозяйствования; разрабатывает способ организации внутрипроизводственного учета, контроля и отчетности; определяет порядок, форму и методы бухгал-терского учета: выбирает методику обработки учетной информации.

С развитием информационных технологий появляется множество программ, способных облегчить работу бухгалтеров и финансистов. С помощью таких программных продуктов организации могут понизить потребность в оборотных средствах, повысить точность прогноза движения денежных потоков, оптимизировать процессы выставления счетов и сбора бухгалтерского учета; выбирать методику обработки учетной информации, платежей, рационализировать операции с заказчиками, поставщиками, производителями и посредниками.

Тэма 4. АГУЛЬНАЎЖЫВАЛЬНАЯ ЛЕКСІКА

І ЛЕКСІКА АБМЕЖАВАНАГА ЎЖЫВАННЯ

Лексіка (грэч. lexikos – які адносіцца да слова, слоўнікавы) – гэта сукупнасць слоў мовы, яе слоўнікавы склад, а таксама сукупнасць слоў, якія ўжываюцца ў пэўнай сферы дзейнасці або ў творах асобнага пісьменніка. Лексіка – найбольш адкрыты і пранікальны для змен раздзел мовы, таму дакладна падлічыць колькасць слоў, якія існуюць у мове, немагчыма: па самых сціплых падліках слоўнікавы склад сучаснай беларускай мовы налічвае каля паўмільёна літара-турных і дыялектных слоў.

Раздзел мовазнаўства, які вывучае лексіку, г. зн. слоўнікавы склад мовы, лексічныя значэнні слоў, іх паходжанне, развіццё і ўжыванне, называецца лексікалогіяй.

Лексіка беларускай мовы ў залежнасці ад характару функцыянавання дзеліцца на дзве вялікія групы: агульнаўжывальную і лексіку абмежа-ванага ўжытку.

У першую групу ўваходзяць словы, выкарыстанне якіх не абме-жавана ні тэрыторыяй распаўсюджання, ні родам дзейнасці людзей; яны складаюць аснову слоўнікавага складу беларускай мовы. Зна-чэнне такіх слоў зразумела кожнаму носьбіту мовы.

Да лексікі абмежаванага ўжытку адносяцца словы, ужыванне якіх абмежавана: 1) якой-небудзь мясцовасцю (дыялектная лексіка); 2) родам заняткаў ці інтарэсаў (жаргонная лексіка); 3) прафесіяй (спецыяльная лексіка).

Дыялектная лексіка (грэч. dialektos – дыялект, гаворка) – гэта асаб-лівасці гаворак, якія не адпавядаюць нормам літаратурнай мовы. Асобнае дыялектнае слова, уведзенае ў літаратурны тэкст, але не асвоенае літаратурнай мовай, называецца дыялектызмам. Дыялектызмы бытуюць, у асноўным, у вусным маўленні сялян; у афіцыйных абставінах носьбіты дыялектаў звычайна пераходзяць на агульнанародную мову. Дыялекты адрозніваюцца ад літаратурнай мовы рознымі рысамі: фанетычнымі, марфалагічнымі, асаблівым словаўжываннем і зусім арыгінальнымі словамі, невядомымі літаратурнай мове: кіюшкі – кукуруза, файны – прыгожы, сахор – вілы, картопля – бульба.

Жаргонная лексіка (фр. jargon – умоўная гаворка) – гэта разнавід-насць мовы, якая выкарыстоўваецца вузкім колам людзей, аб’ядна-ных агульнасцю інтарэсаў, заняткаў, становішчам у грамадстве. Яна ствараецца на аснове агульнаўжывальных слоў шляхам іх эмацыянальна-прафесійнага пераасэнсавання. Існуе, напрыклад, жаргон кам-п’ютаршчыкаў, спартсменаў, гандляроў і інш. У сучаснай мове выдзяляюць маладзёжны жаргон, або слэнг (англ. slang – словы і выразы, якія ўжываюцца людзьмі пэўных прафесій ці ўзроставых груп), папулярны сярод студэнтаў і вучняў. Жарганізмы, як правіла, маюць адпаведнікі ў літаратурнай мове: шпоры – шпаргалка, хвост – акадэ-мічная запазычанасць, прэпад – выкладчык і г. д.

Адной з разнавіднасцей жаргонаў з’яўляецца арго (франц. argot – замкнуты, нядзейсны) – мова сацыяльна замкнутых груп грамадства (злодзеяў, жабракоў, турэмшчыкаў і інш.). Гэта засакрэчаная мова крымінальнага свету, вядомая толькі вузкаму колу людзей. Асобныя аргатызмы атрымліваюць распаўсюджанне за межамі арго: блатны, макрушнік, пяро (нож), раскалоцца, шухер, фраер і пад., але пры гэтым яны практычна пераходзяць у разрад прастамоўнай лексікі. Ужыванне жаргоннай лексікі робіць маўленне не толькі грубым, непрыстойным, але і неахайным, невыразным, ацэньваецца як рэзка адмоўная з’ява, якая сведчыць пра прымітыўнасць мыслення, нізкі культурны ўзровень развіцця асобы.

Спецыяльную лексіку складаюць словы, што ўжываюцца людзьмі пэўнай спецыяльнасці, прадстаўнікамі розных галін навукі. Спецыяльная лексіка падзяляецца на тэрміналагічную і прафесійную.

Такім чынам, словы абмежаванага ўжытку можна паказаць у выглядзе малюнка 1.

Лексіка абмежаванага ўжытку

Дыялектная

лексіка

Спецыяльная

лексіка

Жаргонная

лексіка

Тэрміны

Прафесіяналізмы

Малюнак 1 – Лексіка абмежаванага ўжытку