Нескланяльныя назоўнікі

Нескланяльнымі назоўнікамі з’яўляюцца:

1. Агульныя і ўласныя назоўнікі іншамоўнага паходжання, якія канчаюцца на галосны гук: журы, лэдзі, пано, метро, фае, таксі, Дзюма, Гюго, Перу, Чылі, Чыкага, лібрэта, рагу, меню.

2. Славянскія і неславянскія прозвішчы на зычны, якія адносяцца да асоб жаночага полу: у Ганны Станкевіч, сустрэў Таню Русак, кніга Веры Гурэвіч.

3. Прозвішчы беларускага, рускага і ўкраінскага паходжання на -о, -іх: з Аленай Баравых, Хілько, у Пеці Баравых, Хілько.

4. Складанаскарочаныя словы, утвораныя з пачатковых літар поўнай назвы і змешанага характару: БДУ, вну.

.

Правапіс некаторых канчаткаў назоўнікаў

Склонавыя канчаткі назоўнікаў залежаць ад характару асновы. Асновы назоўнікаў  могуць канчацца:

 на мяккі зычны: песня, радасць, пытанне;

 на зацвярдзелы зычны: мара, мяжа;

 на цвёрды зычны: радзіма, краіна, дом;

 на г, к, х: дарога, рука, стог, страха.

Для большасці назоўнікаў у давальным і месным склонах характэрны наступныя канчаткі:

 -і – для назоўнікаў з мяккай асновай: радасць – радасці – у радасці, зямля – зямлі – на зямлі;

 -ы – маюць назоўнікі з асновай на зацвярдзелы зычны і на -к, які чаргуецца з ц: кніжка – кніжцы – у кніжцы, мара – мары – у мары, мяжа – мяжы – на мяжы;

 -э – ўласцівы назоўнікам з асновай на -к, які чаргуецца з ц (толькі пад націскам): рука – руцэ – у руцэ;

 -е – для назоўнікаў з асновай на цвёрды зычны і на -г, -х, якія чаргуюцца з з, с: краіна – краіне – у краіне, радзіма – радзіме – на радзіме, дарога – дарозе – па дарозе;

 -у маюць назоўнікі мужчынскага роду, якія абазначаюць асобу чалавека: бацька – бацьку – пры бацьку, Міхаська – Міхаську – пры Мі-хаську; назоўнікі на г, к, х: пясок – пяску – на пяску, пух – пуху – у пуху.

 

Канчаткі назоўнікаў II скланення ў родным склоне адзіночнага ліку

Усе назоўнікі ніякага роду маюць канчатак -а, -я: вядра, сяла, сонца, золата, поля,  галля, жыцця:

 адушаўлёныя назоўнікі маюць канчатак -а,-я: дразда, пеўня, салаўя, пастуха, каваля, Алега, Мікалая, Міхася;

 неадушаўлёныя назоўнікі – канчаткі -а,-я ці -у,-ю ў залежнасці ад значэння:

-а,-я	-у,-ю
1. назвы канкрэтных прадметаў, паняц-цяў: млына, вулля, яблыка.	1. назвы абстрактных паняццяў: абавязку, лёсу, болю, настрою.
	2. назвы дзеянняў, адчуванняў: загаду, кашлю, бою.
2. назвы органаў і частак цела чалавека і жывёлы: зуба, ілба, носа, рога, але твару.	3. назвы пачуццяў: голаду, жалю, сораму, спакою.
3. Назвы мер даўжыні, плошчы, вагі, аб'ёму: метра, гектара, літра.	4. назвы вучэнняў, тэорый; грамадскіх фармацый: дарвінізму, рэалізму, мадэрнізму.
4. назвы танцаў, гульняў: вальса, бокса, хакея.	5. назвы рэчываў, хімічных элементаў: воску, клею, вадароду, азоту.
5. навуковыя і тэхнічныя тэрміны: алфа-віта, ромба, твора, але сінтаксісу і склону.	6. Зборныя назоўнікі: бярэзніку, народу.
	7. з’явы  прыроды: ветру, інею, снегу, дажджу.
6. назвы населеных пунктаў геаграфіч-ных і астранамічных паняццяў: пасёлка, акіяна, Крыма, Гомеля.	8. напрамкі свету: усходу, захаду.
	9. назвы прасторавых і часавых паняццяў: берагу, верху, краю, лугу.

  Але! (у залежнасці ад значэння):

Для нашага народа – шмат народу.

Каля дуба – кубаметр  дубу.

Галоснага гука – не чуваць ні гуку.